دوبله‌ آزمایش دائمی‌

در این باره می‌توان به نام‌هایی چون امیر عطرچی، کتایون اعظمی، آشا محرابی، امیرعباس پیام، مهرخ افضلی، شهراد بانکی، محمدعلی جان‌پناه، مهناز آبادیان، مینا حبیبی، ابراهیم شفیعی، سهیلا گلستانی، مجتبی فتح‌اللهی، سحر اطلسی و ... اشاره کرد. حضور این نسل جوان و تحصیلکرده در دوبلاژ‌ نشان داد که درهای دوبله (علیرغم حاشیه‌سازی‌های فراوانی که در سال‌های اخیر پیرامونش بوده است)‌ روی استعدادهای جوان بسته نبوده و در گذر ایام، این افراد توانستند در این عرصه به جایگاهی برسند و مدیران دوبلاژ‌ را مجاب کنند که در دوبله کارهایشان حضور داشته باشند. یکی از چهره‌های مستعد و آینده‌دار این نسل، رضا آفتابی (متولد 1355 در انزلی)‌ است که ارائه کارش به نحوی بوده که در مدت زمان اندکی توانسته کارنامه پرباری را از آن خود کند و به قول یکی از مدیران دوبلاژ‌ صدای رضا آفتابی قابلیت تمام عناصر نمایش و لحظه‌های آن را داراست. در نتیجه نقش‌گویی‌های باکیفیتی از وی دیده می‌شود. آفتابی از آن دست گویندگان نسل پنجم است که در رشته کارشناسی بازیگری تئاتر (در دانشگاه هنر تهران)‌ تحصیل کرده و با فراخوانی که برای جذب گوینده فیلم در دانشگاهش به سال 1379 داده شد این علاقه‌مندی را پیدا کرد که جذب دوبلاژ‌ شود.

بعد از ثبت‌نام و گذراندن دو مرحله آزمون، در کلاس آموزشی زیر نظر استاد رفعت هاشم‌پور شرکت کرده و در آذر 1380 به طور رسمی در انجمن گویندگان و سرپرستان گفتار فیلم پذیرفته می‌شود.

«ابتدا در دوران دبیرستان، علاقه‌ام به سینما شکل گرفت و هرگز به دوبله فکر نمی‌کردم. آشنایی‌ام با هنر دوبله برمی‌گشت به تماشای چند برنامه با محوریت دوبله و پشت صحنه‌ای از آن در تلویزیون ولی صداهایی را که در دوبله فیلم‌ها می‌شنیدم، دوست داشتم، مانند خاطره صدایی که از صدای آقای حسین عرفانی در فیلم دی‌دی‌ و ارثیه‌ فامیلی در ذهنم نقش بسته بود. به طور حرفه‌ای به دنبال دوبله نبودم. دغدغه اصلی‌ام بازیگری در تئاتر، تحصیل در این رشته بود تا این که آن فراخوان را برای جذب گوینده اعلام کردند و علاقه‌مند شدم تا خود را در این عرصه هم بیازمایم.»

وی در دوبله درامی تاریخی (محصول انگلستان به مدیر دوبلاژی محمود قنبری)‌ اولین جمله‌اش را که یک «بله قربان» است می‌گوید و به تدریج با استعدادی که از خود بروز می‌دهد، می‌تواند به جای هنرپیشه‌های شاخصی نقش‌گویی کند. گویندگان تازه‌کار در ابتدای مسیرشان در عرصه دوبلاژ‌ نیاز به حمایت و دلگرمی از جانب بزرگان این حرفه دارند و رضا آفتابی در شروع کارش این اقبال را داشته که مورد پشتیبانی و آموزش ناصر طهماسب و غلامعلی افشاریه قرار گیرد. اتفاقا اولین آشنایی مخاطبان تلویزیون با صدای آفتابی برمی‌گردد به دوبله سریال هشدار برای کبرا 11 به سرپرستی ناصر طهماسب که در آنجا به جای شخصیت بنراد (افسر قدبلندی که برای سمیر و دستیارش همواره نمک می‌ریخت!) نقش‌گویی کرد. «این نقش را بعد از این که گویندگان دیگری در سری‌های قبل مجموعه گفته بودند، اجرا کردم. دو قسمت نقش بنراد با صدایم که از شبکه پخش شد، روزی آقای طهماسب به من گفتند که دوبله این نقش خوب نشده و می‌خواهم به گوینده دیگری بدهم، از اظهارنظرشان به هیچ عنوان ناراحت نشدم، حتی باعث خوشحالی‌ام شد که خیلی رک و پوست‌کنده این مطلب را گفتند. وقتی که خودم هم تماشا کردم، برایم این نحوه اجرا ناخوشایند بود، چون با حالتی از ترس و دلهره گفته بودم. پس از چند ماه سری جدید کبرا 11 آمد و آقای طهماسب گفتند حالا این نقش را بگو. این بار خیلی راحت نقش‌گویی کردم، حتی از همکارانم شنیدم که صدایت به چهره این بازیگر خوب نشسته است.» از نکته‌های مثبت کار رضا آفتابی، پیگیری حرفه‌ای و آشنایی‌اش با آثار روز سینمای جهان است و با مطالعه مستمری که در این زمینه دارد با نحوه‌ نقش‌آفرینی هنرپیشه‌ها و ساختار فیلم‌ها آشناست که برای یک گوینده فیلم ویژگی شاخصی قلمداد می‌شود و با این آگاهی از جزئیات جنس بازی هنرپیشه، آفتابی نقش‌گویی‌های باکیفیتی را ارائه کرده است که می‌توان به صداپیشگی به جای هنرپیشه‌هایی چون پل جیاماتی، جان پرتورو، استیو بوشمی، هیو گرانت و ... اشاره کرد که در اینجا نقطه عطف کارنامه آفتابی در دوبله فیلم گلن گری گلن راش، صحبت به جای جاناتان پراس که در کنار صداهایی چون ناصر طهماسب و خسروشاهی، بهرام زند نقش‌گویی کرد. هنرپیشه‌هایی که نامشان ذکر شد، اغلب از بهترین بازیگران نقش‌های مکمل هستند و آفتابی با شناخت از آنان خیلی هوشمندانه به جای آنان حرف زده و همچون نقش اول، دوبله‌شان را جدی گرفته است. «امکان ندارد در دوبله فیلم معروفی حرف بزنم و هنرپیشه مشهوری در آن باشد و نشناسم. به ظاهر در نگاه برخی از گویندگان ممکن است که نقش بازیگری چیزی نداشته باشد، ولی چون به‌شخصه می‌شناسم‌شان برایم ارزشمند هستند و دوستشان دارم و خیلی بیشتر برایم لذتبخش‌تر می‌شود که مدیر دوبلاژی با آگاهی مرا برای صدای نقش انتخاب کند. به مانند آقای عباس نباتی که برای نقش جان شوتر (با بازی جان تورتورو) در «پنجره مخفی» (اثر دیوید کوئیب، محصول 2004)که مرا برگزیدند و سه روز قبل از دوبله فیلم این نکته را به من گفتند که این بازیگر بازی عجیب و غریبی ارائه داده و دوست دارم که اجرای خوبی به جایش داشته باشی، همچنین دوبله نقش پل جیاماتی که آقای خسروشاهی در «مرد سیندرلایی» به من واگذار کردند. از اتفاق‌های جالب در دوبله فیلم‌های نوروزی، نقش‌گویی سه دوبلور مختلف به جای جاش برولین در آثاری چون در دره الاه (اثر پل هگیس، محصول 2007)، پیرمردها جایی ندارند (اتان و جوئل کوئن) و گنگسترهای آمریکایی (ریدلی اسکات) که به ترتیب پرویز ربیعی، همت مومی‌‌وند و رضا آفتابی به‌جای این بازیگر نقش‌گویی کردند، در این بین رضا آفتابی نقش‌گویی مناسب‌تری را با توجه به جنس بازی پیچیده و شرارت‌بار برولین در گنگسترهای آمریکایی داشت. وی علاقه زیادی به سبک بازی خاویر باردم دارد و تا به حال فرصتی برایش پیش نیامده که به جای این هنرپیشه اسکاری صداپیشگی کند، ولی توانست در دوبله پیرمردها جایی ندارند (به مدیریت حسین خدادادبیگی) نقش مقابل شخصیت هولناک چگور (با بازی خاویر باردم و صدای بهرام زند) به نام شخصیت کارسون ولز (با نقش‌آفرینی و دی‌ هارلسن) را به یادماندنی کند. آفتابی علاوه بر حرفه دوبله، تجربه بازی در نمایشنامه‌هایی چون چهار صندوق شادی (ناصر آویژه)، حقیقت مستور (بهزاد بهزادپور) را نیز دارد و علاقه‌مندان پیگیر رادیو جوان نیز با اجراهای انرژیک و با حس و حال آفتابی در برنامه‌های پارازیت و هفت‌ترانه آشنا هستند. تاثیر ازگویندگان با تجربه همواره در کار گویندگان جوان قابل بررسی است و برای رضا آفتابی این تاثیر بیشتر از جانب صدای ماندگاری چون ناصر طهماسب بوده و با هدایت‌های ایشان توانسته همان رازآلودگی‌های صدای طهماسب را در اجرای صدایش لحاظ کند که موجب شدهطهماسب از صدای آفتابی در اکثر کارهایش استفاده کند.

«نسل گذشته و پیشکسوت دوبله، آنقدر خوبند که خواهی‌ نخواهی تحت تاثیر آنان قرار می‌گیری. همچون ستاره‌ای در این عرصه درخشش دارند و نمی‌توانی گریزی از نورشان داشته باشی؛ نسل طلایی که خوشبختانه مهره‌های اصلی هنوز در بین ما هستند. باید به عنوان گوینده‌ای تازه‌کار به خودت بیایی و جایگاهی را پیدا کنی و به هیچ‌عنوان زیبا نیست که مثلا کارت شبیه فلان دوبلور شود، چون دیگر نه خودت خواهی بود و نه آن دوبلور و این که صدایت شبیه کسی شود در واقع کاری نکرده‌ای. منکر تاثیر از صداها مثل مابقی کارهای نمایشی نیستم، فقط باید این تاثیر با آموزش همراه باشد. به شخصه بیشترین تاثیر را از ناصر طهماسب گرفتم و عاشقانه کارشان را دوست دارم. در حرفه دوبله، هر روز آزمایش می‌شوی، چرا که با فیلمی جدید، هنرپیشه و نوع تازه‌ای از بازی طرف هستی و اگر فکر کنی به انتهای این کار رسیدی در واقع خودت را فریب دادی، چون نقش جدیدی می‌اید و تو را به عنوان دوبلور شگفت‌زده می‌کند. چند سکانس از فیلم گذشته و تو هنوز نتوانستی با کار ارتباط برقرار کنی. دوبله حرفه عجیبی است و تنها از عهده کسانی برمی‌آید که تثبیت شوند.» صدای رضا آفتابی در دوبله مستندهایی چون پارتنون، استادان نوگرا و... شنیده شده و هم‌اکنون اجرای نریشن برنامه سینما اقتباس را برعهده دارد.

نیروان غنی‌پور