پیش به سوی روشنایی

 این روند نامناسب پخش در نمایش دواپیزود دیگر ارباب حلقه‌ها (دو برج و بازگشت پادشاه)‌ از تلویزیون ادامه پیدا کرد و حتی بعد‌ها نیز تکرار پخش هم نداشت؛ جالب این‌که در برنامه‌های تخصصی چون سینما یک، صد فیلم، سینما چهار و ... که با دیدی حرفه‌ای به نقد و بررسی آثار شاخص سینما می‌پردازند، ارباب حلقه‌ها جایگاهی نداشت. حال تصور کنید به فیلمی اینچنینی جفا شود، مسلما اجزایش نیز بالطبع دیده نخواهد شد که از اجزای مهمش در پخش تلویزیونی، دوبله قابل توجه آن بوده است که دوبله با کیفیت ارباب حلقه‌ها فدای بالانس نبودن صدای شبکه در هنگام پخشش شد که برای طرفداران دو آتشه این اثر با شکوه (که  عقیده دارند تاریخ سینما را می‌توان به قبل و بعد از تریلوژی ارباب حلقه‌ها تقسیم‌بندی کرد!) نوعی تجربه ناخوشایند را به همراه داشت.

خوشبختانه با توزیع این فیلم در شبکه ویدئویی، استقبال چشمگیری از آن شد که دوبله مناسبش سهم زیادی در این دیده شدن دارد. دوبله ارباب حلقه‌ها حاصل کار یکی از مدیران دوبلاژ این عرصه، امیر هوشنگ زند است که با دقتی خاص و درک صحیح از فضای اثر که در پس زمینه‌ این مهم به تحصیلات زند در رشته سینما برمی‌گردد، بسیار درخشان این کار را به سرانجام رسانده است؛ البته دوبله هر کدام از سه قسمت ارباب حلقه‌ها، قابلیت بررسی و تحلیل جداگانه را دارد اما به این علت که در دوبله فیلم‌های چند قسمتی، شالوده دوبله در قسمت اول نهفته است.

می‌خواهم به اجزای دوبله قسمت اول، «یاران حلقه» بپردازم. سوای انتخاب‌های صدایی مناسب از جانب امیر زند و نقش‌گویی فوق‌العاده دوبلورها  که بعدا به آنها اشاره خواهم کرد. ترجمه ریزبینانه و مو به موی با اثر به قلم شهرزاد ایزدی به نام، در درخشان شدن دوبله «یاران حلقه» بسیار تاثیرگذار بوده است و دیگر این که در این دوبله ما با نقش‌گویی عجولانه و بی‌کیفیت روبه‌رو نیستیم و سطح بالای کار گویندگان فیلم را می‌توان در آن مشاهده کرد.
آغاز دوبله یاران حلقه اختصاص دارد به صدای گیرا و دلنشین فهیمه راستکار که در مقام راوی داستان یکی از بهترین انتخاب‌های امیر زند می‌باشد و لحن آرام یک قصه‌گو را برای تماشاگر فیلم با روایتی این چنین تداعی می‌کند: «همه چیز با ساختن حلقه‌ها شروع شد، سه حلقه به الف‌ها که از همه اقوام داناتر و باهوش‌تر بودند داده شد، هفت حلقه به اربابان کوتوله‌ها که ذهنی هوشیار داشتند و سازندگان غارها بودند و بالاخره 9 حلقه به قوم انیس‌ها که بیش از هر چیز تشنه قدرت هستند هدیه شد. درهر یک از این حلقه‌ها اراده و نیروی لازم برای حکومت کردن مستقر بود ولی همه فریب‌خورده بودند زیرا حلقه دیگری هم ساخته شده بود، در سرزمین موردور در میان آتش کوه نابودی، سائرون فرمانروای تاریکی مخفیانه حلقه‌ای اصلی ساخت تا با آن بقیه را کنترل کند و در این حلقه تمامی بی‌رحمی باطنی‌اش برای غلبه کردن بر کلیه موجودات را قرار داد. «سپس بهمن هاشمی عنوان یاران حلقه را می‌گوید و از اینجا اقتباس بی‌نظیر پیتر جکسن از کتاب جاودانه جی.آر.آر تادکین آغاز می‌شود. یکی از دلایل شخصی‌ام برای پرداختن به دوبله ارباب حلقه‌ها در این زمان، حضور صدای ماندگار زنده یاد عطاءالله کاملی و نقش‌گویی ایشان به جای شخصیت سارومان (با بازی کریستوفرلی)‌ است که جامعه دوبله بتازگی این صدای با صلابت را از دست داد و جای خالی این صدای تاثیرگذار روز به روز بیشتر احساس می‌شود ولی مشاهده دوبله ارباب حلقه‌ها این حسن را دارد که دوباره صدای استاد را بشنویم. حضور عطاءالله کاملی در دوبله این فیلم و بعد از آن در فیلم راه‌های افتخار (استنلی کوبریک)‌ و نقش‌گویی به جای کرک داگلاس، از آخرین صداپیشگی‌های ایشان در دوبله تلویزیونی بود و اجرای صدای جادوگری به نام سارومان که در اعمالش خشونت و تحکمی خاص هویداست. تنها از عهده زنده‌یاد کاملی در دوبله یاران حلقه برمی‌آمد بویژه در سکانسی از فیلم که به معرفی سارومان می‌پردازد.

کاملی با لحن تاثیرگذارش به معرفی این شخصیت مخوف می‌پردازد: «از کوه ناامیدی دود برمی‌خیزد و بتدریج زمان از کف می‌رود و تو دوست من گاندالف برای مشاوره با سارومان به پیش می‌آیی.» همان‌طور که در قبل ذکر شد، نقش‌گویی‌های فوق‌العاده‌ای از دوبلورها را می‌‌توان در دوبله یاران حلقه جستجو کرد که در این بین دو اجرای صدایی حکم شاهکار را دارد یکی صداپیشگی حسین عرفانی به جای شخصیت گاندالف (با بازی یان مک‌کلین)‌ و دیگر منوچهر والی‌زاده به جای برومیر (شان بین)‌ که هر دو با وجود پرکاری بی‌محابایشان در دوبله تلویزیون، در اینجا با حس و حالی دیگر نقش‌گویی کرده‌اند. عرفانی با گویشی پیرمردانه با رگه‌هایی از مهربانی، شخصیت گاندالف را دوست‌داشتنی کرده و منوچهر والی‌زاده با همان صدای آشنا و جوانانه‌اش و این بار با جنسی از دلیری و جاه‌طلبی، صدای نقش برومیر را معرکه از آب درآورده و آن را تبدیل به نقطه عطفی در کارنامه‌اش کرده است. بخصوص وقتی خصایل تشویش و حس قدرت را در دیالوگ‌های برومیر اجرا می‌کند. یکی از بهترین نقش‌گویی‌های پرسوناژهای مکمل در دوبله سال‌های اخیر، اختصاص دارد به اجرای مسلط امیر صمصامی به جای شون آستین (در نقش سم، هابیتی مهربان که یار همیشگی فرودو است)‌ که در همین دوبله ارباب حلقه‌ها شاهد آن بودیم و صمصامی به خوبی توانسته گویای حالات دلسوزی، پریشانی و نگرانی‌های شخصیت سم باشد. تورج مهرزادیان و ناصر احمدی با صداهای حجمی داری که دارند حضور دلپذیری در دوبله این فیلم ایجاد کرده‌اند. مهرزادیان با لحنی رسمی و درباری به جای پادشاه الف‌ها یعنی الروند و ناصر احمدی با حالتی تیپیک و فانتزی به جای کوتوله دوست‌داشتنی به نام گیملی خیلی جذاب نقش‌گویی کرده‌اند. با توجه به این که ارباب حلقه‌ها داستان مردانه‌ای دارد ولی حضور شخصیت‌های زن با وجود کم‌تعداد بودنشان، چشمگیر است و امیر زند با توجه به این موضوع، از صدای دو دوبلور بااستعداد این سال‌های دوبله، افسانه پوستی (در نقش آروین/ لیو تایلر)‌ و نگین کیانفر (کیت بلانشت در نقش ملکه جنگل)‌ استفاده شایانی کرده است همچنین می‌توان این مهم را به صدای هابیت‌های دوست‌داشتنی چون بیلبو بگینز (ایرج رضایی)‌، پیپین (عباس نباتی)‌ و مری (کسری کیانی)‌ نیز تعمیم داد ضمن این که امیر زند خودش هم به جای لگولاس (اورلاندو بلوم)‌ نقش‌گویی ارائه داده است. دو صدای نقش اصلی دیگر این فیلم یعنی فرودو (الیجا وود)‌ و آراگورن (ویگو مورتن)‌ را به ترتیب افشین زی‌نوری و سعید مظفری با حالت‌هایی از ترس و جستجوگری و منشی پهلوانانه گفته‌اند که در قبل در همین صفحه از شیوه گویندگی این دو دوبلور حرفه‌ای مطالبی درج شده است. در انتها برای دوستداران دوبله تماشای ارباب حلقه‌ها دو دریغ را به همراه می‌آورد یکی از دست دادن ظاهری صدای زنده‌یاد کاملی که می‌توان در اینجا به یادگار صدای ایشان را شنید و دریغ دیگر این که چرا امیر زند بعد از ارائه شاهکار دوبله سه‌گانه ارباب حلقه‌ها و پالپ فیکشن، دیگر کاری به قوت این دو اثر از وی دیده نشد که حیف است شاهد خاموش شدن تدریجی استعداد مدیر دوبلاژ صاحب سبکی چون امیر زند باشیم وقتی که دوبله به یاد ماندنی ارباب حلقه‌ها در کارنامه‌اش دیده می‌شود.

نیروان غنی‌پور