امشب، شب نیمه است که ما مهمانیم‌

این کار آنقدر اهمیت دارد که مردم کاشان بر این باورند که‌نظافت خانه توسط دختران دم‌بخت در ماه مبارک رمضان سبب گشوده شدن بخت آنان می‌شود و آنها را برای زندگی آینده آماده می‌سازد. در همین روزها نظافت شهر، بازار، حمام‌های عمومی، حجره‌ها و کاروانسراها نیز انجام می‌پذیرد و سرانجام نوبت به نظافت و غبارروبی مساجد می‌رسد.

مردم کاشان و شهرهای اطراف آن در آستانه ماه مبارک رمضان اقدام به دعوت پیش‌نماز و واعظ از حوزه‌های علمیه شهر کاشان و یا قم می‌کنند. واعظ 30 شب ماه رمضان را در مسجد یا خانه افرادی که بانی می‌شوند، منبر می‌رود.

در شهر کاشان بویژه در گذشته که وسایل ارتباط جمعی نبود، آگاه شدن از رویت هلال ماه از شهرهای دور یا نزدیک غیرممکن یا سخت بود، به همین دلیل مردم برای دیدن هلال رمضان به بام خانه‌ها یا نقاط مرتفع و تپه‌های اطراف شهر می‌رفتند و بدقت در آسمان به جستجوی هلال ماه می‌گشتند.

مردم شهر قمصر با خود یک کلام‌الله مجید، یک آیینه و یک سینی که داخل آن ظرف آب با کمی سبزی و گلاب‌پاش پر از گلاب بود، می‌بردند و رو به قبله می‌نشستند و سعی می‌کردند ماه را در آینه ببینند. به محض دیدن ماه، شخص باسوادی با صدای رسا، سوره یاسین را قرائت می‌کرد و دیگران آهسته با او سوره یاسین را می‌خواندند. بعد یک سوره حمد و 3قل‌هوالله قرائت می‌کردند و چند صلوات می‌فرستادند و روی خود و خانواده گلاب می‌پاشیدند و سرانجام جرعه‌ای از آب و سبزی را می‌نوشیدند و عقیده داشتند خوردن از آن آب و سبزی به آنها نیروی قناعت می‌دهد و موفق می‌شوند بدون ناراحتی ماه مبارک رمضان را روزه بگیرند. پس از این اعمال بود که یک نفر طبل می‌زد تا اگر کسانی موفق به دیدن ماه نشده بودند، مطلع شوند.

بانگ خروس برای سحر

در روزگار ما تشخیص دقیق زمان، حتی هزارم ثانیه‌ها با تکنولوژی پیشرفته در زمان‌سنج‌ها، مانند ساعت و کرنومتر آسان شده است؛ اما این مهم یعنی تشخیص زمان تا گذشته‌ای نه‌چندان دور آسان نبوده است. مسلمانان از جمله مردم کاشان هم برای تشخیص اوقات شرعی بویژه سحر و افطار روش‌های گوناگونی ابداع کرده‌اند که یکی از متداول‌ترین روش‌های تشخیص سحر بخصوص در مناطق کویری مانند یزد، کرمان و کاشان شناخت ستارگان سحری و موقعیت آنها در آسمان است. یکی دیگر از روش‌های تشخیص سحر، بانگ خروس است. خروس شب هنگام 3 بار می‌خواند، بار اول نیمه شب، بار دوم ساعتی بعد از نیمه شب و بار سوم هنگام سحر.

هوم بابایی‌

یکی از رسم‌های قابل توجه که از قدیم در ماه مبارک رمضان در کاشان برگزار می‌شده، رسم هوم بابایی است. این رسم قدیمی توسط بچه‌ها و جوان‌ها از شب اول ماه رمضان آغاز تا شب پانزدهم که مردم کاشان به آن شب نیمه می‌گویند، ادامه دارد. تعداد هر دسته‌ای که به هوم بابایی می‌روند 4 تا 20 نفر و گاهی بیشتر است و هر لحظه برای خود دسته‌ای دارد. این عده بنابه قول و قراری که بین خودشان می‌گذارند، بعد از افطار در محل معینی جمع می‌شوند و از بین خود یک صندوق‌دار و یک میدان‌دار انتخاب می‌کنند. وظیفه صندوق‌دار جمع‌آوری پول یا خوراکی‌هایی مثل ترشاله، جوزقند، کلوچه، خرما، گردو و بادام است. میدان‌دار هم باید خوش‌صدا باشد و وظیفه‌اش خواندن ابیات هوم بابایی است. بقیه جوان‌ها و بچه‌ها هم باید همصدا جواب میدان‌دار را بدهند. پس از انتخاب صندوق‌دار و میدان‌دار بچه‌ها صلوات بلند می‌فرستند تا اگر افراد گروه جامانده باشند، بیایند. پس از این که همه جمع شدند، از اولین خانه هوم بابایی را آغاز می‌کنند. درب خانه را می‌کوبند و پس از شنیدن جواب، میدان‌دار شروع به خواندن می‌کند و بقیه جواب می‌دهند.

میدان‌دار: امشب، شب نیمه است که ما میهمانیم (هوم بابا، هوم بابا)‌/ از ما حرجی نیست که ما طفلانیم (هوم بابا، هوم بابا)‌/ بشقاب را پر از کلوچه و حلوا کن (هوم بابا، هوم بابا)‌/ بردار و بیا به دامان ماها کن (هوم بابا، هوم بابا)‌.