دغدغه‌های اصلا‌ح‌ طلبانه‌

گر چه برخی اصلاح‌طلبان، اعلام کاندیداتوری کروبی از سوی حزب اعتماد ملی را به فال نیک گرفتند و از آن استقبال کردند، اما در مقابل، بسیاری از این منتسبان به این جریان سیاسی، با انتقاد نسبت به اعلام حضور کروبی به صورت زودهنگام تاکید کردند که تصمیم قطعی اصلاح‌طلبان درباره نامزد این جریان در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری، در ائتلاف اصلاح‌طلبان اتخاذ خواهد شد و هنوز ائتلاف در این زمینه تصمیمی نگرفته است.

این عده قصد داشتند این‌گونه وانمود کنند که تصمیم شورای مرکزی حزب اعتماد ملی برای حضور کروبی به عنوان نامزد انتخاباتی این حزب تنها مربوط به خود حزب است و قابل تعمیم به همه اردوگاه اصلاح‌طلبان نیست. پرویز سروری، عضو برجسته اصولگرایان تحول‌خواه معتقد است که حزب اعتماد ملی با یک آسیب‌شناسی دقیق از وضعیت فعلی اصلاح‌طلبان به نتیجه‌ای صحیح رسیده است؛ این‌که نمی‌شود داخل نظام جریانی موافق نظام باشد که از ضدانقلابی‌ترین افراد تا مومن‌ترین افراد در درون آن قرار گیرند. به گونه‌ای که حتی برخی از اعضای اپوزیسیون نظام نیز خود را متعلق به این جریان ببینند.

وی افزود: حزب اعتماد ملی می‌داند چنین ترکیبی متجانس نیست و با توده‌های مردم همراهی نمی‌کند و در حقیقت می‌توان آن را جریان ائتلافی معیوب عنوان کرد که جریان اصلاح‌طلب قصد دستیابی به چنین ائتلافی دارد.
حزب اعتماد ملی قصد دارد به عنوان نقطه ابتدایی، معتقدان به نظام را از درون جبهه اصلاحات دور هم جمع کند تا عارضه و بیماری اصلاح‌طلبان را معالجه کند.

سروری تصریح می‌کند: در صورتی که حزب اعتماد ملی موفق به این کار شود، افراد ساختار شکن را دور می‌کند و در چارچوب نظام، حرکت حزبی را شکل می‌دهد که این همان است که بارها رهبر معظم انقلاب بر آن تاکید کرده‌اند یعنی مجموعه‌ای متفاوت از نظر سلیقه‌ها در چارچوب اهداف انقلاب با هم فعالیت کنند.

با توجه به حضور نمایندگان حزب اعتماد ملی در نشست‌های ائتلاف اصلاح‌طلبان، برخی از این افراد وابسته به این جریان، از نحوه عمل حزب اعتماد ملی انتقاد داشتند و به این حزب توصیه می‌کردند که به تصمیمات جمعی اصلاح‌طلبان پایبند باشد و اجازه دهند تا این جریان به صورت جمعی درباره نامزد جریان اصلاح‌طلب در انتخابات دهم تصمیم بگیرد.

به عقیده عضو برجسته اصولگرایان تحول‌خواه، البته حزب اعتماد ملی نیز راه پرفراز و نشیبی را برگزیده که پیمودن آن، بسیار سخت خواهد بود و در این راه، قطعا فشارهای زیادی را تحمل خواهد کرد.

این تصمیم حزب اعتماد ملی حتی درون این حزب نیز با مخالفت‌هایی مواجه شد که از آن جمله می‌توان به اظهارات مهدی آیتی، عضو سابق شورای مرکزی حزب در این خصوص اشاره کرد که البته روابط عمومی حزب اعتماد ملی، این موضوع را تکذیب کرد.

از سویی در نظر گرفتن زمان طولانی 5 ماهه برای اعلام نظر کروبی درباره حضور در انتخابات ریاست جمهوری نیز خود از مسائلی است که درباره این اقدام حزب تردیدهایی را ایجاد می‌کند.

ظاهرا مهدی کروبی فرصت دارد حتی پس از زمانی که تقریبا همه گروه‌ها و تشکل‌های سیاسی کاندیدای خود را برای انتخابات ریاست جمهوری مشخص کرده‌اند، به آمدن یا نیامدن به عرصه انتخابات بیندیشد.

این در حالی است که حزب اعتماد ملی اعلام کرده است همچنان در نشست‌های ائتلاف اصلاح‌طلبان حضور می‌یابد و در جریان تصمیم‌گیری‌ها قرار دارد و جمعی از اصلاح‌طلبان نیز تاکید دارند که باید بدون توجه به تصمیم حزب اعتماد ملی، کار برای اجماع اصلاح‌طلبان ادامه یابد.

اما گذشته از همه موارد مطرح شده، آنچه بیش از پیش در این موضوع نمایانگری می‌کند، تازه شدن اختلافات قدیمی درون اردوگاه اصلاح‌طلبان است که پس از انتخابات مجلس هشتم و سکون نسبی در فضای سیاسی کشور در حال کمرنگ شدن بود.

اقدام شورای مرکزی حزب اعتماد ملی و واکنش‌های متفاوتی که از جبهه اصلاحات نسبت به این موضوع صورت گرفت، گواه این است که نطفه کوک شدن سازهای مخالف در این جریان و گسترش شکاف‌ها بین گروه‌های معتدل و تندرو آن منعقد شده است و در روزهای آینده باید به دنبال موضع‌گیری‌های متفاوتی در درون اردوگاه اصلاح‌طلبان باشیم.

نقطه اصلی تفرق اصلاح‌طلبان نوع نگاه آنها به اصلاحات و تعاریف گوناگونی است که از اصلاحات ارائه می‌کنند. برخی تعاریف ارائه شده در حوزه اصلاح طلبی شکلی افراطی داشته و در آن اصلاح طلبی به معنای ساختار‌شکنی معرفی شده است، اما هستند اصلاح‌طلبانی هم که با این تفسیر از اصلاحات موافق نبوده و تاکید دارند که باید در چارچوب‌های قانونی اصلاح امور بود.

اختلاف عمیق و ریشه‌دار جریاناتی که در دوم خرداد سال 76 به قدرت رسیدند بر سر تعریف اصلاحات و شاخصه‌های اصلاح‌طلبی از همان ابتدا مشهود بود و در ادامه حرکت در این مسیر این اختلافات بیش از پیش خود را نمایان کرد و اکنون نیز عاملی برای عدم توانایی این جریان سیاسی در رسیدن به اجماع در دوره‌های مختلف انتخابات است.

به نظر می‌رسد جریانی که مهدی کروبی آن را رهبری می‌کند قصد دارد در چارچوب ساختار موجود در کشور به دور از تندروی و افراطی‌گری حرکت اصلاحات را به پیش ببرد، گر چه در درون این جریان نیز هستند افرادی که چندان به این مشی معتدل اعتقادی ندارند، اما در مقابل جریان‌های تندروی اصلاحات این تفکر را بر نمی‌تابند و کروبی را نیز که از طرفداران تفکر اعتدال است به عنوان گزینه نهایی خود برای انتخابات ریاست جمهوری بر نمی‌گزینند.

از سویی شکاف‌های موجود در جریان اصلاحات محدود به مهدی کروبی و حزب اعتماد ملی نیست. از چندی پیش که جمعی از اصلاح‌طلبان موضوع حضور خاتمی در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری را مطرح کردند، زمینه‌ای برای صف‌آرایی مخالفان و موافقان حضور وی در بین اصلاح‌طلبان ایجاد شد. در مقابل عده‌ای که خاتمی را گزینه مناسبی برای اصلاح‌طلبان می‌دانستند، برخی دیگر تاکید داشتند که اصلاح‌طلبان باید گزینه دیگری را برای حضور در انتخابات ریاست جمهوری معرفی کنند.

افزایش تشتت‌ها

نگاه‌های متفاوت گروه‌های تاثیرگذار در جریان اصلاحات خود نشان از این دارد که در آستانه دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری این گروه‌ها دچار تشتت بوده و هر چه به انتخابات نزدیک‌تر شویم، کار آنها برای دستیابی به اجماع در قالب ائتلاف اصلاح‌طلبان مشکل تر خواهد بود.

گرچه حزب اعتماد ملی با تفکرات جبهه مشارکت و سازمان مجاهدین انقلاب درباره حذف همه رقبا و حضور خاتمی به عنوان تنها نامزد اصلاح‌طلبان مخالف است، اما نیم نگاهی نیز به تحرکات ائتلاف اصلاح‌طلبان داشته و تا حدودی سعی دارد خود را با مجموعه اصلاح‌طلبان هماهنگ جلوه دهد.

در نظر گرفتن مهلت 50 روزه برای مهدی کروبی به منظور اعلام حضور خود در انتخابات ریاست جمهوری نیز گواه این است که حزب اعتماد ملی هنوز در تصمیم نهایی خود مبنی بر کاندیداتوری قطعی مهدی کروبی در انتخابات تردیدهایی دارد و به همین منظور برای ارزیابی فضای سیاسی حاکم و اتفاقاتی که در آستانه انتخابات رخ خواهد داد زمان موسعی را برای اعلام نظر نهایی کاندیدای مورد حمایت خود در نظر گرفته است.

گرچه به عقیده محمدرضا خاتمی، عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت، اصلاح‌طلبان برای پیروزی در انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری نیازمند یک اراده محکم هستند، اما این سوال مطرح است که با شرایطی که اردوگاه اصلاح‌طلبان در آن قرار دارد، امکان این وجود دارد که تشکل‌های اصلاح‌طلب از مواضع قطعی خود برای دستیابی به تصمیم جمعی تنزل کنند یا این‌که همانند سابق بر مواضع خود تاکید خواهند کرد؟ البته ظواهر امر نشان می‌دهد که مورد دوم به وقوع نزدیک‌تر است.

از سوی دیگر، گروهی از اصلاح‌طلبان که بر اتخاذ تصمیم جمعی در ائتلاف اصلاح‌طلبان تاکید دارند، به این موضوع دل بسته‌اند که مهدی کروبی در شرایط حساس به تصمیمات جمعی این جریان پایبند خواهد بود و احتمال کناره‌گیری وی در صورت حضور کاندیدایی نظیر خاتمی که مورد وفاق همه گروه‌های عضو جبهه اصلاحات باشد، وجود دارد.

بهزاد نبوی عضو ارشد سازمان مجاهدین انقلاب، با اشاره به تلاش‌های در حال انجام دو جناح برای معرفی کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری، سیدمحمد خاتمی را تنها کسی دانست که در بین دو جناح به‌غیر از احمدی‌نژاد امکان رای‌آوری دارد.  سخنان نبوی نشانگر این است که نحوه رقابت با احمدی‌نژاد نیز یکی از دغدغه‌های اصلی جریان اصلاحات است و آنها معتقدند که مهدی کروبی گزینه مناسبی برای رقابت با احمدی‌نژاد در انتخابات دهم ریاست‌جمهوری نخواهد بود و بر همین اساس تاکید آنان بر حضور خاتمی در انتخابات است که البته به عقیده نبوی، پیروزی خاتمی نیز در انتخابات قطعی نیست و احتمالات مختلفی در این زمینه مطرح است. علاوه بر این همانطور که عده معدودی از اصلاح‌طلبان با طرح شعار خاتمی یا هیچ‌کس اعلام کردند که در صورت عدم حضور خاتمی در انتخابات اصلاح‌طلبان انگیزه‌ای برای حضور ندارند و از مشارکت در انتخابات باید خودداری کنند، این احتمال نیز وجود دارد که جمعی از این گروه‌ها خود را از رقابت کنار بکشند و از معرفی کاندیدای انتخاباتی پرهیز کنند.

انشقاق بدنبال انشعاب‌

حسین مرعشی، سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی چندی پیش اعلام کرد که کارگزاران با معرفی کاندیدای حزبی، ضلعی به اضلاع موجود در جریان اصلاح‌طلبی اضافه نمی‌کند و تاکید کرد اگر کروبی از اصلاح‌طلبان جدا شده است، باید به دنبالش برویم و او را بازگردانیم.

این اظهارات بیانگر این است که درون اردوگاه اصلاح‌طلبان نگرانی‌ها و دغدغه‌های جدی درباره انشقاق در جریان اصلاح‌طلبان در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری وجود دارد و این گروه‌ها سعی دارند از اقداماتی که این انشقاق را عمیق‌تر کرده و به انشعاب تبدیل کنند، دوری کنند اما قطعا مشخص نیست با توجه به فضای موجود تا چه میزان موفق به تحقق این هدف خواهند شد.

مرعشی درباره وضعیت حاکم در جبهه اصلاحات می‌گوید: باوجود اعلام حزب اعتماد ملی مبنی بر کاندیداتوری کروبی  که می‌‌تواند به نوعی افتراق تعبیر شود  ولی این مشکل هنوز قابل پیشگیری است و من نسبت به رسیدن جبهه اصلاحات به کاندیدای واحد خوشبینم.

اختلافات اساسی برخی از اصلاح‌طلبان با نهادهای قانونی نظام نیز یکی دیگر از مشکلات این جریان سیاسی در فعالیت‌های انتخاباتی است که لزوم حل و فصل آن برای حضوری بی‌حاشیه در عرصه‌های سیاسی، یک ضرورت محسوب می‌شود.

قائم‌مقام حزب کارگزاران سازندگی نیز با تاکید بر این‌که اصلاح‌طلبان باید مسائل خود را با نظام حل کنند، تصریح می‌کند: «اگر نتوانیم با نظام و رهبری، مسائل را حل کنیم بازگشتن اصلاح‌طلبان به قدرت راحت نیست» البته در پایان گفته‌های خود به این نکته مهم اذعان می‌کند که در این زمینه نظرات متفاوتی در جبهه اصلاحات وجود دارد.

این‌که بعضی از اصلاح‌طلبان خود را در مقابل نظام می‌بینند، مورد تایید بسیاری از صاحب‌نظران سیاسی از جمله چهره‌های شاخص درون اصلاح‌طلبان است.  با توجه به موارد ذکر شده و اذعان فعالان سیاسی اصلاح‌طلب، این جریان سیاسی راه دشواری برای حضور در انتخابات دهمین دوره ریاست‌جمهوری در پیش داشته و باید تغییرات جدی را در رویکردهای موجود خود اعمال کند.

احمد کریمی اصفهانی، دبیرکل جامعه اسلامی اصناف و بازار نیز با اشاره به شکاف‌های موجود بین گروه‌های اصلاح‌طلب، معتقد است که موفقیت یا عدم موفقیت اصلاح‌طلبان بستگی به عملکرد اصولگرایان دارد. اگر جریان اصولگرا با خرد جمعی حرکت کرده و به وحدتی حداکثری برسد، در این صورت اصلاح‌طلبان امید چندانی برای نتیجه‌‌گرفتن در این انتخابات نخواهند داشت.

وی نقطه‌ضعف اصلی اصلاح‌طلبان را در سهم‌خواهی آنها دانست و گفت: در نشست‌های اخیر این جریان و مسائلی که گذشته است، در‌می‌یابیم که هر کدام از گروه‌های اصلاح‌طلب، در نهایت سهم خود را جستجو می‌کنند.

داریوش غفاری‌