کم‌آبی، دریاچه زیبای ایران را به سمت مرگ می‌برد

کم شدن آب دریاچه ارومیه در سالیان اخیر آن‌قدر شدت یافته است که شوری آن از حد اشباع گذشته و برخی از کارشناسان از هم‌اکنون این دریاچه را یک دریاچه مرده می‌دانند.

کمبود آب دریاچه ارومیه دلایل مختلفی دارد.

از خشکسالی و کم‌آبی در سال‌‌های اخیر گرفته تا کم شدن حوزه آب‌ریز به دلیل ساخت بی‌رویه سدها.

همه این‌ها دست به دست هم داده‌اند تا یکی از زیباترین جاذبه‌های گردشگری ایران به سمت مرگ و نابودی سوق دهند.

باید منتظر ماند و دید، این دریاچه به زندگی بازمی‌گردد یا...

تهدید نمکی

با گذر از سواحل دریاچه ارومیه، می‌توان به راحتی نمکزارها و کوه‌های نمکی را دید که طی چند سال اخیر بر وسعت آنها افزوده شده است.

کارشناسان معتقدند این کوچک شدن مساحت دریاچه هشدار مهمی است، زیرا شوره‌زار حاصل از این عقب‌نشینی تمام اراضی، مزارع و نواحی مسکونی و آبادی‌های اطراف را تهدید می‌کند.با وزش باد، نمک موجود در شوره‌زارهای پدید آمده به سوی این اراضی و نواحی مسکونی منتشر شده و همین امر خود موجب خشکسالی می‌شود و تاثیر مستقیمی بر روی منطقه، سلامت مردم و افزایش مهاجرت به شهرها خواهد شد.

کارشناسان خاک، معتقدند اساسا کویرها از نظر خاک به 2 دسته:‌ کویر نمک و کویر بدون نمک تقسیم می‌شود که کویر نمکی از نوع بسیار خطرناک به شمار می‌رود چون ادامه حیات گونه‌های جانوری به خطر می‌‌اندازد.

با توجه به مسائلی که اشاره شد وضعیت دریاچه ارومیه بسیار بحرانی است و طبق گفته مهندس داریانی معاون عمرانی استاندار آذربایجان غربی راه‌کاری ملی می‌طلبد.

البته تبعات خشکسالی دریاچه ارومیه بر کسی پوشیده نیست و این را می‌توان از نامه 221 نماینده مجلس به رئیس‌جمهوری دریافت، آنها خواستار احیای دریاچه ارومیه شده‌اند.

طبق گفته حجت‌الاسلام سیدسلمان ذاکر، نماینده مردم ارومیه در مجلس شورای اسلامی ستادی از نمایندگان مجلس برای این امر تشکیل شده و خواستار تقویت بودجه جهت انتقال آب رودخانه زاب به دریاچه ارومیه شده‌اند.

نماینده مردم ارومیه در مجلس شورای اسلامی تبخیر سالانه آب دریاچه ارومیه را 5/5 میلیارد مترمکعب اعلام می‌کند و می‌افزاید: ورودی آب سالانه به دریاچه در سال 5/1 میلیارد مترمکعب بوده که این وضعیت، دریاچه ارومیه را در سراشیب اضمحلال و سقوط قرار داده است.

وی می‌گوید: دولت مصوبه‌ای جهت انتقال آب رودخانه زاب به دریاچه ارومیه داشته که براساس آن هر سال مبلغ 120 میلیارد ریال برای این منظور اختصاص می‌یابد که در این صورت 12 سال طول می‌کشد تا این طرح اجرایی شود.

نماینده مردم ارومیه در مجلس شورای اسلامی معتقد است کارشناسان هشدار داده‌اند که در مدت 8 سال بخش جنوبی دریاچه بر اثر تبخیر خشک می‌شود که این امر تهدیدی جدی برای زیست بوم منطقه است.

ذاکر، اعتبار لازم برای اجرای سریع طرح انتقال آب دریاچه ارومیه را 3 هزار میلیارد ریال برآورد کرده و افزود به منظور احیای دریاچه ارومیه نیازمند آموزش‌های همگانی هستیم تا با فرهنگ صحیح مصرف آب، راندمان آبیاری در مزارع را کاهش دهیم.

عوامل بحران‌ساز

کارشناسانی که روی این دریاچه و وضعیت آن مطالعه کرده‌اند، معتقدند سهم عوامل انسانی از تهدید حیات دریاچه ارومیه 30 درصد است و مابقی به عواملی چون خشکسالی، شرایط جوی، تبخیر و ... بازمی‌گردد.

به اعتقاد کارشناسان حفاظت از محیط زیست، عوامل انسانی از طریق ساخت بی‌رویه سدها در خشک شدن بخشی از آب دریاچه تاثیر داشته‌اند، چراکه ساخت سدها جریان آب‌ها را کنترل کرده و مانع ورود آن به دریاچه می‌شود.

در اکثر رودخانه‌های منتهی به این دریاچه، تعداد زیادی سد ساخته شده که برخی از آنها مورد بهره‌برداری قرار گرفته و برخی نیز در حال احداث هستند.

در حال حاضر 5 سد مهاباد، شهرچای ارومیه، سد ماکو، حسنلوی نقده و شهید کاظمی بوکان درآذربایجان غربی وجود دارد که این تعداد در مجموع یک میلیارد و 700 میلیون مترمکعب از آب‌های جاری استان را مهار کرده است.

این در حالی است که 11 سد دیگر در حوزه آبریز دریاچه ارومیه با ظرفیت کلی 1 میلیارد و 543 میلیون مترمکعب در دست احداث است که از این تعداد 7 سد به ظرفیت 235 مترمکعب تا پایان امسال مورد بهره‌برداری قرار خواهند گرفت.

تهدید طبیعی

تغییرات آب هوایی (که البته کل کره زمین متاثر از آن است)‌ و کم‌آبی‌های پیاپی سال‌های اخیر نیز یکی دیگر از عوامل خشکسالی و عقب‌رفت آب واتصال چندین جزیره به سواحل دریاچه است که موجب بروز وضعیت نگران‌کننده‌ای برای پارک ملی دریاچه ارومیه شده است.

با اتصال این جزایر به خشکی ادامه زیست و زاد و ولد برخی از پرندگان نادر نیز بشدت به مخاطره افتاده، به طوری که شمار پرندگانی که هر ساله به پارک ملی دریاچه ارومیه مهاجرت می‌کردند، به نحو چشمگیری کاهش یافته است.

اکوسیستم منحصر به فرد

دریاچه ارومیه 102 جزیره دارد که هر یک از آنها تامین‌کننده بخشی از نیازهای حیاتی این دریاچه هستند.

بزرگ‌ترین این جزایر به ترتیب کبودان (قویون داغی)‌ که قوچ و میش ارمنی دارد. جزایر «اشک» و «اسپرو آرزو» هم زیستگاه گوزن زرد ایرانی و پوشش غنی گیاهی هستند.

جزایر 9 گانه که از جزایر کوچک دریاچه ارومیه هستند همه مکان بسیار مناسبی برای جوجه‌آوری پلیکان سفید، فلامینگو، تنجه و کاکایی است.

از دیگر پرندگان شاخص حاشیه تالاب که از ارزش فوق‌العاده زیستی برخوردار است می‌توان به بالکان کوچک و خروس کولی سینه سیاه اشاره کرد.

به طور کلی تاکنون 186 گونه متعلق به 22 خانواده بومی و مهاجر پرندگان، در این دریاچه شناسایی شده‌اند که این تنوع زیستی در یک محدوده، در جهان بی‌نظیر است.

حال باید منتظر ماند و دید که نامه‌نگاری نماینده‌‌ها و پیگیری مسوولان استانی بالاخره به نتیجه می‌رسد و این دریاچه از مرگ رهایی می‌یابد، یا نه؟

پاسخ این سوال را در سال‌های آینده و با سفر به ارومیه می‌توانید بیابید.

ارومیه ــ میثم صفری ــ خبرنگار جام‌جم