نفس تالاب هشیلان به شماره افتاد

روزی هشیلان علاوه بر آن که به وحش حیات می‌داد با سفره‌های آب زیرزمینی اطراف خود کشاورزی پررونقی را برای ساکنان روستاهای همسایه فراهم کرده بود.

اما امروز هشیلان غمگین است چون باور دارد که تالاب‌ها به مثابه کیسه‌های هوایی ضامن بقای تمامی زیست‌مندان کره زمین هستند و اگر روزی یک تالاب خشک شود باید به انتظار مرگ تدریجی تمام زیستمندان آن منطقه نشست.

تالاب هشیلان به مساحت تقریبی 450 هکتار از تالاب‌های نوع Marshes و یکی از بوم‌سازگان‌های زیبای غرب کشور محسوب می‌شود که در 26 کیلومتری شمال غربی کرمانشاه واقع شده است. در این تالاب حدود 110 جزیره بزرگ و کوچک با مساحت تقریبی 100 متر تا حدود یک هکتار وجود دارد که حدود 3 درصد مساحت تالاب را شامل می‌شود و به تناسب شرایط خاص، گونه‌های گیاهی و جانوری متنوعی در آن شکل گرفته است.

ولی آیا هشیلان تا رسیدن پاییز و زمستانی دیگر برای میزبانی جانواران و پرندگان مسافر که هر ساله او را یاد می‌کنند نفس خواهد کشید؟

حمیدرضا صمدزاده، مدیر اداره کل محیط زیست استان کرمانشاه در این خصوص معتقد است: اگر کمتر از سفره‌های زیرزمینی منطقه استفاده شود، مردم در مصرف آب صرفه‌جویی کنند و تبخیر آب تالاب افزایش نیابد، امید می‌رود تالاب زنده بماند. صمدزاده، دلایل اصلی زوال تالاب هشیلان را خشک شدن تعداد زیادی از چشمه‌های جوشان این تالاب بر اثر خشکسالی، وجود چاه عمیق در زمین‌های اطراف و بهره‌برداری از آب تالاب توسط کشاورزان می‌داند و متذکر می‌شود: طبق قانون اساسی هر فعالیت اقتصادی که به محیط زیست آسیب برساند ممنوع است.

صمدزاده به پیامدها و اثرات خشکی هشیلان اشاره می‌کند و می‌گوید: کاهش جریان آب‌های سطحی در رودخانه‌ها، تالاب‌ها و دریاچه‌ها، عموما سبب کشتار آبزیان، افت سطح دستیابی به آب‌های زیرزمینی و چشمه‌ها، پژمرده شدن گیاهان منطقه، نابودی خاک‌های حاصلخیز، عدم رشد محصولات کشاورزی، نابودی گیاهان مرتعی، رشد علف‌های هرز، کثرت حشرات و اختلال در بذرپاشی طبیعی گیاهان را در پی خواهد داشت.

از مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه میزان خسارت وارده به تالاب هشیلان را جویا می‌شویم و او پاسخ می‌دهد: میزان خسارت وارده مشخص نیست. حتی ممکن است با این وضعیت تمامی جانداران تالاب نابود شوند، اما مساله‌ای که هم‌اکنون محرز است، مرگ و میر تعداد بسیار زیادی از آبزیان، از میان رفتن حجم بالایی از گیاهان و کوچ پستانداران، دوزیستان و پرندگان ساکن تالاب است. وی می‌افزاید: هشیلان از تعداد زیادی جزایر گیاهی شناور به وجود آمده است که در نوع خود بی‌نظیر هستند؛ ولی متاسفانه این جزایر هم‌اکنون حیات خود را از دست داده‌اند.

صمدزاده ادامه می‌دهد: در هشیلان بسیاری از پستانداران مانند سگ آبی، کفتار، گرگ، خرگوش و... زندگی می‌کردند که به دلیل از میان رفتن منابع غذایی‌شان قلمرو خود را تغییر دادند؛ همچنین پرندگان نادر و متعددی برای زادآوری و لانه‌سازی تالاب را به عنوان زیستگاه خود انتخاب کرده بودند که با وضعیت بحرانی اخیر تالاب را ترک کردند.

حمیدرضا صمدزاده از بالا رفتن آمار مرگ و میر جاده‌ای حیوانات خبر می‌دهد و بیان می‌کند: مهم‌ترین خطری که جانداران مهاجر را تهدید می‌کند خودروهایی هستند که بدون توجه به حیوانات در حال عبور از جاده حرکت می‌کنند.
شکارچیان نیز می‌توانند خطر مهمی برای آنان باشند. وی می‌گوید: چند نفر را برای جا به جایی جانداران در جاده‌ای که کنار تالاب قرار دارد مستقر کرده‌ایم تا شاید بتوانیم تا حدودی از تلفات آنها جلوگیری کنیم.

مدیر اداره کل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه از تمهیداتی که برای نجات دادن تالاب اندیشیده شده است، نام می‌برد و خاطرنشان می‌کند: چندین موتور آب برای جلوگیری از خشک شدن 10 هکتار جنگل اطراف تالاب تعبیه شده است. علاوه بر آن، استفاده از تانکرهای سیار عملیات آبرسانی به این جنگل‌ها در حال انجام است.

به گفته وی حوضچه‌هایی نیز طراحی شده است که تعداد زیادی آبزی را در آنها جای داده‌ایم تا بقای آنها حفظ شود.

صمدزاده تاکید می‌کند: متاسفانه برای حیات همه آبزیان تالاب به میزان معتنابهی آب نیاز است که تهیه آن دور از دسترس است و در عمل امکان‌پذیر نیست.

وی با ابراز امیدواری نسبت به حفظ رطوبت نسبی خاک می‌گوید: گیاهان و دوزیستانی که به درون خاک پناه برده‌اند به حیات خود ادامه خواهند داد.

صمدزاده از مردم درخواست می‌کند از بریدن نی‌ها و ساقه‌های نیلوفر و دیگر گیاهان تالاب اجتناب ورزند، در غیر این صورت ممکن است هشیلان دیگر شاهد حضور چنین گیاهانی در خود نباشد.

همان طور که مدیرکل محیط زیست استان کرمانشاه نیز اشاره کرد، برداشت بی‌رویه از آب تالاب و سفره‌های زیرزمینی منطقه توسط کشاورزان، لطمات جبران‌ناپذیری را به تالاب هشیلان وارد کرده است.

معاونت فنی و اجرایی سازمان جهاد کشاورزی نیز در پاسخ به این پرسش که چرا نظارت ضعیفی بر نحوه آبیاری مزرعه‌های اطراف تالاب وجود دارد، می‌گوید: نظارت ضعیف نیست و باید در نظر داشت علت خشکی هشیلان در واقع بحث خشکسالی است. استفاده کشاورزان از آب و سفره‌های زیرزمینی این تالاب نیز می‌تواند مزید بر علت باشد.

مهندس عبدالرضا فتاحی می‌افزاید: جهاد کشاورزی به سهم خود با بالا بردن بازده آبیاری و استفاده از سیستم آبیاری تحت فشار وظیفه خود را از انجام داده و نظارت بر حفر چاه‌های غیرمجاز نیز به عهده آب منطقه‌ای است.

برای انعکاس صحبت‌های مسوولان آب منطقه‌ای استان کرمانشاه درخصوص نظارت بر حفاری‌های غیرمجاز منطقه هشیلان، چندین بار برای گرفتن وقت مصاحبه تلاش کردم، ولی در پایان با این جمله که «طبق بخشنامه وزارت نیرو مسوولان آب منطقه‌ای حق انجام مصاحبه با هیچ رسانه‌ای را ندارند» روبه‌رو شدم. پس بناچار قضاوت برای تعیین میزان تاثیر چاه‌های غیرمجاز در نابودی هشیلان را به عهده خوانندگان می‌گذارم.

این کشمکش‌ها در حالی است که هشیلان روز به روز پژمرده‌تر می‌شود و دستی نیز برای آبیاری او برنمی‌خیزد.

بنفشه رضایی‌