بدنسازی یا راه رفتن روی تیغ‌

نمی‌توانم کتمان کنم. در بسیاری از باشگاه‌های بدنسازی سطح کشور، مکمل‌های غیر مجاز و حتی داروهای نیروزای دوپینگ به راحتی در اختیار ورزشکاران قرار می‌گیرد. این جمله را دکتر علی طاهری دبیر کمیته مبارزه با دوپینگ ایران می‌گوید.

به عقیده او، مربیان پرورش اندام ایران بی‌آنکه از عوارض مکمل‌های دوپینگ آگاهی داشته باشند، برای شاگردانشان این مکمل‌ها را تجویز می‌کنند؛ اتفاقی که باعث می‌شود تا همه ساله بسیاری از جوانان ایرانی ناآگاهانه در خطر ابتلا به بسیاری از بیماری‌های خطرناک عصبی، قلبی و عروقی، جنسی و حتی در مواردی، مرگ ناگهانی، قرار بگیرند.جوانان 15 تا 25 ساله با استفاده از مکمل‌ها، برنامه تمرینی سنگین و البته رژیم غذایی، خیلی زود حجم عضلانی‌شان را چندین برابر می‌کردند و میان همسالان‌شان انگشت نما می‌شدند.خانواده‌ها هم از این پدیده جدید استقبال می‌کردند چون می‌پنداشتند جوانانشان با فعالیت‌های ورزشی از بسیاری از آسیب‌های اجتماعی چون اعتیاد در امان می‌مانند. حال آنکه برخی از آنها ندانسته، مسیری پرخطر را در پیش گرفته‌اند.  فرامرز خودنگار، قهرمان سابق پاورلیفتینگ آسیا و یکی از شناخته شده‌ترین مربیان پرورش اندام ایران در این باره می‌گوید: متاسفانه مصرف مکمل‌ها هر روز میان شاگردان باشگاه‌های پرورش اندام بیشتر و بیشتر می‌شود.
مربیانی که بسیاری از آنها حتی تحصیلات متوسطه را هم به پایان نرسانده‌اند، مجوز باشگاه دارند و از جوانان ثبت‌نام می‌کنند. آنها بی‌آنکه آشنایی با داروها و عوارض شان داشته باشند از همان بدو ورود یک جوان در باشگاه، برایش برنامه‌ای دارویی تجویز می‌کنند که فقط یک پزشک متخصص تغذیه صلاحیت تجویزش را دارد.

مکانیسم رایج در باشگاه‌های پرورش اندام در تهران و دیگر شهرهای ایران به این شکل است که یک مربی برای شاگردان خود برنامه‌های تمرینی کار با وزنه و ساعات تمرین روزانه مشخص می‌کند.

این برنامه براساس مشخصات فیزیکی فرد چیده می‌شود اما همین مربی همزمان یک برنامه غذایی هم به متقاضی ثبت‌نام می‌دهد؛ برنامه‌ای که بر آن اساس، باید انرژی مورد نیاز برای بدن ورزشکار در روز تامین شود.
این البته تنها قسمتی از کاری است که مربیان برای شاگردان شان انجام می‌دهند و البته این بخش مجاز وظایف این مربیان است.

بدون این‌که بدانند اصلا این مکمل‌ها چه مکانیسمی دارند و چه عوارضی را به همراه خواهند داشت، مکمل‌های پرخطر هورمونی را برای بچه‌ها تجویز می‌کنند و بچه‌ها هم چون می‌بینند بدن‌های شان خیلی زود پف می‌کند هر روز دوز مصرف شان را بالا و بالاتر می‌برند. خودنگار، منفعت طلبی همکارانش و نا آگاهی دانش آموختگان را دو دلیل رواج مکمل‌های پرخطر میان ورزشکاران پرورش‌اندام می‌داند.

مکمل‌های مرگ‌آور

دکتر شریف متخصص قلب درباره این عوارض می‌گوید: ریزش مو و جوش‌های پوستی عوارض جنبی مصرف این مواد هستند. در میان مدت این مکمل‌ها می‌توانند باعث عقیمی و یا ابتلا به بیماری‌های کبدی شوند اما بیشترین لطمه را این داروها به سیستم قلب و عروق می‌زنند. بسیاری از مرگ‌های ناگهانی ورزشکاران در جریان مسابقات حاصل عوارض همین مکمل‌هاست.

فارغ از همه عوارض خاص این مکمل ها، آقای خودنگار مدعی است که آنچه به عنوان مکمل در اختیار جوانان ایرانی قرار می‌گیرد، موادی تاریخ مصرف گذشته است: پودر‌هایی که فاسد شده‌اند را افراد سودجو به ایران یا پاکستان می‌آورند، تاریخ‌هایشان را دست کاری می‌کنند و به عنوان مکمل‌های اصل به مشتریان می‌فروشند. داروهایی که اصل آنها باید قیمت‌هایی بالای 100 هزار تومان باشد در ایران 10 هزار تومان قیمت دارد. پس معلوم است که ما چه پودرهایی را به ورزشکاران مان می‌دهیم!

ضرورت نظارت‌

داروهایی مثل آمپول‌های ناندرولون هم خیلی راحت در اختیار جوانان قرار می‌گیرد. هم داروخانه‌ها و هم باشگاه‌ها این آمپول‌ها را به سادگی در اختیار ورزشکاران قرار می‌دهند.

دکتر شریف در این باره می‌گوید: بر اساس قوانین این داروها باید با تجویز پزشک و توسط داروخانه‌ها به فروش برسند اما در عمل شاهد هستیم که این آمپول‌ها و مکمل‌ها بی آنکه نظارتی بر مکانیسم توزیع شان باشد به سادگی در اختیار متقاضیان شان قرار می‌گیرد.دکتر شریف معتقد است به رغم تمام بحث‌هایی که در کمیته ملی مبارزه با دوپینگ انجام شده، هیچ اقدام عملی برای مبارزه با توزیع مکمل‌ها میان جوانان صورت نگرفته است.

با این وجود دکتر طاهری، متخصص تغذیه معتقد است نمی‌توان او و همکارانش را متهم کرد که هیچ اقدامی صورت نداده اند: ما یک باشگاه را به دلیل تخلف در شهرستان مراغه تعطیل کردیم و به چند باشگاه هم هشدار دادیم. البته معتقدم به اندازه کافی ما به باشگاه‌ها هشدار داده ایم و حالا دیگر زمان برخورد با متخلفان است.

او می‌پذیرد که رواج این مکمل‌ها میان جوانان حتی خطرناک تر از دوپیگ ورزشکاران حرفه‌ای است و می‌گوید:هدف اصلی ورزش، سلامت بدن است و سازمان تربیت بدنی متولی ورزش همگانی است. عوارض شیوع این مکمل‌ها برای سلامت جوانان ما خطرناک است. فکر می‌کنم ما برای کنترل و مبارزه با فروش این مکمل‌ها به جوانان، نیاز به بسیج همگانی و اطلاع رسانی درباره عمق این فاجعه دردناک داریم.