همه چیز برای بونگو

اگر بازهم به دلایل بیشتری نیاز دارید کافی است بیلبورد‌های عظیمی که در جای جای لیبرویل، پایتخت گابن سر برآورده‌اند و پاپا بونگو را با آن لبخند همیشگی و دست بر سینه نشان می‌دهند را ببینید. این بیلبوردها به مناسبت چهلمین سالگرد حاکمیت بونگو در دسامبر گذشته به عکس‌های او مزین شده بودند و شاید اگر هواداران رئیس‌جمهور مادام‌العمر گابن می‌دانستند که فیدل کاسترو، رهبر کوبا تنها 2 ماه بعد قرار است از سمت خود کناره‌گیری کند جمله «دارنده طولانی‌ترین دوران رئیس‌جمهور در حاکمیتی غیرسلطنتی» را به این بیلبوردها می‌افزودند.

دستیابی به چنین هدفی با توجه به جایگاه منطقی‌ای گابن اصلا چیز عجیبی نیست. اکثر کشورهای غرب آفریقا پس از کسب استقلال به ورطه جنگ‌های داخلی یا کودتاهای نظامی پیاپی درغلتیدند. با این حال بونگو که در سال 1967 و در سن‌31 سالگی قدرت را در گابن به دست گرفت هیچ‌گاه با چالش جدی مواجه نشد و به‌رغم آن که بخش اعظم ثروت‌های طبیعی کشور را تاراج کرده و آینده اقتصادی مبهمی را برای گابن‌ها به ارمغان آورده تقریبا بدون اتکا به زور و قوه قهریه بر این کشور حکمرانی کرده است.

گای روساتانگا، استاد علوم سیاسی دانشگاه عمر بونگو می‌گوید: او نابغه‌ای سیاسی است. وی می‌افزاید: شاید فکر کنید او به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شود اما برای بونگو هیچ پایانی وجود ندارد.

حاکمیت بونگو تا آنجا که به مدیریت عمومی مربوط می‌شود در نوع خود شاهکاری بی‌بدیل بوده است. رسیدن او به ریاست‌جمهوری با ارتقاء جایگاه گابن به عنوان سومین تولیدکننده نفت در قاره سیاه مقارن شد و او خیلی زود دریافت دلارهای نفتی اثری به مراتب بیشتر از گلوله دارند.

بونگو پس از ایجاد زیرساخت‌های پایه در لیبرویل برخلاف توصیه مشاورانش که او را به ساخت شبکه راه‌ها توصیه می‌کردند با بودجه‌ای بالغ بر 4 میلیارد بشکه راه آهن گابن را که تا عمق مناطق عاری از رفت و آمد کشور کشیده شده است، ایجاد کرد.

دلارهای نفتی تامین‌کننده بودجه سازماندهی و حفظ نهادهای دولتی متعدد، کم‌بازده و مملو از کارمندان مازاد بودند که باعث می‌شوند ثروت نفت در جامعه توزیع شود و شکم مردم را پر نگاه دارد. فرانسه که شرکت‌هایش با شادمانی مشغول استحصال نفت گابن بودند با ایجاد پایگاه نظامی در حومه لیبرویل که هنوز هم پابرجاست تامین‌کننده امنیت این کشور بود.

وقتی سیستم چند حزبی در پی ماه‌ها ناآرامی طی دهه 1990 میلادی در گابن به وجود آمد بونگو باز به این نتیجه رسید که پول حلال همه مشکلات است. سیاستمداران مخالف که از او در مجامع عمومی استفاده می‌کردند یا در مسیر شهرت قرار می‌گرفتند خیلی زود به دولت آورده می‌شدند و اندکی بعد با امتیازات گیری برای همیشه سکوت پیشه می‌ساختند.

مارک اونا، مدیر موسسه برین‌فارست که از گروه‌های غیردولتی گابن است که فعالیتش اخیرا به دلیل اعتراض به استفاده غلط از ثروت‌های ملی منع شد، می‌گوید: راز باقی ماندن بونگو در راس هرم قدرت گابن طی 40 سال گذشته در یک کلام خلاصه می‌شود و آن فساد است. وی می‌افزاید: هیچ‌کس کابینه رئیس‌جمهور را دست خالی ترک نمی‌‌کند.

با این حال همیشه بهترین کرسی‌های هیات دولت برای بستگان بونگو رزرو می‌شود. پسرش علی بن‌بونگو وزیر دفاع است و شایع است که او وارث پدر خواهد بود. پاسکالین، دخترش ریاست کابینه را برعهده دارد و پل تونگوی، دامادش وزارت دارایی را مدیریت می‌کند.

گستره باندبازی‌ و فساد در دستگاه دولت کابن غیرقابل تصور است به گونه‌ای که دیپلمات های سایر کشورهای آفریقایی که خود اغلب ید طولایی در این زمینه دارند را هم متحیر کرده است. شاید به همین دلیل است که مردم به مزاح می‌گویند اگر کسی می‌خواهد در گابن تجارت کند باید یکی از وزرای کابینه یا لااقل کسی که نام فامیلی‌اش بونگو است را بشناسند.به واقع شاید بونگوها یکی از ثروتمندترین خاندان‌های دنیا باشند. بونگو عمارت مجلل بزرگی بر فراز یکی از تپه‌های مشرف به پایتخت دارد و رهگذران که از مجاورت این کاخ رد می‌َشوند به راحتی می‌توانند قرقاول‌هایی که در باغ بزرگ عمارت پرسه می‌زنند و قطار رولزرویزهای پارک شده در محوطه را ببینند.

بخش اعظم ثروت بونگو در خارج پنهان شده است. دهه 1990 میلادی بود که کارآگاهان امریکایی دریافتند او یکصد میلیون دلار را به اشکال مختلف در بانک‌های این کشور سپرده‌گذاری کرده است و این نکته که او از محل دریافت سهمی از قراردادهای نفتی یا شرکت FLF فرانسه میلیون‌ها دلار به جیب زده در پاریس رازی سر به مهر تلقی نمی‌شود.

سال گذشته بود که دادستانی فرانسه اعلام کرد خانواده بونگو تنها در فرانسه مالک 33 ملک از جمله ویلایی به ارزش 27 میلیون دلار هستند. مقارن با اعلام این خبر بود که اینگه، همسر علی بن‌بونگو به دلیل معامله عمارتی به ارزش 20 میلیون دلار در کالیفرنیا به یکی از برنامه‌های شبکه تلویزیونی NBC امریکا موسوم به «خریداران ثروتمند مستغلات» دعوت شد.

به یغما رفتن صدها میلیون دلار از ثروت‌های نفتی گابن موجب شده روند توسعه در این کشور تقریبا متوقف شود با گذشت 50 سال از استقلال گابن هنوز هم طول معابر آسفالته دراین کشور کمتر از خط لوله‌هایی است که برای استعمال نفت این کشور احداث شده‌اند.

حتی در لیبرویل که چنانچه به مناطق ساحلی با هتل‌های مجلل و مراکز تفریحی متعدد بسنده ‌شود، شهری به غایت زیباست کمبود امکانات به وضوح احساس می‌شود. اکثر خانه‌ها در غیاب پیاده‌روهای سنگفرش شده با معابر باریک ساخته شده از سنگ به هم متصل شده‌اند و به جای شبکه آبرسانی بهداشتی، شیلنگ‌های پلاستیکی هستند که آب مورد نیاز خانه‌ها را تامین می‌کنند.

پایتخت و در واقع تمامی کشور با کمبود مدرسه و مراکز بهداشتی مواجه است و در حالی که بر روی کاغذ مردم گابن بالاترین درآمد سرانه را در تمامی آفریقا دارند نیمی از جمعیت همچنان فقیر است.

پاسکال تکولو، از حزب «بونگو باید برود» می‌گوید گابن با جمعیت اندکی در  حدود 3/1 میلیون نفر با اتکا به منابع غنی انرژی‌اش باید به بهشت آفریقا تبدیل می‌شد. به تصریح او یونگو سعی کرده این ایده را به گابنی‌ها القاء کند که این کشور بهترین جای اروپا است و همه آفریقایی‌ها مشتاق دیدار از این کشور هستند.در عین حال این واقعیت را نمی‌توان کتمان کرد که گابنی‌های زیادی به بونگو افتخار می‌کنند. موفقیت او در حفظ صلح در کشوری که متشکل از 40 گروه قومی مختلف است آن هم در حالی که همه کشورهای همسایه گابن لااقل در مقطعی ناآرامی شدید داخلی را تجربه کرده‌اند از نگاه مردم گابن نماد توانمندی او بوده است.

آنچه امروز مایه نگرانی جامعه گابن است این که او پس از مرگش چه برای گابنی‌ها به یادگار خواهد گذاشت. نفت گابن که هنوز هم منبع اصلی تامین بودجه این کشور است با سرعت زیادی به سمت ته کشیدن می‌رود. گابن شکر و آب معدنی تولید می‌کند و به‌رغم برخورداری از آب و هوایی استوایی بخش کشاورزی در این کشور رشد زیادی نکرده است. میوه و سبزیجات با کامیون از کامرون وارد می‌شود و حتی شیر را با هواپیما از فرانسه به این کشور می‌آورند.

سال‌ها اتکا به نان‌آورهایی که با داشتن شغل دولتی امرار معاش کرده‌اند، موجب شده اکثر گابنی‌ها علاقه‌ای به یافتن شغلی خارج از دولت نشان ندهند و اکثر کارهای یدی را مهاجران برعهده گیرند.

لویس گاستون مایلا، وکیلی ثروتمند و از وزرای سابق کابینه می‌گوید: من عاشق بونگو هستم. او پدر و رهبر ماست. در ادامه می‌افزاید: اما ثبات به تنهایی کافی نیست. دنیا در حال عوض شدن و تغییر است و ما باید خودمان را با آینده تطبیق دهیم.

آینده گابن بدون بونگو چگونه خواهد بود؟ او به فاصله اندکی پس از پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری سال 2005 میلادی به منتقدانش که از لزوم تبیین قوانین مربوط به انتخابات اضطراری در صورت مرگ او سخن می‌گفتند، حمله کرده و از عزم خود برای شرکت در انتخابات سال 2012 میلادی خبر داد.

پیشینه بونگو

آلبرت پرنارد یونگو در سال 1935 در روستای لوای (بونگوویل کنونی)‌ واقع در جنوب شرق گابن چشم به جهان گشود. او تا قبل از استقلال گابن از فرانسه افسر نیروی هوایی این کشور بود.

با اعلام استقلال گابن بود که بونگو در سال 1967 و وقتی تنها 31 سال داشت به دنبال مرگ لئون امبا، رئیس‌جمهور وقت جانشین او شد. شش سال بعد به اسلام گروید و نام خود را به عمر تغییر داد.

او اولین انتخابات چند حزبی گابن را در سال 1993 میلادی را برگزار کرد و با کسب 51 درصد آرا در سمت خود ابقا شد. ادیث لوسی ساسونگوسو، دختر رئیس‌جمهور کنگو همسر اوست.

منبع: ایندیپندنت‌