حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
دشواریهای ریاضیات
وقتی میشنویم یا میخوانیم محمد خوارزمی دانش جبر را به وجود آورد، خیام آن را ادامه داد و جمشید کاشانی توانست با ظرافت و زیبایی یک معادله درجه سوم را برای محاسبه دقیق سینوس یک درجه حل کند و یا ابوالوفای بوزجانی و ابوریحان بیرونی پایههای مثلثات را ریختند و بیشتر دستورهای آن را به دست آوردند و آنها را ثابت کردند و سرانجام نصیرالدین توسی کتاب مستقلی درباره مثلثات تالیف کرد، ممکن است با سهلاندیشی تصور کنیم این دانشمندان بزرگ زندگی بیدغدغهای داشتهاند و از آنجا که «غم نان» آنها را آشفته نمیکرد، در ساعتهای فراغت خود به «بازی» با عدد و شکل میپرداختهاند تا هم وقت خود را پر کنند و هم ذهن جستجوگر خود را با کشف رازهای عدد و شگفتیهای شکل راضی نگه دارند...
و ما وقتی در سالهای دبیرستانی ساعتها روی یک مساله هندسی کار میکنیم و یا ضمن جستجوی راهحل مسالههای جبری یا اثبات درستی اتحادهای مثلثاتی ساعتها وقت خود را میگذرانیم، ممکن است این پرسش از ذهن ما بگذرد که «اینها کدام دشواری زندگی را حل میکنند؟» و «این همه فرمولها و شکلهای انتزاعی کدام یک از دردهای بیشمار انسان امروز را درمان میکنند؟» و...
وقتی در نیمه سده نوزدهم میلادی، ژرژبول ریاضیدان ایرلندی پدر نویسنده کتاب خرمگس نخستین کتاب «منطق ریاضی» را همراه با نمادها و نشانههای تازهای منتشر کرد، حتی مورد اعتراض بسیاری از ریاضیدانان قرار گرفت که «این یک نوع بازی با علامتهاست و هیچ گونه کاربردی ندارد». در ضمن «انسان را از اندیشیدن باز میدارد، تنها به رابطهها و دستورها توجه دارد و دشمن تفکر است.»... ولی بعد وقتی ماشین محاسبه و رایانه به میدان آمد، معلوم شد که بدون منطق ریاضی حتی یک گام هم نمیتوان برداشت. وقتی
کپلر1630 - 1571 میلادی - برای بررسی حرکت سیارهها و نیوتن - 1727-1643 میلادی - برای طرح مکانیک آسمانی خود متوجه اهمیت جدی ویژگیهای مقاطع مخروطی(دایره، بیضی، هذلولی و سهمی) شد، نوشتههای مناخوسموس 350 سال پیش از میلاد و آپولونیوس 250 سال پیش از میلاد را درباره مقطعهای مخروطی که نزدیک به 2 هزار سال در فراموشی به سر میبردند از قفسهها بیرون کشیدند، گرد و خاک بیست سده را از آنها زدودند و بحثها و بررسیهای مربوط به اختر شناسی و مکانیک آسمانی خود را بر اساس قضیهها و مسالههای این نوشتهها مستدل کردند.
ریاضیات همیشه و در تمامی طول تاریخ خود با زندگی و عمل بستگی داشته است. با وجود این در تاریخ ریاضیات میتوان دورههایی را تشخیص داد که در آنها اهمیت درجه اول به ریاضیات کاربردی داده شده است. دورههایی هم وجود دارد که در آنها ریاضیات با سمتگیری نظری(محض) پیش رفته است. در واقع مسیر ریاضیات به تناوب از دوره ریاضیات کاربردی به ریاضیات محض و برعکس عبور کرده است. دو دوره اصلی از سمتگیری کاربردی ریاضیات را در گذشته میشناسیم. دوره اول که از هزارههای پیش از میلاد و در واقع از زمان پیدایش انسان آغاز میشود و تا سدههای ششم و هفتم پیش از میلاد ادامه دارد، دوران شکل گیری مفهومهای اصلی ریاضیات (یعنی عدد و شکل) در بستگی تنگاتنگ با نیازهای زندگی است.
برگرفته از کتاب سرگذشت ریاضیات - پرویز شهریاری
ادامه دارد
گفت و گو
