ظهور طیف جدید رهبران القاعده‌

طی 2 سالی که از آن حادثه می‌گذرد بالا رفتن اللیبی از پلکان ترقی در سلسله مراتب رهبری جهادی به مراتب بیش از فرار او از بگرام برای آمریکایی‌ها دردسرساز بوده است.

لیبی که لیبیایی تباری در آخرین سال‌های دهه سوم زندگی خود است اکنون به یکی از استراتژیست‌های ارشد القاعده و همچنین یکی از چهره‌های تاثیرگذار در اشاعه ایدئولوژی جهادی تبدیل شده است.

در دورانی که القاعده بیش از آن که گروهی عملیاتی باشد به جنبشی الهام‌بخش بدل گشته اللیبی نقش ستاره‌ای راهنما را ایفا می‌کند. راه یافتن او به رده‌های بالای فرماندهی در القاعده نمادی از این واقعیت است که این گروه اتکا به دانش روز را به عنوان عنصری مهم در مواجهه با غرب پذیرفته است.

جرمی براچ‌می، از تحلیلگران پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا‌ (CIA) که اکنون مدیر مرکز تحقیقاتی مبارزه با تروریسم در وست پوینت است، می‌گوید: من اللیبی را مرد همه فصول القاعده می‌نامم. می‌افزاید: او جنگجویی قابل است، شاعر است، تحصیلکرده و در عین حال جوان، پرانرژی و کاریزماتیک است و گمان می‌رود میراث‌خوار القاعده و جانشین بن‌لادن باشد.

ابهام‌هایی که پیرامون ساختار رهبری القاعده وجود دارد چنین پیش‌بینی‌هایی را به غایت دشوار کرده است اما یکی از منابع درونی القاعده معتقد است اللیبی علاوه بر جوانی خصیصه دیگری هم دارد که رهبران ارشد کنونی القاعده از آن محروم هستند و آن تحصیلات در حوزه علومدینی است.

شاید به همین دلیل است که رهبران این گروه اللیبی را که به مدت 2 سال در شمال آفریقا به تحصیل علوم دینی مشغول بوده به عنوان جانشین برای بن‌لادن و ایمن الظواهری در نظر دارند.

دکتر محمد النصری، از مخالفان جلای وطن کرده دولت عربستان‌سعودی که ساکن لندن، پایتخت انگلیس است، می‌گوید: بن‌لادن مهندس و ایمن الظواهری پزشک است. می‌افزاید: در چنین شرایطی کاملا منطقی به نظر می‌رسد که آنان کسی که دانش‌آموخته علوم حوزوی را به ترکیب رهبری القاعده بیفزایند تا به لحاظ مذهبی هم نوعی مشروعیت برای خود دست و پا کنند.

نقشی که اللیبی در ویدئوهای اخیر نسبت القاعده به عنوان واعظ و همچنین عامل ترغیب افراد به پیوستن به جنبش جهادی ایفا می‌کند همچنین مبین تغییر تاکتیک‌های این گروه است. طی ماه‌های اخیر این تاکتیک‌ها انجام تحرکات ایذایی با هدف خنثی کردن تلاش‌های اطلاعاتی حزب و روی آوردن به شیوه‌های تبلیغاتی دفاعی برای بلا اثر کردن تبلیغات رسانه‌ای ایالات‌متحده و متحدانش را در بر گرفته است.

اللیبی پیام خود را در قامت واعظی مذهبی ارائه می‌دهد و بیش از آن که به  دنبال گسترش القاعده باشد سعی در توجیه ایده‌های این گروه دارد. او انتقادات رهبران مذهبی میانه‌رو که القاعده را به تفسیر به رای قرآن و احکام اسلامی متهم می کنند را مورد انتقاد قرار داده و تلاش‌های عربستان‌سعودی برای واداشتن جهادی‌ها بازداشت شده به همکاری با دستگاه‌های اطلاعاتی غرب را به یاد استهزا می‌گیرد.

اللیبی به ادعای یک لیبیایی دیگر که مدعی است او را می‌شناسد و در افغانستان با او هم‌رزم بوده است راهیابی به صفوف القاعده را با تحصیل در مدارس مذهبی افراطی در شمال آفریقا آغاز کرد. یکی از برادرهای او که اکنون در مصر زندانی است از اعضای برجسته گروه جنگجویان اسلامی لیبی بود که اعضایش در دوران اشغال افغانستان توسط ارتش سرخ به این کشور رفتند تا با روس‌ها بجنگند.

اللیبی که در اوایل دهه 1990 میلادی به افغانستان رفت بعدها به آفریقا بازگشت تا در موریتانی به تحصیل در علوم دینی بپردازد. وقتی او دو سال بعد به افغانستان بازگشت، جنگ تمام شده بود و طالبان کنترل تقریبا تمامی کشور را در دست داشت. در آن زمان نه فرمانده نظامی متبحری بود و نه واعظ چندان خوبی تلقی می‌شد. در اردوگاه‌های آموزشی حضور یافت و مطالعه بیشتر در مورد شریعت را‌ آغاز کرد.

سال 2002 میلادی بود که مقامات پاکستانی، اللیبی را در کویت دستگیر کرده و او را تحویل امریکایی‌ها دادند. او به بگرام منتقل شد. پس از آزادی در ویدئویی ماجرای فرار خود هم سلولی‌هایش را از بازداشتگاه‌ بگرام توضیح داده بود. پس از آن روند ارتقا اللیبی در صفوف طالبان آغاز و با مهارت‌هایی که کسب کرده بود خیلی زود به چهره‌ای پر فروغ در بین اعضای این گروه تبدیل شد.

منبع: نیویورک‌تایمز