از مکافات عمل غافل مشو!

 «روز باران » ساخته اسماعیل براری که عصر جمعه هفدهم اسفندماه از شبکه 2سیما پخش شد، از چند جهت اثری قابل تامل در زمینه فیلم های مذهبی است . شاید بتوان مهم ترین ویژگی یک اثر مذهبی خوب را «غیرشعاری » بودن آن دانست . روز باران داستان اهالی روستایی به نام رحمت آباد را روایت می کند که با خشکسالی مواجه شده اند. آنها برای طلب باران بر اساس سنتی قدیمی دست به دعا برمی دارند و نماز باران به جا می آورند اما در کمال تعجب باران نمی بارد و همین مساله سبب می شود تا اهالی از روستا کوچ کنند. در این میان حضور یک مهندس جوان در روستا، روزنه تازه ای را به روی مردم روستا باز می کند. در میان بی توجهی اهالی ، مهندس جوان با همراهی دانش آموزان و گروهی از اهالی ، مهار شن های روان را آغاز می کنند و در نهایت بعد از تحول شخصیت برخی از اهالی ، باران نیز می بارد و باعث شادی اهالی روستا می شود.

«روز باران » فیلمی بی ادعا است که تلاش می کند مناسبات اجتماعی یک روستا را به تصویر بکشد و به این نکته اشاره کند که بی توجهی به جنبه های اجتماعی دین سبب خواهد شد خداوند بندگان خود را از نعمت های خود محروم سازد. فیلم ساختاری کاملا ساده دارد. در زمینه شخصیت پردازی ، آقاسید شخصیتی مثبت است که همه خوبی ها و نیکی ها را یکجا در خود جمع کرده است . مصیب هم شخصیت منفی داستان است که از یک سو، به دنبال بهره کشی از کودکان روستا است و از سوی دیگر، دستمزد یک کودک یتیم را هم نمی دهد. به این دو جنبه می توان علاقه او به تنها دختر جوان حاضر در داستان - خانم معلم - را هم اضافه کرد. این دو شخصیت در کنار مهندس جوان ، خانم معلم و پسر بچه یتیم ، شخصیت هایی هستند که داستان حول و حوش آنها روایت می شود. داستان شروع و پایان مناسبی دارد و شخصیت ها بموقع وارد و از داستان خارج می شوند. برای بومی شدن داستان ، لهجه محلی نیز مورد استفاده کارگردان قرار گرفته است و لوکیشن داستان نیز یکی از روستاهای اطراف مشهد تعیین شده است . شاید یکی از بخش های قابل تامل فیلم ، استفاده از ایده نگارش نامه از سوی بچه ها برای خداوند است که البته ایده ای تکراری است ، اما در این فیلم کارکرد مناسبی پیدا می کند. این کارکرد از آن جهت است که بچه یتیم در نامه خود از خدا خواسته تا باران نیاید و همین مساله سبب کشمکش میان او و دیگر بچه های روستا شده است . غافل از این که علت این درخواست او این است که سقف خانه آنها خراب است و مرد روستایی که در این محل به بنایی اشتغال دارد هم حاضر به تعمیر سقف خانه آنها نیست . این ماجرا حتی می توانست نقطه شروع فیلم باشد و فیلم از همین جا آغاز شود. ایده خوب دیگر نیز اشاره به گناهانی است که هر یک از این اهالی انجام داده اند و این مساله سبب نباریدن باران شده است.

روز باران با همه این نکات مثبت از ساخت چندان مناسبی برخوردار نیست . داستان در فضایی کویری رخ می دهد، اما طبیعت زیبای کویری که در فیلم هایی همچون ؛ خیلی دور، خیلی نزدیک - تیغ و ابریشم - قافله - پدر - هامون و دریا- همه ایران سرای من است و... دیده می شود، در روز باران حضور ندارد. در زمینه طراحی لباس ، اکثر کودکان روستا لباس هایی امروزی دارند و شخصیت های بزرگسال نیز ترکیب ناهمگونی از لباس سنتی و امروزی را بر تن کرده اند که به هیچ وجه جذاب و زیبا نیست . فیلم می توانست در سال های دور اتفاق بیفتد تا کارگردان هم نیازی به نمایش زمان حال از طریق عناصر تصویری نداشته باشد، اما روایت داستان در زمان حال ، جذابیت تصویری داستان را تحت الشعاع قرار داده است . از سوی دیگر نوع تصویربرداری فیلم نیز کمکی به کیفیت داستان نکرده است . اغلب تصاویر از شفافیت فوق العاده ای برخوردار است که این مساله تناسبی با فضای روایی داستان ندارد. گاهی نیز اندازه کادرها و قرار گرفتن افراد در یک کادر بسیار عجیب است و تصاویر بیش از اندازه درشت است . تکان های دوربین در اغلب صحنه ها برای مخاطب سوال برانگیز است . در جایی دیگر نیز که اهالی در پایان فیلم منتظر بارش باران هستند، اتاق خواب آنها بسیار روشن است و این اتفاق در حالی رخ می دهد که هیچ اشاره ای به منبع نوری که اتاق را روشن کرده ، نمی شود.

روز باران در زمینه تکنیک و ساخت نمره قابل قبولی نمی گیرد اما در زمینه محتوا یکی از آثار قابل تاملی است که در سال های اخیر از سیما نمایش داده شده است.

رضا استادی