فرهنگ مردم به روایت رادیو

انجوی سال های جوانی را به مبارزه با رژیم پهلوی گذراند که حاصل آن دستگیری ، زندان و تبعید به جزیره خارک بود.

وی پس از مبارزات سیاسی مانند بسیاری از مبارزان چون دهخدا، زندگی خود را وقف فرهنگ و ادب کرد. در زمینه ادبیات رسمی و فخیم ایران کتاب های سفینه غزل و مکتب شمس را تالیف و سرانجام شاهکار خود، تصحیح دیوان حافظ را منتشر کرد که یکی از معتبرترین نسخ حافظ به شمار می آید.

اما کار مهم و منحصر به فرد انجوی گردآوری و فرهنگ مردم ایران است . او با استفاده از طرح گردآوری فولکلور هدایت ، روشی ابتکاری برای گردآوری فرهنگ مردم ایران ارائه کرد و با کمک امواج رادیو توانست تمام ایران بزرگ را پوشش دهد و با بیش از 3هزار همکار بومی و آموزش آنان فرهنگ مردم ایران را گردآوری کند.

چنانچه طرح انجوی انجام نمی شد، هرگز فرهنگ در سینه خفته مردم ایران مجال بروز نمی یافت و نسل های حاضر و آینده از بخش مهمی از فرهنگ نیاکان خویش بی بهره می ماندند.

جا دارد اشاره شود به برخی از قضاوت های اساتید حوزه انسان شناسی که کار انجوی را از نظر روش میدانی زیر سوال می برند. آنان سخت در اشتباهند و بدون اطلاع کافی از روش انجوی و مطالعه اسناد مرکز فرهنگ مردم به قضاوت می پردازند.

نویسنده که خود سال ها در جریان کار استاد انجوی بوده ، شاهد دقت نظر وی و آموزش دقیق و علمی او به گردآورندگان بومی بوده است ، چه از راه جزوه و کتاب و چه از طریق برنامه های منظم رادیویی فرهنگ مردم . هر مطلبی که از گوشه ای از ایران ارسال می شد، دقیق می خواند و با خبرگان مشورت می کرد یا مکاتبات پی در پی با گردآورندگان و حتی دعوت آنان به تهران و اعزام پژوهشگران مرکز فرهنگ مردم به محل برای رفع تمام ابهامات ، پذیرفته نمی شد.

تاکنون هیچیک از مطالبی که از مرکز فرهنگ مردم مجال انتشار یافته اند، (20 جلد کتاب) مورد تردید نبوده اند و همه این آثار از سوی محافل علمی داخلی و خارجی تایید شده اند و پایه و اساس استنادات فرهنگ مردم ایران بوده اند.

بسیاری از این آثار بارها به زبان های مختلف جهان ترجمه و نقد و بررسی شده و در دایره المعارف ها مورد استناد بوده اند.

 4جلد کتاب «قصه های ایرانی » انجوی ، بن مایه کتاب طبقه بندی قصه های ایرانی پروفسور مارزلف بوده اند. این اثر سبب شد در چاپ سوم «دایره المعارف تیپ شناسی قصه های جهان » بیش از هزار بار نام ایران و قصه های ایرانی ثبت شود.

پروفسور کمیسارف ، فولکلورشناس روس آثار انجوی را به زبان های روسی برگردانده ، پروفسور ایموتو ایچی ، قصه شناس ژاپنی قصه های ایرانی انجوی را به زبان ژاپنی ترجمه و نقد و بررسی کرده ، در کشور کره بارها نیز این آثار ترجمه شده ، در تاجیکستان و افغانستان نیز این آثار از مستندات فرهنگ مردم دری زبان است و بارها پروفسور روشن رحمانی بر این نکته تاکید کرده است.

بد نیست یادآوری شود که کتاب «تمثیل و مثل جلد دوم » برگرفته شده از این آرشیو در کشور مصر به زبان عربی در دست ترجمه می باشد.

همچنین کتاب «متل ها و افسانه های ایرانی » منتشر شده گنجینه مرکز فرهنگ مردم در سال 2000در «کنگره جهانی فولکلور» در کشور ایتالیا اثر برگزیده شد.

انجوی سبب شد برای نخستین بار بازی های نمایشی ایرانی ، جشن ها و معتقدات زمستانی و شاهنامه از منظر فرهنگ مردم مورد توجه و دستمایه پژوهندگان و مردم شناسان قرار گیرد.

از میان فرهنگیاران دست پرورده زنده یاد انجوی ، امروزه بیش از 100تن به درجه استادی و پژوهشگری رسیده اند و آثار بسیاری از آنان در حوزه فرهنگ مردم ایران منتشر شده است.

آری «مرکز فرهنگ مردم » که امروزه به «واحد فرهنگ مردم » تنزل مقام یافته ، تنها نهاد رسمی پژوهشی فرهنگ مردم ایران است ؛ زیرا هنوز دانشگاهی در سطح ایران به این رشته عنایت نکرده است و پژوهندگان ایرانی باید به مراکز دانشگاهی اروپا، امریکا و منطقه و همسایگان بروند.

سخن آخر آن که زنده یاد استاد انجوی از معاریف معاصر فرهنگ و ادب ایران است . او با سختکوشی خود در اعتلای فرهنگ ایران نقش بسزایی داشته است . اما افسوس که تنها یک دهه پس از درگذشت ، فراموش شده است و گنجینه بی همتایش برروی پژوهندگان بسته است و بسیاری از کتاب هایش پس از 3دهه مجال انتشار نیافته اند.

این همه نه جفا بر اوست ، بلکه جفا به فرهنگ پربار ایران است ، آن هم در زمانه ای که باید بیش از پیش به فرهنگ ایران اسلامی بها داده شود. امید آن که این مختصر چشم ها و گوش ها را شنواتر و بیناتر کند و این گنجینه از انزوا به درآید تا بتوانیم فرهنگ ایرانی را بیشتر در معرض سنجش جهانیان قرار دهیم.

سیداحمد وکیلیان