شیمی درمانی ترسناک نیست

در کنار جراحی ، 2شیوه درمانی دیگر نیز برای نابودی سلول های بدخیم و پیشگیری از انتشار آنها، در درمان کودکان استفاده می شود:

1- شیمی درمانی
2- پرتودرمانی

هر یک از این روش ها را می توان در بیمارستان یا منزل اجرا کرد. هر درمانی عوارضی دارد، اما بیشتر والدین به دلیل ناآگاهی نسبت به آنها با مشاهده این علائم در فرزندشان وحشت زده می شوند. به همین علت قصد داریم بخشی از این عوارض را به نقل از موسسه خیریه حمایت از کودکان مبتلا به سرطان «محک » ذکر کنیم.

احساس خستگی کودک ممکن است جسمی و روحی باشد. اگر چنین احساسی تداوم داشته باشد و به مرور کاهش نیابد باید کودک از نظر پزشکی مورد ارزیابی قرار بگیرد. توجه به نکات زیر می تواند در کاهش خستگی جسمی و روحی کودک موثر باشد:

- به کودک یاد بدهید انرژی خود را برای فعالیت های مورد علاقه و کارهای مهم ذخیره کند.

- به او یادآوری کنید هنگام خستگی از ادامه بازی علی رغم اصرار دوستان خودداری کند.

- با برنامه ریزی برای فعالیت های روزانه ، فشارهای جسمی و روحی او را کاهش دهید؛ برای مثال اگر کودک تکالیف درسی خود را بموقع انجام دهد، دچار نگرانی نمی شود و حجم زیاد تکالیف او را خسته نمی کند.

- زمانی که کودک اظهار خستگی می کند امکان استراحت بیشتری برای او فراهم کنید. (برای مثال گذاشتن یک صندلی در حمام یا دستشویی کمک می کند اگر طی حمام کردن یا مسواک زدن دچار خستگی شد، روی آن بنشیند.)

- وسایل کمکی مانند واکر یا صندلی چرخدار تهیه کنید تا کودک انرژی کمتری صرف حرکت کند.

- کودک را به بازی های کم تحرک تشویق کنید تا انرژی کمتری مصرف کند.

- تنظیم صحیح نور اتاق از خستگی بی مورد کودک جلوگیری می کند و هنگام خواب حتما از نور ملایم در اتاق استفاده شود.

- با کاهش تدریجی سستی و خستگی کودک ، کم کم کارهای روزانه او را افزایش دهید تا به میزان مطلوب برسد، در ضمن خستگی او را نیز کنترل کنید.

- ورزش های سبک می تواند برای پیشگیری و کاهش خستگی و تالمات روحی موثر باشد. موارد ممنوعیت ورزش عبارتند از: خستگی و سستی غیرمعمول ، ضعف عضلانی غیرعادی ، نبض نامنظم ، درد ساق پا، درد قفسه سینه ، تهوع و استفراغ طی 24تا 36ساعت پس از شیمی درمانی.

- کودکان بزرگ تر می توانند خود عهده دار کنترل نبض و درجه حرارت خود باشند.

عوارض شیمی درمانی

تهوع و استفراغ: علائم تهوع و استفراغ ممکن است فورا یا چند ساعت پس از شیمی درمانی شروع شود و تا 48ساعت بعد ادامه یابد. معمولا داروهایی مانند کیتریل ، بنادریل و غیره برای درمان استفراغ ناشی از شیمی درمانی به کار می رود. اقداماتی که می توان برای کاهش تهوع و استفراغ کودک انجام داد، عبارتند از:

- طبق دستور پزشک هنگام شیمی درمانی به کودک داروی ضد تهوع بدهید.

- داروی ضد تهوع را طبق دستور پزشک سر ساعت به کودک بدهید و در طول درمان این کار را ادامه دهید.

- تاثیر داروهای ضد تهوع و استفراغ را در کودک بررسی کنید.

- کودک را تشویق کنید تمرین های ورزشی سبک داشته باشد.

- از 12ساعت پیش از شیمی درمانی فقط غذاهای سهل الهضم به او بدهید.

- به کودک غذاهای تند و بودار که موجب تهوع و استفراغ می شود، ندهید.

- درپوش ظرف غذای کودک را بیرون از اتاق بردارید تا بوی غذا موجب تهوع و استفراغ او نشود.

- غذاهای نرم ، پرکالری و سهل الهضم به کودک بدهید.

- غذاهای سرد، بیسکویت و نان برشته بهتر قابل تحمل هستند.

- غذاها را با توجه به ذائقه کودک تهیه کنید.

- به کودک مایعات به مقدار کم و به طور متناوب بدهید. از بستنی ، ژلاتین و شربت های کم شیرین استفاده کنید.

- با فعالیت های تفریحی مثل گوش دادن به موسیقی فکر او را منحرف و مشغول کنید.

- اگر استفراغ های کودک شدید است رژیم او را به مایعات صاف شده محدود کنید و به پزشک معالج اطلاع دهید.

بی اشتهایی : بی اشتهایی ناشی از شیمی درمانی فقط به دلیل تهوع کودک نیست ، بلکه به علت بروز تغییراتی در حس چشایی او به دنبال مصرف بعضی داروها است . دادن غذا با حجم کم و به دفعات می تواند از کاهش وزن کودک جلوگیری کند. برای پیشگیری از بروز بی اشتهایی شدید کودک ، لازم است اقدامات زیر صورت گیرد:

- برای تشویق کودک به غذا خوردن ، از او در انتخاب خوراک و آماده کردن آن کمک بگیرید.

- پیش از غذا خوردن ، کودک را با دهان شویی و ورزش سر حال بیاورید.

- شستشوی دهان و ورزش پیش از غذا موجب نشاط کودک می شود.

- به کودک غذاهایی را که بهتر تحمل می کند و می تواند بخورد، بدهید.

- برای جلوگیری از کاهش وزن کودک ، خوراک را با حجم کم و به دفعات به او بدهید. (حداقل در 6وعده غذا به او بدهید، یعنی بین صبحانه و ناهار و بین ناهار و شام یک میان غذا و پیش از خواب نیز یک وعده غذا به او بدهید.)

- از هر اظهار گرسنگی کودک استفاده کنید و یک پرس کوچک مواد غذایی به او بدهید؛ مثلا یک لیوان شیر و یکی دو بیسکویت ، یا یک لقمه نان و پنیر و...

- صبحانه بهترین وعده غذایی است که در طول روز تحمل می شود. بکوشید 30درصد کالری مورد نیاز روزانه کودک را با صبحانه تامین کنید.

- همراه غذا به او مایعات ندهید، چون موجب احساس سیری می شود.

- برای جلوگیری از کم آبی ، طی روز او را به نوشیدن مایعات تشویق کنید.

- غذای حاوی پروتئین زیاد به او بدهید، مانند تخم مرغ ، لبنیات ، کره ، بادام زمینی ، ماهی تن ، لوبیا، نخود و ...

- مرغ و ماهی را جانشین گوشت قرمز کنید.

- به کودک به دفعات مکرر غذاهای پرکالری ، سبک و کم حجم بدهید.

- در صورت لزوم ، کیفیت غذاها را با افزودن مکمل های غذایی مانند شیرخشک ، خامه غلیظ شده و مواد لبنی و... بالا ببرید.

- از تهیه خوراک هایی که موجب تحریک مخاط دهان می شود، خودداری کنید، مانند غذاهای تند.

- اگر جویدن غذا دردناک است ، غذاهای نرم به کودک بدهید.

- اگر خوردن غذاهای نرم هم موجب ناراحتی کودک می شود با دستور پزشک از بی حسی موضعی استفاده کنید.

- به کودک خوراک نفاخ ندهید.

- خوراک را سرد کنید و به کودک بدهید.

- به کودک توصیه کنید بلافاصله پس از خوردن غذا از دراز کشیدن خودداری کند.

- برای انحراف فکر کودک هنگام تغذیه از رادیو، تلویزیون و موسیقی استفاده کنید.

- عادات غذایی مناسب گروه سنی بیمار را در نظر داشته باشید.

- روزانه کودک را وزن کنید و در صورت کاهش وزن به پزشک معالج اطلاع دهید.

- یکی از عوامل بی اشتهایی ، اضطراب ناشی از بیماری است. سعی کنید به کودک آرامش بدهید و با ایجاد زمینه مناسب روحی با بی اشتهایی او مقابله کنید.

ریزش مو : ریزش مو ممکن است ناگهانی و شدید باشد. ریزش مو معمولا 10 تا 21روز بعد از شیمی درمانی شروع می شود و گذراست . پس از قطع دارو رشد موها مجدد شروع می شود؛ البته همه داروهای شیمی درمانی این اثر را ندارند. به هر حال ریزش مو در کودکان ، نوجوانان و جوانان از نظر روانی ناخوشایند است ، بنابر این آماده کردن قبلی کودک پذیرفتن این ناهنجاری ها را آسان تر می کند. بهتر است:

- پیش از ریزش مو درباره این مشکل و انتخاب کلاه گیس با او صحبت کنید.

- به کودک در انتخاب کلاه گیس مشابه و هم رنگ موی طبیعی خودش و یا انتخاب روسری کمک کنید.

- ترتیبی بدهید که کودک با بیماران با شرایط مشابه و همسن خودش دیدار و پرسش های خود را با آنها مطرح کند و آنها نیز درباره تجربه های خود با کودک شما صحبت کنند.

- به کودک اطمینان دهید موهایش 3 تا 6 ماه پس از قطع شیمی درمانی دوباره رشد خواهد کرد و احتمالا رنگ و شکل آنها تا حدودی با قبل فرق خواهد داشت.

- برای کودک توضیح دهید که در ادامه درمان با همان دارو ریزش مو کمتر خواهد بود.

- با ریزش مو پوشش مناسبی مانند کلاه گیس ، شال گردن ، کلاه لبه دار یا روسری برای کودک تهیه کنید.

- لازم است کودک در هوای آزاد پوشش مناسبی برای سر داشته باشد تا در معرض نور آفتاب ، باد، سرما و گرما قرار نگیرد.

- بهداشت سر کودک را رعایت کنید، موهای کرکی شکل کودک را تمیز و کوتاه نگه دارید تا پوششی برای قسمت هایی از سر او باشد.

- از شامپوهای ملایم برای شستن موهای کرکی شکل کودک استفاده کنید.

- لب های کودک را مرتبا چرب کنید تا از ترک خوردگی آنها جلوگیری شود.

- کودک را تشویق کنید به طور مرتب دندان های خود را مسواک بزند.

- دست کم هر 4 ساعت یکبار و پس از هر وعده غذا دهان کودک را با آب نمک یا آب ساده یا محلول گل بابونه یا جوش شیرین شستشو دهید تا باکتری ها و قارچ ها از میان بروند.

استفاده از آب به جای نوشیدنی ها

برای دهان شویه در شیرخواران و نوپاها باید با یک گاز آغشته به آب نمک یا آب ساده لثه ها، سقف دهان و سطوح داخلی گونه ها را تمیز کنید. بهترین مایع برای دهان شویه در شیرخواران آب ساده است.

-  از مواد محرک مخاط دهان مانند محلول های تجارتی دهان شویه استفاده نکنید.

- چون زخم دهان یک ناهنجاری گذراست طی این مدت کودک را از نظر تغذیه تحت فشار قرار ندهید.

- کودک می تواند برای نوشیدن مایعات از نی کمک بگیرد تا کمتر احساس درد کند.

- از دادن نوشیدنی های ترش ، خیلی سرد یا خیلی گرم به کودک خودداری کنید.

- غذاهای نرم ، بدون ادویه ، یا مایعات پر پروتئین به کودک بدهید.

- نگه داشتن یک تکه یخ در دهان به مدت 5 7دقیقه منجر به بی حسی ناحیه صدمه دیده شده و درد را کاهش می دهد.

- پیش از تغذیه می توان از داروهای بی حس کننده موضعی دهان طبق دستور پزشک استفاده کرد، اما بیشتر کودکان از طعم آن خوششان نمی آید. از طرف دیگر، این مواد موجب اختلال (عکس العمل ) بلع شده و خطر خفگی ناشی از مواد غذایی را افزایش می دهد و احتمال تشنج نیز وجود دارد.

- در طول مدت التهاب دهان ، از کنترل درجه حرارت بدن کودک از طریق دهان خودداری کنید.

- اگر کودک از وسایل ارتودنسی استفاده می کند، باید با دندانپزشک او مشاوره شود. در بعضی موارد لازم است استفاده از این وسایل در طول دوره شیمی درمانی متوقف شود.

- چون شیمی درمانی ممکن است موجب ناهنجاری های لثه و دندان شود، بنابر این توصیه می شود کودکان در طول شیمی درمانی تحت نظر دندانپزشک قرار گیرند.

- یکی از عوارض داروها و عدم تحرک کودک یبوست است که موجب کاهش اشتها نیز می شود. اقدامات زیر برای جلوگیری و درمان یبوست موثر است.

- به کودک غذاهای سبوس دار، حبوبات ، سبوس ، میوه تازه ، سبزی های خام و ذرت بو داده بدهید.

- مایعات دریافتی کودک را به میزان 2 تا 3 لیتر در روز افزایش دهید.

- کودک را به نوشیدن آبمیوه هایی مانند آلو، گلابی و انگور تشویق کنید.

- از تغذیه کودک با پنیر و غذاهای کنسرو شده خودداری کنید.

- کودک را تشویق کنید به طور منظم ورزش کند و تحرک داشته باشد.

- از داروهای ملین تجویز شده در صورت لزوم استفاده کنید.

- در صورت یبوست طولانی (بیشتر از 3 روز) با پزشک معالج تماس بگیرید و طبق دستور وی عمل کنید.

التهاب پوست : پوست ناحیه ای که پرتودرمانی می شود یا اطراف رگ هایی که برای شیمی درمانی استفاده می شود، ممکن است دچار التهاب و سوختگی شود. رعایت نکات زیر در رفع این مشکل موثر است:

- کودک را برای رعایت بهداشت شخصی تشویق کنید.

- در مراقبت از پوست کودک بخصوص در نواحی دهان و مقعد که مستعد زخم شدن هستند بیشتر دقت کنید.

- نواحی صدمه دیده را از تابش خورشید محافظت کرده و از استفاده از کیسه آب گرم خودداری کنید.

- برای پوشش کودک از پوشاک گشاد استفاده کنید. پوشاک تنگ و چسبان و همچنین جوراب شلواری برای شرایط کودک مناسب نیست.

- از پوشاندن پوشاک پشمی ، مخملی و یا لباس های زبر مانند جین خودداری شود.

- از استفاده از عطر و لوسیون های معطر برای کودک خودداری کنید.

نگرانی و بی تابی

مبتلایان به بیماری های بدخیم اغلب دچار افسردگی ، اضطراب و احساس وحشت و تنهایی هستند. اطرافیان می توانند با صرف وقت و مهربانی به صحبت ها و درددل های آنها گوش فرا دهند و در انگیزش مکانیسم های دفاعی برای مقابله با فشارهای روانی و عاطفی به آنها کمک کنند. این کمک ها شامل اقدامات زیر است:

- کودک را به فعالیت های سرگرم کننده مثل مطالعه ، تماشای فیلم و گوش دادن به موسیقی تشویق کنید.

- کودک را تشویق کنید تا با دوستان و افراد خانواده تماس داشته باشد و با آنها گفتگو کند، حتی اگر این تماس ها تلفنی باشد.

- کودک را تشویق کنید که روزانه خاطرات و احساسات خود را بنویسد.

- در انجام فعالیت های دینی و معنوی با کودک مشارکت کنید.

- در صورت تمایل کودک فرصت هایی فراهم آورید که با اعضای تیم درمان صحبت کند و احساسات خود را بروز دهد.

- به صحبت های او گوش کنید.

- با توجه به محدودیت هایی که دارد، زمینه را برای استقلال و مراقبت از خودش فراهم کنید.

منبع : موسسه حمایت از کودکان سرطانی (محک)