نجوایی در دایره قسمت‌

  از کارهای تازه امیر زند در زمینه مدیر دوبلاژی می‌توان به دوبله فیلم روزی روزگاری در امریکا (اثر سرجولئونه محصول 1984) اشاره کرد که بتازگی در برنامه صد فیلم به نمایش درآمد. نوع ساختار این فیلم به خاطر رفت و برگشت‌های زمانی فراوان در طول داستان، دوبله ظریف و موشکافانه‌‌ای را می‌طلبد چرا که پرسوناژهای اصلی در سه مقطع سنی(نوجوانی، جوانی و سالمندی) در تقابل با یکدیگر هستند که بالطبع تغییراتی در لحن و شکل صدا دارند و همین مهم، انتخاب صداهای مناسبی را از جانب مدیر دوبلاژ به ذهن متبادر می‌کند.

نسخه به نمایش درآمده روزی روزگاری در امریکا از تلویزیون به لحاظ زمانی بسیار کوتاه‌تر از نسخه اصلی آن بود که با این تغییرات اعمال شده بسیاری از دیالوگ‌های آن نیز حذف شد که هم به منطق روایی آخرین اثر لئونه ضربه زد و هم دست دوبلورهای فیلم را تا بتوانند اجراهای بهتری داشته باشند. در سال‌های اخیر، یکی از مباحث چالش برانگیز هنر  صنعت دوبلاژ ایران دوبله فیلم‌های رابرت دنیرو بوده که هیچ‌گاه گوینده ثابتی پیدا نکرده است.

او بسیاری از گویندگان با تجربه‌ای چون منوچهر اسماعیلی، بهرام زند، منوچهر والی‌زاده، حسین عرفانی، سعید مظفری، خسرو خسروشاهی و زنده‌ یادان ایرج ناظریان و خسرو شایگان به جای این هنرپیشه صاحب سبک صحبت کرده‌‌اند، اما این بار در روزی روزگاری در امریکا، چنگیز جلیلوند عهده‌دار اجرای صدای نقش نودلز (با بازی رابرت دنیرو) بود که در گذشته با فیلم‌هایی مانند اتاق ماروین، امتیاز، موهبت الهی، مخمصه (نسخه دوبله ویدئو رسانه)، فرار نیمه‌شب (اجرای جلیلوند در این فیلم به یادماندنی است)، ملاقات با والدین تجربه نقش‌گویی به جای دنیرو را دارد.

صدای جوان و کم افت و خیز جلیلوند برای مقطع جوانی پرسوناژ نودلز در روزی روزگاری... گزینه مناسبی است اما برای مقطع پیری این نقش به چهره گریم شده دنیرو نمی‌نشیند و هیچ تغییری از لحاظ صدای پیر شده با گرفتگی‌های خاصش شنیده نمی‌شود که در اینجا گویا مدیر دوبلاژ هیچ‌گونه راهنمایی برای گوینده‌اش نداشته است. نقش‌گویی‌های مورد اشاره جلیلوند به جای رابرت دنیرو تا به حال هیچ‌گاه خاطره خوش صدایش را به جای مارلون براندو فقید  در فیلم‌هایی مانند اتوبوسی به نام هوس و دزیره  و پل نیومن‌ در بیلیارد باز و گربه‌ای روی‌ شیروانی داغ  در ذهن علاقه‌مندان به دوبله درخشان نکرده و به طور حتم ایشان نیاز به تحلیلی موشکافانه نسبت به نقش‌های رابرت دنیرو دارند.

انتخاب برتر امیر زند از نظر صدای دوبلور برای دوبله‌ روزی روزگاری... ارتباط دارد به صدای ماندگار ناصر طهماسب برای نقش مکس (با نقش آفرینی جیمزوود). ناصر طهماسب که بی‌شک استاد نقش‌گویی به جای شخصیت‌های پیچیده با حالاتی خبیثانه و هوش اهریمنی است که نمونه درخشان این مقوله را باید در دوبله آثار جک نیکلسن جستجو کرد، این بار نیز به خوبی از پس این نقش نیز برآمده و با تسلط کلیه حالات مکس را در صدایش منعکس می‌کند بویژه در سکانس ملاقات مکس با نودلز در سنین پیری که نوعی سیاست پیشگی و افکار رازآلود این شخصیت را از صدای طهماسب می‌شنویم.

همان‌طور که در قبل ذکر شد، روزی روزگاری در امریکا به بازگویی ماجراهای شکل‌گیری یک گروه گانگستری از سنین نوجوانی تا پیری می‌پردازد که در دوبله‌اش قسمت نوجوانانه شخصیت‌ها چندان یک دست از آب در نیامده، هر چند که سینا زند اجرای قابل قبولی برای نودلز نوجوان دارد اما نتوانسته هم پای نقش‌گویی فوق‌العاده سعید شیخ‌‌زاده (که نقش صدای مکس نوجوان را می‌گوید) باشد، به علاوه صدای مابقی گویندگان که نقش سایر بچه‌ها را می‌گویند، چندان به بافت صحنه‌های فیلم نمی‌خورد. بهتر بود که امیر زند برای صدای پسربچه‌ها از صدای دوبلورهای متخصص نقش‌گویی بچه‌ها مانند مهوش افشاری، فریبا شاهین‌ مقدم و شوکت حجت استفاده می‌کرد تا در کنار سعید شیخ‌زاده، دوبله سکانس‌های مورد اشاره این فیلم دیدنی‌تر می‌شد.

این مهم را می‌توان تعمیم داد به صدای شخصیت اصلی زن فیلم یعنی «دبورا» (جنیفر کانلی بازیگر نقش کودکی و الیزابت مک گاورن ایفاگر بزرگسالی این شخصیت هستند) که می‌شد از صدای دوبلوری استفاده کرد که هم توانایی بچه‌گویی را داشته باشد و هم بزرگسالی یک زن را مانند صدای مریم شیرزاد که در اینجا امیر زند از صدای مریم سیگارودی برای دبورای بزرگسال بهره گرفته است.

درباره صدای نقش‌های مکمل، دوبلورها اجراهای خوبی داشتند، پرویز ربیعی در صحنه کوتاهی به جای «جو پشی» نقش گفته و در چند سکانس بسیار مسلط به جای «دنی آی للو» (رئیس پلیس شهر) صحبت می‌کند.

همچنین میرطاهر مظلومی در نقش‌های مامور کشتن نودلز و تاجر الماس، تورج مهرزادیان (پلیس محله) و خود امیر زند (صدای نقش جیمز کانوی اودانل با بازی ترتیت ویلیامز) خیلی خوب صدایشان بر چهره بازیگران نشسته است. دوبله روزی روزگاری در امریکا با وجود ضعف‌هایی که به آن اشاره شد، دوبله قابل تاملی دارد بویژه از لحاظ ترجمه و اینقدر که فیلم از لحاظ کوتاه شدن و حذف سکانس‌های کلیدی صدمه خورده از لحاظ دوبله خسارتی ندیده است، اما در کارنامه کاری امیر زند دوبله این فیلم در مرتبه پایین‌ترین نسبت به دوبله‌های ماندگار ارباب حلقه‌ها و پالپ فیکشن قرار می‌گیرد.

نیروان غنی پور