در ستایش سادگی

بخش بعدی دعوت از کارشناسان و میهمانان مختلف از اقشار مختلف است و گفتگویی دور هم و خودمانی درباره موضوع مورد بحث. سپس مصاحبه‌های خیابانی و در نهایت به تناسب موضوع، استفاده از برنامه‌های مرتبط آرشیوی؛ برای مثال در قسمتی که موضوع چاپلوسی را دنبال می‌کرد، صحنه‌ای از مجموعه طنز «پاورچین» پخش شد و پاچه‌خواری، معنای خودمانی‌تری از چاپلوسی را مورد اشاره قرار داد.

  مهمترین عامل موفقیت این برنامه خودمانی بودن آن است و تلاشی در جهت ساده بودن همه جزییات ساختاری‌اش دارد. اجرا خودمانی است، گفتگو‌ها خودمانی است و مثل برنامه‌های علمی، افراد به نوبت و رسمی حرف نمی‌زنند. در حرف هم می‌پرند و هرچه به ذهنشان می‌رسد راحت می‌گویند و جایی هم که بنا به عادت رایج در این قبیل برنامه‌ها، بیان اشخاص کمی پیچیده می‌شود، مقانلو یادآوری می‌کند که: «ساده‌تر، خودمونی‌تر». این سادگی و صمیمیت در مصاحبه‌های خیابانی هم وجود دارد. سعی نشده با حذف و انتخاب بیجا گفتگو‌ها لزوما آموزنده باشد و همه حرف خوب بزنند. صداقت و سادگی جواب‌هاست که مهم است. نمونه‌اش یکجا وقتی مصاحبه کننده پرسید: «به چه آدم‌هایی زن‌ذلیل می‌گویند؟» طرف مقابل جواب داد: «به من!» می‌بینیم که موضوعات انتخابی هم خودمانی است. طراحی لباس مجری، دکور (که مثلا از بالش برای تکیه روی مبل استفاده شده است)، موسیقی، ترانه و آواز تیتراژ برنامه، انیمیشن‌های میان صحنه‌ها همه خودمانی است. کارشناسان روان‌شناس و جامعه‌شناس دعوت شده هم تمام سعی خود را می‌کنند که برخلاف شیوه گفتاری معمولشان ساده حرف بزنند. ممکن است این سوال مطرح شود که چرا اینقدر تاکید؟ مگر سادگی چه دارد؟ پاسخش هم البته ساده است. برنامه فقط یک ادعا دارد که از نامش هم پیداست. خودمانی بودن. از این گذشته هنر واقعی اساسا با سادگی ارتباط تنگاتنگ دارد. هنر زبان همه فهم لازم دارد نه زبان علمی و فلسفی و متکلف. تاریخ هم نشان داده که آثار هنری ماندگار و مهم عموما با استقبال عامه مردم در زمان خود همراه بود‌ه‌اند. جدایی هنرمند از مخاطب و زمزمه‌های تئوریکی مثل «هنر برای هنر» خودشان از همان شیفتگی به مفاهیم نامفهوم و پیچیده و در یک کلام، عدم سادگی نشأت گرفته‌اند. بیان غیر ساده متأسفانه همواره این تصور غلط را به وجود آورده که سطح ادراک عامه نازل است و ایراد از مخاطب است نه هنرمند. بهترین موفقیت‌‌های هنری به دنبال کشف راه درست پختگی در سادگی به‌وجود آمد‌ه‌اند و این اصلا وجه تمایز زبان علمی از زبان هنری است. چنانچه ژان پل سارتر متفکر، فیلسوف و داستان‌نویس فرانسوی در کتاب «آنچه من هستم» همین را عامل تفاوت نوشته‌‌های فلسفی و ادبی خودش می‌داند.

ساده کنیم، «خودمونی» برنامه‌‌ای است جذاب و دوست‌ داشتنی و بی‌ادعا که نمی‌خواهد حرف‌‌های بزرگ بزند و نتیجه‌‌های بزرگ و دور از ذهن بگیرد. ساده است و در عین حال در سطحی بالاتر از سطح کیفی معمول تلویزیون ما. برنامه‌‌های مفید، آموزنده، صادقانه و دیدنی در ستایش بجا و کامل از سادگی.

 آزاد جعفری