دهه چهارم و مسائل آن (2)

 دهه چهارم انقلاب با «دیجیتالی شدن جهان » همزمان است . از مختصات این عصر؛ «نقش آفرینی رسانه ها در تمامی عرصه های زندگی ، کم رنگ شدن فرهنگ ها و خرده فرهنگ ها، جایگزین شدن فضا به جای مرزهای جغرافیایی ، افزایش بازیگران غیر حکومتی بخصوص N.G.Oها (نهادهای غیردولتی ) و I.G.Oها (نهادهای غیرحکومتی ) و سهیم شدن آنها در اقتدار و تصمیم گیری های جهانی است . در این عصر فاصله میان جوامع پیشامدرن ، مدرن و پسامدرن زیاد و به هم ریختن بسیاری از اعتبارات و مفاهیم کنونی و جایگزین شدن اعتبارات و مفاهیم جدید» را شاهد خواهیم بود و در یک کلام باید گفت عصر فرارو «عصر فراواقعیت ها» یا «دنیای مجازی » است که رسانه ها نقش آفرین اصلی آن هستند.

ما وظیفه داریم نسل های سوم و چهارم را آگاه و توانا سازیم و چالش ها، تهدیدها، فرصت ها و مزیت ها را برای آنها به درستی تبیین کنیم تا بتوانیم در عصر موردنظر که بسیاری از الزاماتش را بر همه از جمله ما تحمیل می کند علاوه بر مصون سازی قادر باشیم که برای مشکلات راه حل داشته باشیم . به نظر می رسد مسائل عمده ای که فرا روی ما در دهه چهارم قرار دارد، عبارت است از:

[یکم] توسعه همه جانبه و پرهیز از توسعه یک سویه :

با نگاهی به مدل توسعه اقتصادی و توسعه سیاسی در دهه های دوم و سوم براحتی به نواقص توسعه تک بعدی می توان پی برد، به علاوه عبرت های آموختنی از توسعه در جهان معاصر ما را به توسعه همه جانبه فرا می خواند؛ توسعه پایدار و توجه به نقش انسان ها و سرمایه های اجتماعی که اصلی ترین بنیاد هر توسعه ای را تشکیل می دهد.

[دوم] افزایش اعتماد اجتماعی :

 ارزیابی فرد از وضعیت جامعه مهم ترین عاملی است که مشخص کننده میزان اعتماد او به دیگران است.

ثبات جامعه ، رعایت هنجارها، رفتار صادقانه نهادها با مردم ، وجود نهادهای پاسخگو، اعتقاد به کار گروهی و جمعی ، توسعه و تقویت نهادها و انجمن ها، اعتقادات دینی ، رضایت از زندگی ، احساس موفقیت فرد و بالاخره آموزش نقش بسیار مهمی در افزایش اعتماد اجتماعی دارد. تحقق این مهم موجبات برون رفت و غلبه بر بحران هایی چون بحران ، هویت ، مشارکت و... که هر یک از این بحران ها به تنهایی می تواند برای جامعه ای بحران زا باشد خواهد بود.

بنابر یک نظرسنجی که اخیرا توسط موسسه گالوپ در 29کشور جهان با جامعه آماری بالای 20هزار نفر صورت گرفته است 25درصد پاسخگویان معتقدند نسل آینده در «جهانی امن تر» از وضعیت فعلی زندگی خواهد کرد و 49درصد اظهار کرده اند نسل آینده «در جهانی ناامن تر» زندگی خواهد کرد.

براساس این نظرسنجی «بازگرداندن جو اعتماد به یکدیگر در میان مردم جهان » به عنوان مهم ترین اولویت برای رهبران جهان تعریف شده است و این نگرانی و دغدغه ، مسوولیت ما را در ایجاد همگرایی و افزایش اعتماد دشوارتر می کند.

[سوم] کوچک شدن اندازه دولت و بزرگ شدن نیروهای اجتماعی:

برای نقش آفرینی مردم و نیروهای اجتماعی در اداره امور، گسترش و نهادینه شدن امر مشارکت ، اتخاذ سازوکاری برای نقش آفرینی بازیگران غیر دولتی چون احزاب ، N.G.Oها و تحقق عملی اصل 44قانون اساسی که واگذاری امور به دست مردم است ، چاره ای جز کوچک کردن اندازه دولت و سپردن امور به دست مردم نداریم . دولت رانتیر یا دولت نفتی ، خود معضلی بزرگ برای کشورهای نفت خیز از جمله ایران در برخی حوزه ها شده است . رهبر معظم انقلاب بارها بر برنامه ریزی و اداره کشور بدون نفت تاکید کرده اند. دهه آینده بهترین فرصت برای تحقق یک دولت مدرن ، چابک ، کارآمد، تمرکززدا و تفویض گرا می باشد. بی شک انتقال پایتخت از تهران به نقطه دیگر باید به عنوان یکی از بزرگترین جلوه های این نقطه عزیمت محسوب شود.

[چهارم] عملیاتی کردن سند چشم انداز:

با هدایت های رهبر معظم انقلاب اسلامی تصویر آینده کشور و ارتقای همه جانبه آن به مثابه «راهبرد ملی » کشور تدوین شده است . این راهبرد فراتر از دولت ها، گرایش های سیاسی و فراز و فرود جریان قدرت است . سند چشم انداز 20ساله کشور، نقشه راه نسل سوم و چهارم ]مدیران آینده [ و الگوی توسعه همه جانبه است . برنامه 5ساله پنجم ، برنامه های مجالس و دولت های آینده فارغ از هر گرایش سیاسی باید در راستای سند چشم انداز باشد. موفقیت یا ناکامی دولت ها، نهادها و جناح های سیاسی در تناسب با رفتاری که با سند اتخاذ می کنند سنجیده می شود. آنچه که باید هم اکنون به عنوان یک دغدغه ملی به آن نگریسته شود، فاصله ای است که از سند چشم انداز داریم و باید به سرعت جبران شود.

[پنجم] مردم سالاری دینی به مثابه الگوی حکمرانی مطلوب:

اگر امروزه دموکراسی لیبرال به عنوان الگوی حکمرانی در جهان سیطره معرفی و تبلیغ می شود، ما بر این اعتقادیم که مردم سالاری دینی ، مقوم ها و مولفه های دموکراسی لیبرال چون حق ، آزادی ، حقوق شهروندی ، انتخابات ، احزاب سیاسی ، حقوق بشر و برابری را در ذات و جوهره خود دارد و افزون بر آن «عدالت » و «معنویت » را به مثابه دو مولفه بنیادی و حقیقی مردم سالاری دینی مورد تاکید قرار می دهد. ما درصدد انطباق الگوی مردم سالاری دینی با دموکراسی لیبرال نیستیم بلکه در مقام برتری و استیلای الگوی مطلوب خود بر الگوهای غربی هستیم . در عین حال که دو کانون اصلی تولید فکر و اندیشه ، (حوزه و دانشگاه ) باید در ساحت نظریه پردازی و تئوری سازی این نظام به طور جدی عمل کنند و ما این الگو را با همه لوازم آن به عنوان مدلی عملی و اجرایی برای اداره جامعه با تکیه بر فضیلت ، اخلاق ، دینداری و معنویت ارائه کنیم .

[ششم] کارایی و کارآمدی نظام مدیریتی و اجرایی:

واقعیت آن است که نظام اجرایی و مدیریتی کشور ما به رغم خدمات ارزنده ای که در ادوار مختلف داشته است آن گونه که باید، نتوانسته کارآمدی و کارایی خود را به اثبات برساند. حاکمیت نداشتن نظام شایسته سالاری در چرخه عزل و نصب ها، نبود نظارت موثر و قاطع ، ریشه کن نکردن فساد و تبعیض ، برنچیدن نظام دیوان سالار، حاکمیت نداشتن فرهنگ مشتری مداری و خدمت به مردم ، بر جای ماندن مشکلات اقتصادی و معیشتی و... را باید از نشانه های ناکارآمدی نظام اجرایی و مدیریتی کشور برشمرد.

توجه بایسته به امر آموزش و تربیت نخبگان ، کادرسازی و واگذاری مسوولیت های کلیدی به آنان ، تدوین و عملی کردن شرایط احراز تصدی های دولتی و برخوردار بودن از برنامه جامع و کلان با زمان بندی مشخص برای حل مشکلات جامعه به مثابه سازوکارهای اولویت دار برای غلبه بر ناکارآمدی ها باید مورد توجه جدی قرار گیرد. همچنین ساختارها و نهادها هر یک در جای خود کار کنند و اصل تفکیک قوا سرلوحه و «قانون » فصل الخطاب همگان باشد.

فراموش نکنیم این راه پرافتخار را با «وحدت »، «همت » و در پرتو «راهبری مدبرانه » طی کرده ایم . استمرار این سیره نورانی و تلاش برای اعتلای ایران اسلامی در گرو تمسک به دو مولفه پیش گفته است . بیاییم ایرانی شایسته نظام اسلامی و ملت فرهیخته و متمدن آن بسازیم . این همان رسالت نسل سوم و چهارم انقلاب است .