چسب به جای نخ بخیه

 البته اگرچه در تمام کشورهای جهان حدود 30سال است از این نوع چسب ها استفاده می شود، اما متاسفانه در کشور ما تا به حال نه تنها کاربردی نداشته است ، بلکه وجود جایگزینی برای نخ جراحی و بخیه بیشتر به یک رویا شبیه بود.

اما تولید قوی ترین چسب بافتی هوشمند دنیا از سوی محققان ایرانی به این رویا رنگ واقعیت داده خوشبختانه کارایی این چسب در 2 مورد جراحی های مجاری ادرار و چشم با موفقیت آزمایش شده است.

 از زمانی که نخ بخیه وارد علم پزشکی شد، این تصور پیش آمد که اگر بتوان بدون استفاده از نخ ، با یک چسب قطعات را کنار هم قرار داد، کار با سهولت بیشتری انجام می شود. اما تاریخچه چسب بافتی به معنای واقعی به زمان جنگ جهانی دوم (دهه 1940) برمی گردد.

در این زمان محققان متوجه شدند که می توان از عامل اصلی انعقاد خون (فیبرینوژن) به عنوان ماده اصلی در چسب استفاده کرد و در دهه 1970 فیبرین گلو، به عنوان تنها چسب بافتی تایید شده در دنیا شناخته شد. اما به علت این که پروتئین های موجود در نسل اولیه این چسب ها با پروتئین های موجود در بدن فرد تفاوت داشت ، می توانست در بیشتر موارد به حساسیت در بدن فرد منجر شود. بنابراین محققان به این فکر افتادند که اگر بتوانند از بدن هر فرد برای خود او چسب بسازند، این مشکل برطرف می شود.

تولید چسب هوشمند از خون بیمار

چسب های فیبرینی در تمام کشورهای جهان در حدود 30 سال است که استفاده می شود، اما متاسفانه در کشور ما این گونه چسب ها تاکنون کاربرد نداشته است. به گفته دکتر پیمان عشقی ، سرپرست طرح چسب فیبرینی اتولوگ در سازمان انتقال خون ایران ، سابقه مصرف بالینی این چسب ها در کشور کم است و در گذشته این فرآورده ها از خارج کشور وارد ایران می شد که اولا با وجود آزمایش های مختلف چون پلاسمای به کار گرفته شده برای تولید آن در خارج از کشور امکان آلودگی آن با عوامل عفونی ناشناخته و حتی برخی عفونت های ویروسی وجود داشت و ثانیا قیمت این فرآورده ها بسیار زیاد بود و ثالثا چون پروتئین های خارجی در ساخت این فرآورده ها استفاده می شد، امکان بروز واکنش های حساسیتی و ناخواسته در مصرف کنندگان این فرآورده ها زیاد بود که همین امر باعث شد اندیشه استفاده از پلاسمای یک دهنده واحد انسانی به جای صدها لیتر پلاسما که از انسان های مختلف به دست می آید، پر رنگ شود که بهترین حالت آن استفاده از پلاسمای خود فرد برای اوست.

وی تصریح کرد: در سازمان انتقال خون ایران نیز بر اساس این اندیشه از پلاسمای خود فرد برای تهیه چسب بافتی برای او استفاده می شود که به این ترتیب علاوه بر کاهش خطر انتقال عفونت ها هزینه کار نیز بسیار کمتر خواهد بود.

در این میان ، دلایل متعددی برای تاخیر در تولید و شناخته شدن این چسب پلاسمایی در ایران وجود دارد که مهمترین آن گران بودن هزنیه تولید این نوع چسب و محدودیت های اعتباری سازمان انتقال خون است و به همین علت درحال حاضر فقط امکان استفاده از این چسب برای 100 بیمار در سال وجود دارد.

 انواع مختلفی از این چسب در دنیا وجود دارد که در نمونه تجاری آن حجم انبوهی از پلاسمای افراد مختلف را در مخازن بزرگ می ریزند و در یک فرآینده پر هزینه و پیچیده 2 پروتئین مورد نظر آن را جدا می کنند و مثل چسب دو قلو 2 پروتئین را در محل زخم در کنار هم قرار می دهند تا چسبندگی لازم برای ترمیم ایجاد شود.

به طور کلی علت این که اسم این چسب را چسب هوشمند گذاشته اند، این است که رفتار این چسب بنا به این که در کجا استفاده شود، متفاوت خواهد بود و رفتار آن در مقابل تمام بافت ها یکسان نیست. درواقع فاکتورهای رشد برای هر بافتی متفاوتند.

 این چسب توانایی آن را دارد که اگر در مجاورت شریان قرار بگیرد، پیش سازهای خاص مربوط به ترمیم شریان را ارائه کند و اگر در مجاورت استخوان قرار بگیرد، رفتاری مناسب برای ترمیم استخوان نشان دهد.

معجزه ای استثنایی در جراحی

چسب فیبرینی به علت خاصیت چسبندگی خود در اعمال جراحی به محل بریدگی و شکاف زخم ها با قطره چکان قطره قطره ریخته می شود و در واقع این چسب فیبرینی به جای بخیه کردن ، در زخم ها استفاده می شود.

عشقی عملکرد مهم فیبرین را شامل 2ویژگی می داند و می گوید: فیبرین جلوی خونریزی را می گیرد و باعث ترمیم جراحت ها با تشکیل فیبرین در محل جراحت دیده می شود. مشاور مدیر عامل سازمان انتقال خون با بیان این که چسب ها از خون خود فرد تهیه می شود، می افزاید: چند روز و پیش از عمل جراحی خون فرد گرفته و پروتئین فیبرین از خون وی جدا و در لوله هایی نگهداری می شود.

وی تنها روش استخراج فیبرین از خون افراد کشور را اتولوگ می داند: در این روش از خون فردی که نیاز به عمل جراحی دارد، فیبرین گرفته و درواقع از پروتئین خونی خود فرد در جراحی استفاده می شود.

این چسب ها تاکنون در 3 تا 4 نمونه از افراد در جراحی های چشم و اورولوژی به کار رفته که همگی این اعمال موفقیت آمیز بوده و نتیجه خوبی در بیماران داشته است . عشقی در رابطه با هزینه این دارو می گوید: هزینه تهیه این چسب ها 10درصد هزینه تجاری این چسب ها در کشورهای خارجی است که تمامی این هزینه ها از سوی سازمان انتقال خون پرداخته می شود و بیمار هیچ گونه هزینه ای نمی پردازد.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی از انجام این طرح روی 100 بیمار خبر داد و افزود: در حال حاضر سازمان انتقال خون با پرداخت هزینه ای شامل 50 تا 60 میلیون تومان برای تهیه این چسب ها، تنها ظرفیت استفاده 100 چسب روی 100 بیمار تحت عمل جراحی را دارد که با تصویب تعرفه بودجه برای سازمان انتقال خون امکان تهیه این چسب ها به میزان زیاد فراهم می شود.

 این چسب عوارض بیماری و درد بیمار را کاهش می دهد، هزینه عمل را کم می کند و جلوی عود بیماری را می گیرد و در 2 مورد جراحی مجاری ادراری و جراحی چشم با موفقیت آزمایش شده است.

مراحل آزمایشگاهی تولید چسب فیبرینی اتولوگ با موفقیت به پایان رسیده و با راه اندازی بخش چسب فیبرینی در سازمان انتقال خون ایران ، امکان تولید این چسب در شرایط کاملا استریل و به صورت اتولوگ (از پلاسمای خود فرد) و قابل استفاده در جراحی ها فراهم شد.

از این فرآورده می توان برای ترمیم شکستگی های استخوان ، آسیب های مجاری ادرار، جراحی های پلاستیک ، قلب و عروق و چشم استفاده کرد. با افزودن فاکتورهای رشد حاصل از پلاکت های خونی موثر در بندآوری خونریزی به چسب فیبرینی ، این چسب می تواند به نحو مطلوبی در ترمیم زخم و بازسازی بافت تخریب شده تاثیرگذار باشد.

تسریع در بهبود جراحات با چسب دوقلو

چسب فیبرینی در واقع یک چسب بیولوژیک است که با جدا کردن 2 پروتئین از پلاسمای خون تولید می شود و با سابقه 30 ساله در دنیا درباره چند بیمار در داخل کشور نیز نشان داده است که تا چه اندازه استفاده از آن موجب افزایش رضایتمندی بیمار و بهبود سریع تر وی پس از عمل جراحی می شود.

عشقی درباره نحوه تولید این چسب می گوید: در حالت طبیعی در صورت بروز زخم ، بدن طی یک فرآیند بیولوژیک این چسب را تولید می کند، اما برای تسریع در بهبود زخم ها و محل های بریدگی در بدن ، محققان این چسب را به طور مصنوعی در خارج از بدن می سازند تا در زمان لازم از آن به جای بخیه استفاده شود.

سازمان انتقال خون ایران با بهره گیری از فناوری و setup سیستم خود، چسب فیبرینی اتولوگ تولید کرده است و به گفته عشقی ، علاوه بر مقالات متعددی که درخصوص مزایای این نوع چسب در نشریات علمی جهان به چاب رسیده است ، استفاده از این چسب در مورد چند بیمار در داخل کشور نیز نشان داده که تا چه اندازه استفاده از آن موجب افزایش رضایتمندی بیمار و بهبود سریع تر وی پس از عمل جراحی می شود.

البته استفاده از چسب های تجاری فیبرینی 3 ایراد دارد: اول این که سیستم های ویروس زدایی هنوز در جهان صددرصد نیست و همواره درصدی از خطر انتقال ویروس از این طریق وجود دارد. بویژه این که هنوز امکان ویروس زدایی برخی بیماری ها مانند جنون گاوی از خون وجود ندارد. ایراد دیگر این است که به هر حال یک پروتئین خارجی در این فرآینده وارد بدن می شود و بروز واکنش های موضعی و سیستمی یک دغدغه است.

ایراد سوم نیز هزینه های سنگین استفاده از این چسب در مقایسه با بخیه است که با توجه به سرانه پایین درمان در ایران بسیاری از بیماران توان پرداخت چنین هزینه هایی را ندارند.

وی افزود: دنیا برای جبران این مشکلات بویژه 2 ایراد اول به سمت تولید چسب های فیبرینی اتولوگ یعنی تولید چسب از پلاسمای هر بیمار برای خود وی رفته است که سازمان انتقال خون نیز همین سیستم را در کشور بومی کرده و به مرحله اجرا درآورده است.

این فوق تخصص انکولوژی کودکان در پایان ابراز امیدواری کرد که با حمایت وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ، استفاده از این شیوه در اعمال جراحی مختلف در کشور گسترده تر شود.

بهاره صفوی