رسانه و نمایندگی سکوت در موسیقی

ساعد باقری ، شاعر و ترانه سرای فعال در عرصه رسانه در یکی از بزرگداشت های اخیر که در مرکز موسیقی صداوسیما برگزار شد به یک نکته ویژه و کلیدی اشاره کرد. او می گوید اگر نیازی در اجتماع باشد که برآورده نشود منجر به خلا خواهد شد و به طور قطع اگر اهل فن و کارشناسان برای پرکردن آن خلا قدم پیش ننهند افراد و جریان های منحرف و نازل ، میدان را به دست می گیرند. این نکته بسیار قابل تاملی است ، چرا که هم اینک خلا نبود جریان سالم در موسیقی و رسانه کم و بیش احساس می شود و در این کمبود دانستگی و نبود جریان اصولی است که برخی رسانه ها که غالبا به وسیله افراد (وبلاگ ها، برخی سایت های خبری و رسانه های مکتوب ) کم مایه و بی تجربه اداره می شود، میدان دار می شوند و جریان گردش ناسالم خبر را سمت و سو می بخشند. در حقیقت به علت همین اغتشاش و سطحی شدن جریان اطلاع رسانی است که برخی هنرمندان نیز گله مندند و به حق یا ناحق و به کرات مصاحبه های خویش را تکذیب می کنند، نقدها را تسویه حساب و دشمنی حاسدان می دانند، خبرنگاران را به کم دانشی و آلت دست بودن جریان های مختلف متهم می کنند و... و در نهایت حاصل این همه جنگ و جدل ، نازل شدن ادبیات به کار رفته در مطالب موسیقایی ، کم ارزش شدن آنها و در نهایت بی تاثیر شدن متن ها و محتوای نشریات مختلف و حتی مجله های تخصصی موسیقی است . حال آن که چنین وضعیتی می تواند با بررسی و آسیب شناسی بموقع کاستی های موجود و بررسی کارشناسانه نقش رسانه ها در موسیقی و بعکس ، تا حدی اصلاح شود و در عین حال با آموزش بیشتر وبالاتررفتن دانش روزنامه نگاران در حوزه های تخصصی ، وضعیت موسیقی در رسانه ها به سطح قابل قبول تری برسد.

فریدون صدیقی ، روزنامه نگار پیشکسوت که همواره نگاه نو و تازه ای به رویدادهای پیرامونی دارد و با مطالعه مستمر سعی داشته همگام با زمان و روزگار خویش حرکت کند در این نشست به صورت توامان به نقد استادان موسیقی ، روزنامه نگاران و خبرنگاران می پردازد و معتقد است بسیاری از اینها افکار عمومی را نمایندگی نمی کنند. موسیقیدانان پیشکسوت غالبا نسل جوان و متفاوتی چون محسن نامجو را حذف می کنند و روزنامه نگاران با سابقه حوزه موسیقی نیز او را نادیده می گیرند، در صورتی که وقتی جوانان فعال و نسل های نو در عرصه سینما و ادبیات ظهور کرده اند بی شک در عرصه موسیقی نیز می تواند این اتفاق بیفتد، در حالی که ما نشانی از نسل نو در این بخش نمی بینیم ! این سخن صدیقی فی النفسه می تواند چالش قابل توجهی را در حوزه موسیقی امروز پیش بکشد، چرا که خانه موسیقی نیز به عنوان تنها نهاد مدنی مهم که نزدیک به 10هزار عضو دارد تا امروز در خصوص ایجاد کانون و تشکلی که پاپ خوانان یا پاپ نوازان را گرد بیاورد یا حرکتی که مستقیم در جهت رسمیت بخشیدن به این بخش باشد، امتناع کرده است و این دقیقا به همان نکته ای باز می گردد که صدیقی به آن اشاره کرد. البته این سخن به معنای تایید مذمت حمایت نکردن از موسیقی پاپ نیست ، چرا که در همه جای دنیا آن نوع موسیقی ای که مورد حمایت دستگاه های دولتی و عمومی قرار می گیرد به طور قطع موسیقی پاپ یا امثال آن نیست ، اما به هرحال این نکته قابل توجه و تامل است.

شاهین فرهت ، رئیس گروه موسیقی دانشگاه تهران که در این سال ها بیشترین نقدها را به خاطر ساخت متعدد آثار مناسبتی که مطلقا در قالب سمفونی بوده به جان خریده است درباره رسانه و موسیقی می گوید که در اروپا موسیقی سفارشی که از سوی رسانه سفارش داده شود وجود ندارد. او با اشاره به حضور قوی رسانه ایران در ساخت آثار مناسبتی می گوید: برای یک اروپایی بسیار جالب است وقتی می بیند و مطلع می شود که در ایران صداوسیما چقدر در جریان تولید آثار موسیقایی فعالیت دارد.

رئیس موسیقی صداوسیما نیز به نکته درستی در زمینه نقش رسانه در ارائه موسیقی و برقراری ارتباط با مخاطب اشاره می کند، هرچند میزان موفقیت رسانه ملی ما در این باره هنوز جای رشد دارد. پیریایی به وظیفه مخاطب پروری رسانه تاکید می کند و تنها جذب مخاطب بیشتر را که دغدغه همه اهالی و اصحاب رسانه است کافی نمی داند. او به نکته بسیار درست و اصولی انگشت می گذارد، چرا که در برخی از مباحث سیاستگذاری و برنامه ریزی های فرهنگی گاهی دیده و شنیده شده که خیل مخاطبان و اشتیاق آنها به برخی آثار نازل را ملاک بودجه ریزی یا اختصاص امکانات بیشتر قرار می دهند، در صورتی که غالب آن گرایش ها به علت نبود آموزش های فرهنگی است که اساسا رسانه ها مقصران اصلی آن کاستی ها هستند. البته نباید این سخن دکتر سریر را هم نادیده بگیریم که بعضی ها اقبال فراوان مخاطبان را به برخی آثار به بازاری بودن و نازل بودن آن می دانند و فورا انگ ابتذال را به آن می زنند، در حالی که اثر موفق در حقیقت آن اثری است که در عین فخامت و وزانت ، اقبال عمومی را نیز داشته باشد.

دکتر سریر که ازسال ها پیش در زمینه موسیقی رسانه تحقیقاتی داشته در باره نقش موسیقی در رسانه می گوید: بیش از 70درصد از برنامه های رادیو و تلویزیون را موسیقی تشکیل می دهد که درصد کمی از آن به شکل تخصصی و بقیه به عنوان رابط برنامه های باکلام مورد استفاده قرار می گیرد و این آمار نشان می دهد که یک رسانه تا چه اندازه می تواند با نوع موسیقی مورد استفاده خود تاثیرگذار یا مخرب باشد.

سریر با واژه «شاه بیت » برای توصیف موسیقی در رسانه ، جان کلام را برای نقش این هنر در رادیو و تلویزیون بر زبان آورد.

مهدی آذرسینا، هنرمند معترض که غالبا تعریض های او ریشه در واقعیت دارد بر نبود طبقه بندی و تعیین جایگاه های تعریف شده برای انواع موسیقی در رسانه اشاره کرد. به واقع اگر برای موسیقی هایی که از رسانه پخش می شود شناسنامه و رده بندی و ارزشگذاری به لحاظ موضوعی انجام شود بسیاری از مشکلات حل و فصل و باب بسیاری از انتقادها از رادیو و تلویزیون بسته می شود. استاد پورتراب در این جلسه به طنز گفت : هر کاستی و هر کمبودی که در حیطه موسیقی به چشم و گوش می رسد فورا موسیقی صداوسیما را دراز می کنند و مورد هجمه قرار می دهند.

به هرحال پس از اشاره به جای دکتر سریر به نقش کلام و لزوم توجه بیشتر به این عامل ، دکتر افشین یداللهی به عنوان ترانه سرایی که نامش بیش از دیگران در ترانه ها و موسیقی های رسانه بویژه در تیتراژ سریال ها به گوش می رسد، تنگ نظری و محدودیت در تصویب و تایید اشعار و ترانه ها را عاملی برای نازل شدن کلام می داند. او با اشاره به این که گاهی کلمه ای را برای به کاربردن در شعر ممنوع اعلام می کنند، می گوید: شاعر و ترانه سرایی که به کارش اشراف دارد و شعر را می شناسد نباید برای به کاربردن واژه دچار محدودیت شود، چرا که او بهتر از هر کسی می داند جای کلمات با توجه به معانی آنها در کجاست.بحث کپی رایت و رعایت حقوق مولفان و مصنفان از دیگر مباحث دامنه دار و پر حاشیه ای است که ابوالحسن مختاباد به عنوان روزنامه نگار حوزه موسیقی به آن اشاره کرد. انصافا بجز چند نفری از هنرمندان سرشناس ، حقوق بسیاری از هنرمندان در آثاری که در سایت ها و رسانه های مختلف پخش و منتشر می شود رعایت نمی شود. رئیس مرکز موسیقی نیز با مردود شمردن این رویه از فعالیت و جهتگیری مرکز موسیقی به سمت رعایت شدن این مساله خبر داد و اذعان کرد که تا رسیدن به مرحله مطلوب راه درازی در پیش است که البته این راه بدون همکاری خود هنرمندان طی نخواهد شد. سید محمد موسوی ، ناشر و مدیر موسسه ماهور نیز از این که برخی تهیه کننده ها تولیدات موسسه اش را حتی بدون ذکر منبع از رسانه ها پخش می کنند ابراز نارضایتی داشت.

به هرحال موسیقی در رسانه را باید بسیار جدی تر از گذشته ارزیابی کرد و به نظر می رسد برگزاری چنین نشست هایی در تبیین و روشن تر شدن وظایف رسانه ها و هنرمندان در قبال هم و میزان توقعات و انتظارات موجود این دو طیف از یکدیگر و در کل هموارتر شدن راه های حل مشکلات طرفین بسیار مفید و موثر است.

حمیدرضاعاطفی