برنامه‌ای ضروری

از منظری کلی، با آن که این تولیدات، موضوع، مضمون و پیام‌های مشترکی را دنبال می‌کنند و گاه از نظر زمان پخش با یکدیگر تداخل دارند، ولی هیچ کدام از این دلایل از لزوم ضرورت توجه به برنامه‌سازی پیرامون خانواده در آن شبکه‌ها نمی‌کاهد. به سخنی دیگر، جایگاه و اهمیت خانواده در سامان دادن به حیات بشری و حضور تاثیرگذار تلویزیون در این واحد اجتماعی از آنچنان بزرگی و منزلتی برخوردار است که همواره از سوی صاحب‌نظران و رسانه‌های گروهی، به این مقوله پرداخته شود.

«خونه من خونه تو» از آن رو که از آنتن شبکه 3 سیما به درون خانه‌ها راه می‌یابد و بر مبنای تعریفی که برای آن شده، می‌تواند نسبت به تولیدات همگون، چهره متفاوت، تاثیرگذار و راهگشاتری را از خود بنمایاند. بر این مبناست که برنامه کوشیده در مواردی از خود، صورت بایسته و همسوی با شان‌اش به نمایش بگذارد؛ مثلا یکی از ویژگی‌های این برنامه را می‌توان در شیوه اجرای مجری اصلی دانست.

می‌دانیم که مخاطبان از سوی برنامه‌های تلویزیونی به گونه‌های مختلفی مورد خطاب قرار می‌گیرند. روش خطاب قرار دادن، همان شکل‌گیری متن است که بین مخاطب و خطاب‌کننده ارتباط برقرار می‌کند. اخبار، مسابقه‌ها، برنامه‌های مجله‌ای یا هر قالب تلویزیونی دیگر که از مجری استفاده می‌کند، غالبا روش مخاطب مستقیم دارند. این شیوه می‌تواند رسمی، غیررسمی، جدی، طنز، محترمانه، کنایه‌آمیز یا غیرشخصی باشد.

با در نظر گرفتن نقش پررنگ اجرا، مجری در قسمت‌های گوناگون، خونه من خونه تو کوشش بسیاری از خود نشان می‌دهد تا با اجتناب از اجرای رسمی، ارتباط عمیق و مطلوبی را با مخاطبانش برقرار کند.

با وجود این ویژگی و خصوصیت‌های دیگری که درباره بعضی از بخش‌های دیگر این برنامه می‌توان برشمرد، به نظر می‌آید این اثر تا دستیابی به تحقق و تولید برنامه‌ای جذاب، تاثیرگذار و راهگشا، فاصله قابل توجهی دارد.

به عنوان مثال خونه من خونه تو در شیوه نگرش به موضوع و پردازش آن یا ساختار، نوآوری و خلاقیت ممتازی از خود نشان نمی‌دهد. بی‌توجهی به چنین مواردی، باعث شده است امکان ارتباط وسیع‌تر مخاطبان با برنامه به وجود نیاید.

از آنجا که خونه من خونه تو، روی آنتن شبکه‌ای می‌رود که رویکردی جوانگرایانه دارد، به نظر می‌‌آید در گام نخست ضروری است که برنامه، تعریف روشن و دقیقی از مخاطب داشته باشد؛ به عنوان مثال باید مشخص شود برداشتش از جوان در برنامه‌ای با موضوع خانواده چیست؟ و با در نظر گرفتن زمان پخش، روی چه مخاطبان با سن، جنسیت یا سواد تعریف شده‌ای نظر دارد و چرا؟ و بعد روشن کند که با این تعریف به دنبال طرح چه مسائل و مضامینی است و در مدت زمانی مشخص به دنبال کدامین فرهنگ سازی و رفع موانع و محدودیت‌هاست.

واقعیت آن است که دستیابی به چنین تعریف و شناختی، فقط از رهگذر مشارکت و حضور کارشناسان و محققانی آشنا و ژرف‌نگر امکان‌پذیر خواهد بود. بهره‌گیری از کارشناسان و پژوهشگران اگر چه در ساخت هر برنامه تلویزیونی غیرقابل اجتناب به شمار می‌رود، اما این نیاز و ضرورت در تولیدات با موضوع خانواده، به جهت وسعت، پیچیدگی و حساسیت آن، بیش از پیش به چشم می‌آید.

استفاده خلاقه از نظرات کارشناسان، آنگاه حاوی آگاهی و اثرگذاری‌های عمیق‌‌تری خواهد بود که در طراحی موضوع اصلی و با موضوع‌‌‌های فرعی و چگونگی پردازش آنها نقش ایفا کنند. با توجه به تنوع مسائل خانوادگی در حوزه‌‌های گوناگون اقتصادی، اجتماعی، آموزش روان‌شناسی و نظایر آنها پرواضح است هر اندازه، برنامه در ارتباط با موضوع، مضمون و پیام از دید کارشناسی تخصصی و جزیی‌تر برخوردار باشد، غنا و اثرگذاری بیشتری خواهد داشت. در این میان و به موازات حضور صاحب‌نظران و طراحان آگاه، پژوهش نیز می‌تواند زمینه پربارتر شدن برنامه را فراهم کند. تحقیق، افزون بر آن که پیرامون هر سوژه اصلی یا فرعی یا محتوای اثر صورت خواهد گرفت می‌تواند به عرصه نمایش میزان تاثیرگذاری برنامه روی مخاطب نیز تعمیم یابد.

تولیداتی نظیر خونه من خونه تو به جهت پخش هر روزه (به جز روزهای تعطیل) و رویکرد ارشادی، اطلاعاتی و آموزشی‌ که دارند و با توجه به انبوه مشکلات و تنگناهایی که پیرامون خانه و خانواده به چشم می‌‌خورند در صورتی کاربردی، جذاب و موثر خواهند بود که دارای برنامه‌ریزی‌های کوتاه و بلند‌مدت باشند، سپس میزان تاثیرگذاری آن به‌گونه‌ای مداوم و به روز مورد سنجش و ارزیابی کمی و کیفی قرار گیرند و نتایج و جمع‌بندی آنها هم در تولیدات و برنامه‌های بعد لحاظ شوند.

با گنجانیدن چنین معیارهایی در تمامی بخش‌های معارفی، پزشکی، حقوقی، آشپزی و آموزش فن و نظایر آنها، هدف قرار دادن مخاطبان با تعریف و در مدتی مشخص، همچنین نوآوری بیشتر در ساختار، کارگردانی و طراحی صحنه می‌تواند سیمای آگاهی بخش و دلپذیرتری به خونه من خونه تو بخشد.

محمدرضا کریمی