افسانه‌ای به نام چنگیز

گلنار سارسنوا، کارگردان قزاقستانی در حالی که با شور و هیجان زیادی صحبت می‌کند، در سر صحنه فیلمبرداری، فیلم تازه‌اش به خبرنگار بی.بی.سی می‌گوید: من نمی‌توانم منتظر اعلام نام برندگان در مراسم روز بیست و چهارم فوریه بمانم. این انتظار سخت و طولانی است.

سارسنوا در یک خانه قدیمی  که نورگیر بسیار کمی دارد  در حال تمرین با 2 بازیگر اصلی فیلمش است. فیلم او «تنهایی» نام دارد یک اثر دلهره‌آور روان‌شناسانه درباره جنایتی است که در قزاقستان معاصر رخ می‌دهد. برای صنعت سینمای کشور سفر قریب‌الوقوع او به شهر لس‌آنجلس، حکم یک قرارداد عظیم و در یاد ماندنی را دارد.

او در کنار فیلمساز بودن، مدیر اصلی شرکت فیلمسازی «یورآسیا فیلم پروداکشن» نیز هست. این شرکت تهیه‌کننده اصلی فیلم مغولی است. اعلام نام نامزدهای اصلی دوره جدید اسکار، نام کشور قزاقستان را در سطح وسیعی مطرح کرده و حالا بسیاری از دوستداران سینما با این کشور آشنایی خوبی پیدا کرده و روی نقشه جغرافیایی می‌دانند در کجا قرار گرفته است. نامزدی قزاقستان در اسکار، برای خود آنها اهمیت خیلی زیادی دارد و پیدا کردن دلیل این مورد کار چندان سختی نیست. سینما و کشور قزاقستان سال قبل با کمدی پرفروش بورات به تمسخر و استهزاء گرفته شد.

در این فیلم  که مورد اعتراض بسیاری در سراسر جهان قرار گرفت  ساشا بارون کوهن کمدین نه‌چندان سرشناس انگلیسی، کشور قزاقستان را به عنوان سرزمین عقب‌مانده با مردمی احمق و کندذهن معرفی کرد که بسیار نژادپرست هستند. خود بازیگر در نقش یک خبرنگار قزاقی ظاهر شد که سفری به خاک امریکا می‌کند و شیفته فرهنگ و جنبه ظاهری این کشور می‌شود. در میان کاراکترهای مختلف فیلم، او آدمی احمق و بی‌دست و پاست که هویت و دست و پای خود را از آنچه می‌بیند گم می‌کند.

طبیعی بود که فیلمی با چنین مضمونی باعث ناراحتی و آزردگی خاطر بسیاری از اهالی قزاقستان شود. هنوزهم بعد از گذشت مدت‌ها، این ناراحتی و آزردگی خاطر باقی مانده‌ و از بین نرفته است. نگرانی‌ها در حقیقت زمانی بیشتر شد که در مراسم کره طلایی (گلدن گلوب) و در بخش کمدی و موزیکال، بورات توانست چند جایزه هم بگیرد. نکته جالب این که خالقین این مراسم روزنامه‌نگاران خارجی مقیم هالیوود هستند و آنها هیچ اعتراضی به نحوه ترسیم غلط چهره یک کشور خارجی به این فیلم نکرده‌اند.

سارسنوا در حالی که لبخندی می‌زند، می‌گوید: بورات فیلم بدی بود، ولی حداقل این حسن را داشت که مردم جهان را به وجود کشوری به نام قزاقستان آشنا کرد. ساشا بارون کوهن تصویری سیاه از کشور ما ارائه داد. ما باید تلاش زیادی کنیم تا این خاطره منفی از ذهن مردم جهان پاک شود. فکر می‌کنم مغولی در این رابطه می‌تواند کمک زیادی کند. این فیلم فرهنگ و مردم قزاقستان را به شکل بهتر و منطقی‌تری معرفی می‌کند.
«مغولی» یک اثر تاریخی و درباره گذشته پرافتخاری است که شاید دیگر هیچ‌وقت برای مردم قزاقستان تکرار نشود.

به گفته منتقدان سینمایی در این جمهوری آسیایی استقلال‌یافته از شوروی، فیلم اثری حماسی درباره جنگ و دوست‌داشتن است و به وقایع‌نگاری دوران جوانی چنگیزخان (این شخصیت سرشناس تاریخی) می‌پردازد. کل سرمایه فیلم را خود قزاق‌ها تامین کرده‌‌اند ولی کارگردانی‌اش را به سرگئی بودروف فیلمساز روسی سپرده‌اند. او در دامنه‌های جذاب این کشور صحرایی، صحنه‌های نبردی را به تصویر کشیده که در زمینه چشم‌اندازهای غریب، معماگونه و تماشایی هستند. بسیاری از تماشاگران و منتقدان اروپایی مغولی را با محصولات پر سر و صدا و پرخرج تاریخی هالیوودی مقایسه کرده و عقیده دارند این فیلم جذاب‌تر و خوش‌ساخت‌تر است. بودروف بخش اعظم فیلم را در نقاط مختلف قزاقستان فیلمبرداری کرد، ولی برای بعضی از صحنه‌های آن همراه کل گروهش به بخش شمالی کشور چین رفت. او که نمی‌خواست لوکیشن‌های فیلم خیلی شبیه هم باشند، در هر سکانس مغولی یک لوکیشن تازه معرفی می‌کند و چشم تماشاچی کنجکاو را به یک مهمانی ویژه می‌برد.

سارسنوا هم مثل خیلی‌های دیگر در این کشور آسیایی اعتقاد دارد موفقیت مغولی از مدتی قبل به کمک کل صنعت سینمایی قزاقستان آمده و باعث شکوفایی عظیمی برای آن شده است. همکاران اروپایی سارسنوا هم در این تحلیل با او موافق هستند. روشنک بهشت‌نژاد مدیر اجرایی کمپانی آلمانی «فلایینگ مون» در این رابطه می‌گوید: «تا پیش از این کل جهان چه چیزی درباره قزاقستان می‌دانست. اطلاعات عمومی در این حد بود که این کشور نفت، خاویار و بورات دارد! برای کشور قزاقستان موفقیت عظیمی است که یک فیلم قزاقی در رقابت‌های اسکاری به مرحله نهایی رسیده است. این موفقیت زمانی بیشتر جلوه کرده و خودش را نشان می‌دهد که ببینیم تهیه‌کننده فیلم یک خانم است. در جامعه‌ای که هنوز هم پس از گذشت این همه سال سینمای آن تحت تسلط مردان است، این نکته اهمیت و اعتبار ویژه‌ای پیدا می‌کند. از هر نظر که نگاه کنید، موفقیت مغولی عظیم و مثال‌زدنی است.»

شرکت فلایینگ مون تنها شرکت فیلمسازی اروپایی نیست که در قزاقستان کار و فعالیت می‌کنند. هر سال یک دوجین فیلم در این کشور ساخته می‌شود که برخی از آنها با کمک سرمایه‌گذاران خارجی جلوی دوربین می‌روند. این فیلم‌ها در سینماهای کشور به نمایش در می‌آیند و تعدادی از آنها هم با استقبال خوب تماشاگران روبه‌رو می‌شوند. اما تعداد کمی از فیلم‌ها در معرض دید تماشاچی خارجی قرار می‌گیرد و مشکل اصلی را باید در سیستم توزیع آنها جستجو کرد.

منتقدان و تحلیلگران داخلی می‌گویند: فیلمسازی در این کشور در کل کار سودآوری نیست. قزاقستان فقط 15 میلیون نفر جمعیت دارد و پس از استقلال از کشور شوروی ‌ و تقسیم شدن پانزده جمهوری خود مختار آن به کشورهایی مستقل ‌ سالن‌های سینما در سراسر کشور ترجیح می‌دهند، فیلم‌های مطرح و پر سر و صدای هالیوودی را نمایش دهند.

یک دلیل مهم امر این است که نمایش عمومی این نوع فیلم‌ها، هزینه کمتری دارند و مالکان سینماها ترجیح می‌دهند آنها را نمایش دهند. با این حال هنوز بسیاری درداخل کشور با خوشبینی به مسائل نگاه می‌کنند و آینده را خوب می‌بینند. در کنار موفقیت‌های هنری، رشد اقتصادی کشور هم یکی از دلایل خوشبینی است.

تحلیلگران اقتصادی می‌گویند در کشور پول فراوانی وجود دارد و دولت مرکزی که می‌خواهد تصویری خوب و دلنشین از خودش در سطح بین‌المللی ارائه کند (و این مساله را به شکل آشکاری تبلیغ می‌کند) ظاهرا تمایل خیلی زیادی دارد که بخشی از پول نفت خود را صرف تقویت و گسترش سیمای ملی کند.

«قزاق فیلم» بزرگ‌ترین مرکز سینمای کشور است که تحت کنترل دولت مرکزی است. مسوولان این مرکز اعلام کرده‌اند در سال جدید میلادی چندین میلیون دلار به سینمای این کشور اختصاص داده‌اند. این اولین بار است که در سال‌های اخیر چنین اقدامی در این سطح وسیع صورت می‌گیرد.

«قزاق فیلم» امیدوار است اقدام جدید باعث تحول و دگرگونی بزرگی در وضعیت فیلمسازی کشور شود. در همین رابطه است که ائار کاشاگانوا، مدیر اجرایی قزاق فیلم می‌گوید: ما طرح‌های بزرگ و باشکوهی داریم. امیدواریم با عملی کردن آنها، وضعیت تازه‌ای به وجود بیاید و همه چیز رنگ و بوی تازه‌ای به خودش بگیرد. ما امیدواریم که اقداماتمان منحصر به احداث و ساخت استودیوهای جدید نشود.

یکی از اقدامات بزرگ ما ساخت مولتی پلکس‌های جدید سینمایی در سراسر کشور است. مکان‌هایی که بتوان در آنها فیلم‌های قزاقی را نمایش داد. اگر ما می‌خواهیم فیلم‌هایمان را تبلیغ و معرفی کنیم، نیازمند آن هستیم که مطمئن باشیم هر آدمی در هر دهکده‌ای بتواند این فیلم‌ها را تماشا کند.

مترجم :‌کیکاووس زیاری‌
منبع: movieweb