VAR  از جان فوتبال چه می‌خواهد؟

جام جم آنلاین – یک بار دیگر اشتباه از VAR و یک بار دیگر جنجال بسیار گسترده و غیرقابل کنترل. آن هم در دیدار بسیار بزرگ همشهر‌های همیشه جنجالی یعنی منچستریونایتد و منچسترسیتی در لیگ برتر انگلیس.
 
VAR چه کرد؟
اشتباه جنجالی VAR در دربی منچستر بار دیگر بحث کیفیت داوری ویدیویی را به صدر اخبار فوتبال جهان آورد. در صحنه گل ارلینگ هالند مقابل منچستریونایتد کمک داور ویدیویی تشخیص داد که مهاجم نروژی در موقعیت سالم قرار دارد و گل باید پذیرفته شود. ساعاتی بعد نهاد مسئول داوری انگلیس رسما اعلام کرد که تصمیم VAR اشتباه بوده و حضور انزو فرناندز در موقعیت آفساید روی جریان بازی تاثیر مستقیم داشته است. این اشتباه حتی باعث کنار گذاشته شدن موقت مسئولان اتاق VAR شد.
این اتفاق فقط یک خطای فردی نبود. در ماه‌های اخیر در لیگ برتر انگلیس و دیگر لیگ‌های بزرگ اروپا تصمیم‌های بحث‌برانگیز متعددی ثبت شده که این سوال را مطرح کرده است که مشکل اصلی دقیقا کجاست؟
 
مشکل اول: پیچیدگی بیش از حد قوانین
بخش زیادی از تصمیم‌های جنجالی به قانون آفساید و تفسیر «تاثیرگذاری روی جریان بازی» مربوط می‌شود. در بسیاری از صحنه‌ها بازیکنی توپ را لمس نمی‌کند، اما حرکت او روی مدافع یا دروازه‌بان اثر می‌گذارد. تشخیص این موضوع کاملا وابسته به برداشت انسانی است و همین مسئله احتمال خطا را افزایش می‌دهد. در ماجرای گل هالند نیز اختلاف بر سر همین موضوع بود.
 
مشکل دوم: تمرکز روی یک بخش از صحنه
هاوارد وب رئیس داوری حرفه‌ای انگلیس پس از دربی منچستر اعلام کرد که تیم VAR دچار «دید تونلی» شده بود. آنها فقط روی موقعیت هالند تمرکز کردند و تاثیر انزو فرناندز را نادیده گرفتند. این اعتراف نشان می‌دهد که گاهی حجم اطلاعات تصویری باعث می‌شود داوران بخشی از صحنه را از قلم بیندازند.
 
مشکل سوم: اتکای بیش از حد به اتاق VAR
در سال‌های ابتدایی ورود VAR قرار بود این سیستم فقط اشتباهات واضح را اصلاح کند. اکنون در بسیاری از مسابقات داوران میدان منتظر نظر اتاق VAR می‌مانند و مسئولیت تصمیم‌گیری به شکل گسترده به داوران پشت مانیتور منتقل شده است. این روند سرعت تصمیم‌گیری را کاهش داده و گاهی باعث ایجاد تناقض در قضاوت‌ها شده است.
 
مشکل چهارم: نبود استاندارد یکسان
یکی از بزرگ‌ترین انتقاد‌ها به VAR تفاوت در تفسیر قوانین است. ممکن است یک صحنه مشابه در یک مسابقه خطا یا آفساید اعلام شود، اما همان اتفاق در دیداری دیگر تصمیم متفاوتی داشته باشد. این ناهماهنگی اعتماد بازیکنان مربیان و هواداران را کاهش داده است.
 
مشکل پنجم: فشار روانی شدید
هر تصمیم VAR در بالاترین سطح فوتبال جهان زیر ذره‌بین قرار دارد. داوران ویدیویی می‌دانند که یک اشتباه می‌تواند تیتر اول رسانه‌ها شود. این فشار گاهی باعث تردید بیش از حد و پیچیده شدن تصمیم‌های ساده می‌شود.
 
مشکل ششم: قوانین مبهم فوتبال مدرن
حتی مدیران ارشد داوری نیز نسبت به برخی قوانین انتقاد دارند. هاوارد وب اخیرا بخشی از قانون هند را «غیرمنطقی» توصیف کرده و خواستار اصلاح آن شده است. وقتی خود مسئولان داوری درباره شفافیت قوانین تردید دارند طبیعی است که احتمال اشتباه در اجرای آنها افزایش پیدا کند.
 
فناوری مقصر نیست
برخلاف تصور رایج مشکل اصلی دوربین‌ها یا فناوری نیست. تصاویر و خطوط آفساید معمولا اطلاعات دقیقی ارائه می‌کنند. بحران فعلی بیشتر به تفسیر انسانی بازمی‌گردد. بسیاری از کارشناسان معتقدند VAR در اجرای قوانین مشکل ندارد بلکه در برداشت از قوانین دچار خطا می‌شود.
اتفاق دربی منچستر بار دیگر ثابت کرد که VAR هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به شرایط ایده‌آل دارد. پیچیدگی قوانین تفسیر‌های متفاوت تمرکز ناقص روی صحنه‌ها فشار روانی و اتکای بیش از حد به داوری ویدیویی مهم‌ترین عوامل افزایش اشتباهات در سال ۲۰۲۶ هستند. فناوری قرار بود خطا‌های آشکار را از فوتبال حذف کند، اما اکنون در برخی مسابقات خود به مهم‌ترین سوژه بعد از بازی تبدیل شده است.