حریم زاینده‌رود زیر ذره‌بین رفت

جام جم آنلاین اصفهان؛در آستانه فصل بارندگی، موضوع آمادگی زیرساخت‌های آبی و مسیرهای عبور روان‌آب در استان اصفهان بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است؛ چراکه وجود رسوبات، نخاله و موانع در مسیر رودخانه‌ها و مسیل‌ها می‌تواند در زمان بارش‌های شدید، جریان آب را منحرف کرده و زمینه‌ساز تشدید خسارت‌های ناشی از سیلاب شود.

در همین راستا، بر ضرورت بازدید و پایش مستمر مسیر رودخانه‌ها و سازه‌های مرتبط با کنترل سیلاب تأکید شده و مقرر است نقاطی که در آنها رسوب، نخاله یا سایر موانع موجب کاهش ظرفیت عبور آب شده‌اند، شناسایی و برای پاکسازی و رفع انسداد آنها اقدام شود.

یکی دیگر از محورهای مهم مطرح‌شده، تصرف حریم رودخانه‌ها و ساخت‌وساز در محدوده‌های پرخطر است. در برخی نقاط، حریم رودخانه‌ها به محل احداث واحدهای مسکونی، فعالیت‌های کشاورزی و سایر ساخت‌وسازها تبدیل شده است؛ در حالی که این محدوده‌ها در زمان وقوع سیلاب می‌توانند به کانون‌های جدی خطر تبدیل شوند.

بر اساس تأکید مسئولان، لازم است در این زمینه ضمن اطلاع‌رسانی و هشدار به ساکنان و بهره‌برداران، در موارد ضروری اقدامات قانونی و قضایی برای آزادسازی مسیر طبیعی رودخانه‌ها و جلوگیری از تداوم تصرفات انجام شود.

حریم رودخانه، محل ساخت‌وساز نیست و بی‌توجهی به این موضوع می‌تواند در زمان وقوع سیلاب، علاوه بر تهدید جان و مال شهروندان، روند مدیریت بحران را نیز با دشواری مواجه کند.

از سوی دیگر، بخشی از طرح‌ها و سازه‌های کنترل روان‌آب و آبخیزداری که طی سال‌های گذشته اجرا شده‌اند، اکنون نیازمند ارزیابی مجدد هستند. رسوب‌گذاری در برخی از این سازه‌ها می‌تواند ظرفیت عملکرد آنها را کاهش دهد و به همین دلیل بررسی وضعیت استحکام، ایمنی، خروجی‌ها و میزان رسوب‌گیری آنها ضروری است.

در این بررسی‌ها باید نقاط دارای نقص شناسایی و متناسب با شرایط هر سازه، عملیات اصلاح، بازسازی، لایروبی و رفع نواقص فنی در دستور کار قرار گیرد تا این زیرساخت‌ها در زمان بارندگی‌های سنگین بتوانند وظیفه خود را به شکل مؤثر انجام دهند.

تأکید بر بیمه زیرساخت‌های دستگاه‌های اجرایی

موضوع دیگری که در برنامه‌های پیشگیرانه مورد تأکید قرار گرفته، بیمه زیرساخت‌ها و اموال دستگاه‌های اجرایی در برابر حوادث است.

بر این اساس، دستگاه‌های اجرایی باید اموال منقول و غیرمنقول و زیرساخت‌های خود را در برابر حوادث بیمه کنند تا در صورت وقوع خسارت، امکان جبران و بازسازی سریع‌تر فراهم شود.

در بخش ساختمان‌های مسکونی نیز سازوکار جبران خسارت حوادث طبیعی ساختمان، پوشش‌هایی را برای حوادثی همچون سیل و زلزله پیش‌بینی کرده است و پس از وقوع حادثه، ارزیابی میزان خسارت انجام می‌شود.

با این حال، برای بسیاری از زیرساخت‌ها و دارایی‌های بخش‌های دیگر، بیمه همچنان مهم‌ترین ابزار مدیریت ریسک و جبران خسارت محسوب می‌شود؛ از این رو تأکید شده است که قنوات، زیرساخت‌های بخش کشاورزی و حتی سازه‌ها و طرح‌های آبخیزداری نیز در برابر حوادث بیمه شوند.

زاینده‌رود؛ رودخانه‌ای زیر فشار برداشت و تغییرات اقلیمی

رودخانه زاینده‌رود که بیش از ۴۰۰ کیلومتر طول دارد، طی دهه‌های گذشته با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده مواجه بوده است.

برداشت‌های بی‌رویه در بالادست، انتقال آب به حوضه‌های دیگر، افزایش تراکم جمعیت و در کنار آن تغییرات مربوط به میزان بارندگی، شرایط جریان آب در این رودخانه را دستخوش تغییر کرده است.

زاینده‌رود در سال‌های اخیر از یک رودخانه با جریان دائمی به رودخانه‌ای با جریان دوره‌ای تبدیل شده و بخش‌هایی از پایین‌دست آن در دوره‌هایی با خشکی مواجه بوده است.

با توجه به این شرایط، مدیریت حریم رودخانه، حفاظت از مسیر طبیعی جریان آب، نگهداری و بازسازی سازه‌های کنترل سیلاب و افزایش آمادگی زیرساخت‌ها، تنها به زمان وقوع بارش محدود نمی‌شود و نیازمند برنامه‌ریزی مستمر و اقدامات پیشگیرانه است.

کارشناسان معتقدند کاهش خطر سیلاب پیش از وقوع بارش آغاز می‌شود؛ از پاکسازی مسیل‌ها و رودخانه‌ها گرفته تا برخورد با تصرفات غیرمجاز و اطمینان از آمادگی سازه‌های آبخیزداری، مجموعه اقداماتی هستند که می‌توانند از تبدیل یک بارش شدید به بحران جلوگیری کنند.