حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
رویکرد سودآور به محیط زیست
بدون شک آینده جهان نیازمند استفاده روزافزون از زیست فناوری به عنوان یکی از هفت رشته کلیدی جهان است.
در این میان استفاده از این فناوری در دهه های گذشته منحصر به کشورهای توسعه یافته نبوده و کشورهای در حال توسعه هم نیاز به استفاده از آن را احساس کرده و با سرمایه گذاری در این بخش به دنبال دستیابی به آن بوده اند. ایران هم به عنوان یکی از کشورهای در حال توسعه ، با توجه به پتانسیل های خود در دستیابی به فناوری زیستی در این مسیر گامهایی برداشته است ، اما جایگاه فعلی زیست فناوری در ایران با توجه به گذشت دو دهه از تولد آن و انتظاری که از آن می رفته است ، نشان دهنده کمبودهایی است که در عرصه های مختلف رشد این فناوری وجود دارد. این در حالی است که نزدیک بودن پایه های علمی این فناوری به مرزهای دانش و همچنین نیاز به استفاده از آن در عرصه های مختلف با توجه به پتانسیل های بالقوه لزوم انجام تحقیقات در این زمینه را به امری اجتناب ناپذیر مبدل کرده است.
با توجه به اهمیت موضوع از دکتر سیروس زینلی ، رئیس شبکه پزشکی مولکولی کشور از وضعیت زیست فناوری و محصولات آن پرسیدیم.
در حال حاضر وضعیت زیست فناوری ما نسبت به کشورهای دیگر چگونه است؛
به طور کلی سه اتفاق مهم در کشور ما به وقوع پیوست. یکی انقلاب که تمام ساختارها را دگرگون کرد و بسیاری از دانشمندان ما به علل مختلف مهاجرت کردند و حتی دانشگاه های ما تا مدتها تعطیل بودند، دوم جنگ تحمیلی که باعث شد تمام منابع کشور اعم از انسانی ، مالی و... را به خود معطوف کند و دیگری تحریمی است که طی این 30 سال بر ما اعمال شده است.
مجموعه این اتفاقات نقاط مثبت و منفی بسیاری برای ما داشته است. در این میان هر پدیده و حرکت روبه پیشرفت در کشور ما با یک تاخیر 10 ، 15 ساله صورت گرفته است و البته زیست فناوری یعنی استفاده از موجودات زنده برای تولید محصولات مختلف دارویی ، غذایی ، صنعتی و... در کنار بالا بردن توان تحقیقاتی در دنیا بسیار سریع فراگیر شد، چراکه می توان از موجود زنده برای تولید بهینه استفاده کرد. اما در کشور ما خیلی دیر این علم را شروع کردیم. در واقع در سال 1974 میلادی اولین کار مهندسی ژنتیک در دنیا مطرح شد و دهه 80 اوج حرکت در این زمینه بود، در حالی که ما در اواخر دهه انقلاب کردیم و درست زمانی که دنیا بسرعت به این علم توجه می کرد ما درگیر جنگ بودیم و زمانی که با آن آشنا شدیم و حتی همین الان که نزدیک 20 سال از جنگ گذشته است ، ما هنوز آن حرکتی را که باید در این زمینه داشته باشیم ، نداریم.
یکی از دلایل آن هم این است که ما قوانین و مقررات حمایتی نداریم. هنوز مافیای دارو ترجیح می دهد داروها را از خارج وارد کند و در بخشهای دیگر مرتبط با محصولات زیست فناوری مقاومت هایی بوضوح دیده می شوند. بنابراین در کشور ما حمایت قانونی و مالی از گسترش زیست فناوری بسیار بسیار کم است. سالهای سال هم ساختار قانونی برای این بحث نداشتیم و اگرچه شورای عالی زیست فناوری ما نزدیک به 5سال است که مصوب شده ، اما همین مصوبات هم مورد حمایت لازم قرار نمی گیرد. ما سند ملی ایمنی زیستی مان مصوب هیات محترم دولت است در حالی که بودجه های عنوان شده در آن به هیچ وجه به این بخش تزریق نشده است و مسلما با تامین بودجه ها به صورت قطره چکانی هرگز حرکتهای بزرگ صورت نمی گیرد.
به عنوان مثال در قانون برنامه چهارم توسعه ادعا شده که می باید در پایان برنامه چهارم دو درصد بودجه ناخالص ملی صرف تحقیقات شود، ولی در حال حاضر کمتر از 0.5 درصد از این درآمد برای این منظور صرف می شود و مسلما زیست فناوری هم بخشی از این کل است.
ما فقط مشکلات مالی و اجرایی در مقوله زیست فناوری داریم یا از لحاظ علمی هم از کشورهای دیگر عقب تر هستیم؛
مسلما از لحاظ علمی هم به دلایل مختلف عقب تر هستیم. وقتی پول داشته باشیم می توانیم نیروهایمان را برای تحصیل به خارج از کشور بفرستیم. در حالی که وزارت بهداشت ترجیح می دهد دانشجویی را برای ادامه تحصیل به خارج اعزام نکند. این در حالی است که کشورهای پیشرفته ای همچون ژاپن تعداد قابل توجهی از دانشجویان خود را برای ادامه تحصیل به دانشگاه های معتبر دنیا فرستاده است. در ضمن در حال حاضر یک محقق جوان ایرانی اجازه فعالیت همزمان در مراکز خصوصی را ندارد؛ در حالی که در دنیا اگر یک محقق جذب بخشهای خصوصی نشود بی عرضه تلقی می شود. ما به طور کلی در اعزام و جذب نیرو و دانشجو مشکل داریم و البته یکی از علل بروز این مشکل هم دولتی کار کردن است.
اما چرا بیشتر پیشرفت های ما در حوزه زیست فناوری به نظر می رسد در بخش دارو و درمان بوده است؛
خوشبختانه در بخش بهداشت و بخصوص در دوره جدید توجهات مثبتی صورت گرفته است و در زمینه حمایت از تولید داروها روند رو به رشدی داشته ایم. ولی اگر یک گریز به بخش کشاورزی بزنیم ، بسیاری از محصولات کشاوری که وارد کشور ما می شوند تراریخت هستند و البته هیچ کس هم نسبت به ورود آنها اعتراضی نمی کند؛ اما برنج تراریخته ایرانی مخالفان بسیاری پیدا کرد که هیچ منطق علمی و مستندی برای این مخالفت ندارند. برای کوربیولوژیک هم همین طور که با وجود نتایج فوق العاده و استقبال کشاورزان بازهم حتی از طرف وزارت جهاد کشاورزی مورد اعتراض قرار می گیرد. بنابراین اگر یک عزم و اراده ملی وجود نداشته باشد، از همین امکانات حداقل هم نمی توانیم بهره مند شویم.
با توجه به همه این مسائل یشتر اخبار این حوزه تاکنون به دلیل حمایت وزارت بهداشت در بخش پزشکی و دارویی بوده است در حالی که در زمینه علوم جانوری و کشاورزی هم می توانیم بسیار اثر بخش باشیم. به عنوان مثال وقتی داروی سینورکس وارد بازار شد، با وجود شایعات و تلاش بدخواهان ، وزارت بهداشت از آن حمایت کرد و خوشبختانه باعث شد نتایج مثبتی عاید کشور شود.
سینورکس نقطه عطفی در محصولات زیست فناوری است که دولت هم حمایت کرد و در نهایت هم موفق بود. بله و از این نقاط عطف در همه کشورها بارها و بارها اتفاق می افتد و مسلما در یک نظامی که می خواهد به بالندگی و رشد برسد باید این کارها انجام شود. مطمئنا دیکته نانوشته هیچ غلطی ندارد و با توجه به این که ما در این حوزه هنوز بی تجربه هستیم ، باید با حمایت های مادی و معنوی زمینه رشد و پیشرفت را ایجاد کنیم. کما این که با وجود حمایت های بسیار اندک در زمینه بیوتکنولوژی باز هم نتایج مثبتی در کشور داریم.
به طور کلی در سند ملی ایمنی زیستی چه نقاط قوت و ضعفی برای پیشرفت این علم عنوان شده است؛
به نظر من این سند نردبانی است که ما باید از آن به بهترین شکل استفاده کنیم در غیر این صورت فی نفسه هیچ قابلیتی ندارد. سند برنامه های کوتاه مدت ، میان مدت و بلندمدت زیست فناوری در کشور را مشخص کرده . مسلما برنامه ای که 5 سال پیش برای 10 سال بعد از آن مشخص شده است ، خیلی دقیق نیست ؛ چرا که دنیا دایم در حال رشد سریع در این حوزه است ، اما بالاخره ما هم یک محمل قانونی و سند داریم.
براساس سند، ما شورای عالی زیست فناوری را داریم که در 2 - 3 ماه اخیر چند جلسه خوب داشت. به طور کلی این سند، یک سند راهبردی است و به ما می گوید که در چه ابعاد و جهاتی باید حرکت کنیم و در نهایت به کجا برسیم ، بخش آموزش ، تجاری سازی و... همه و همه در آن مطرح شده است . اما از طرف دیگر اگر نگذاریم سند به نتیجه برسد، مثلا بودجه لازم برای اجرای مفاد آن پرداخت نشود، نتایج به شکل دلخواه نخواهد بود. متاسفانه سازمان های مطرح شده در سند بر خلاف انتظار با هم هماهنگ عمل نمی کنند، مثلا انستیتوپاستور، انستیتو رازی و... هر کدام ساز خود را می زنند. البته در حال حاضر در بخش استاندارد، وضع قوانین ، تحقیقات ، منابع و بازاریابی در تلاش هستیم تا هماهنگی هایی را ایجاد کنیم. هر چند این یکی از عواملی است که برای پیشرفت زیست فناوری باید در نظر قرار گیرند.
فکر می کنید در سند ملی انجمن زیستی فاکتور زمان و سرعت پیشرفت کشورهای دیگر در این زمینه در نظر گرفته شده است؛
بله ، در نظر گرفته شده ، اما در عین حال تحولی که در کشورهای منطقه صورت می گیرد، همچون چین و هند برای ما بسیار مهم است . ما می دانیم که فرصت خیلی محدود است و هر روزی که ما نسبت به این مساله بی توجهی یا حتی کم توجهی کنیم ، فاصله بیشتری با کشورهای دیگر پیدا خواهیم کرد. متاسفانه آن توجهی که می بایست به این سند باشد نیست. حقیقت این است که در حال حاضر ما تنها در بخش واردات دارو دهها میلیارد دلار صرف می کنیم در حالی که اگر تنها 10 درصد از این هزینه را صرف سرمایه گذاری داخلی کنیم ، شاهد ساخت همین محصولات در داخل کشور خواهیم بود.
شما چقدر سازمان ها یا مراکزی که با پیشبرد سند ملی ایمنی زیستی مخالفت می کنند مثل سازمان محیط زیست را در گفته ها و مخالفت هایشان محق می دانید؛
درخصوص سازمان محیط زیست و بحث برنج تراریخت ، ما در انجمن ژنتیک و بیوتکنولوژی یک کارگروهی را تعیین کردیم که درد دلهای وزارت جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست را بشنوند و مدارک آنها را جمع آوری کنند.
پس از گذشت 9 ماه گزارشی نهایی را ارائه دادند که براساس آن مشخص شد سازمان محیط زیست هیچ گونه مدرک و دلیل مستند و علمی که خطرات و نگرانی های این برنج را مطرح کند ندارد و بیشتر تصورات و احتمالاتی بر پایه حدس و گمان و اما و اگر بوده مطمئنا با صورت مساله مخالفت کردن به نظر من برای یک نظام و یک سازمان درست نیست. در کل سازمان محیط زیست رفتار مشکوکی از خود در این زمینه نشان داد. ما در این قضیه گفته های وزارت جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست را شنیدیم و در نهایت گزارش این است که برنج تراریخت طارم مولایی اصولا شبیه برنج غیرتراریخت طارم مولایی است. ممکن است کسی در این میان مغلطه کند که ثابت کنید این نوع برنج بی خطر است. در حالی که این یک مغلطه علمی است. در واقع این ژن در قسمت سبزینه گیاه برنج است در حالی که ما قسمت غیرسبزینه ای آن را مصرف می کنیم.
ضمن این که خود این محصول یا BT یعنی باکتری که این ژن را تولید می کند حتی در حد گرم هم برای بدن انسان بی ضرر است. البته سازمان محیط زیست در این زمینه مدعی است که ممکن است این برنج از محدوده خود خارج شود و دیگر محصولات را ترانس ژن کند و در نهایت باعث از بین رفتن حشرات آن محیط شود.
البته معمولا یک محدوده مشخص بین مزارع ترانس ژن با مزارعی که محصولات مشابهی در آنها کشت می شود، قائل می شوند.
دقیقا همین طور است و برای این کار علاوه بر فاصله بین مزارع می توان در اطراف این مزارع محصولات متفاوت دیگری را کشت کرد که مانع انتقال و جابه جایی این ژن بین محصولات مشابه نباشد. اما در کل معتقدم که وزارت جهاد کشاورزی و سازمان محیط زیست باید با دلیل و مدرک و نه از موضع سیاسی وارد عمل شوند.
مساله عجیب تر این که تقریبا تمام کشورهای دنیا این محصولات را تجربه کرده اند و البته اگرچه مخالفت هایی هم در بعضی موارد دیده شده ، اما در مورد برنج ، حداقل 20 کشور دنیا چند سالی است که آن را بدون هیچ مشکلی تولید و مصرف می کنند.
بله در زمینه این ژن خاص که در برنج کلون شده در بسیاری از گیاهان دیگر هم استفاده شده و تجربه جهانی بسیار خوبی را هم دارد، امریکایی ها بیشتر از هر جای دیگری از نظر زیست فناوری پیشرفته هستند و در عین حال نظارت زیادی بر محصولات خود دارند؛ اما بیشترین محصولات زیست فناوری را تولید می کنند و اروپایی ها هم اگر از نظر وضعیت آب و هوایی شرایط مناسبی داشته ، شاهد پیشرفت تولید چشمگیر آنها هم در این زمینه بودیم. به طور کلی چه داروهایی که از این طریق تولید می شوند و چه محصولات و گیاهان ترانس ژن از نظر ما هیچ خطری ندارند و اگر هم دارند، بسیار بسیار کم است . جالب این است که در گزارش مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی کشاورزی در جواب تایید نمونه های ارسالی وزارت جهاد کشاورزی ، از 10 محصول وارداتی پنج مورد ترانس ژن ، 3 مورد مشکوک و تنها یک یا دو مورد از آنها غیرترانس ژن تشخیص داده شدند. در واقع محصولات ترانس ژن خارجی براحتی وارد بازارهای داخلی ما می شوند، اما برنج تراریخت ایرانی پشت درهای قفل شده قرار گرفته و هیچ کس هم اجازه تولید و حتی نگاه کردن به آن را ندارد.
اما وجود برچسب های GMS ، حاوی اطلاعات نوع محصول که نشان دهنده ترانس ژن بودن است حق مصرف کنندگان نیست؛
این بحثی است که باید در مجلس عنوان شود و در مورد آن بحث کارشناسی صورت بگیرد. به اعتقاد من در کشور ما چون مردم اطلاعات عمومی کمی در این زمینه دارند و برخلاف مردم کشورهای اروپایی و امریکایی به دولت اعتماد می کنند، در نتیجه دولت باید مراقبت بیشتری نسبت به این محصولات داشته باشد و گلوگاه های اصلی پایه قوی و مطمئن باشند. اما در حال حاضر زدن برچسب هایی این چنینی باعث بروکراسی بیشتر می شود و کمکی به افراد جامعه نمی کند.
به این ترتیب فاکتور مهم اعتماد مردم به دولت می تواند برای پیشرفت بحث زیست فناوری و تولید هر چه بیشتر این محصولات موثر و مثبت باشد؛
ما هنوز محصولات مختلف تولیدی مان را برچسب نمی زنیم و البته برچسب های حاوی اطلاعات بتازگی روی مواد غذایی زده می شود، اما در کشورهای غربی یک سری قوانینی وجود دارد که تولیدکنندگان را ملزم به مطلع کردن خریداران از کم و کیف محصولاتشان می کند. بنابراین در کشور ما به دلیل ضعف قوانین و عدم رعایت حقوق مصرف کننده سهل انگاری های مختلفی صورت می گیرد. در این میان اتصال ما به سازمان تجارت جهانی می تواند ضربه سنگینی باشد، چراکه کشورهایی که از جهات مختلف عقب مانده هستند در بازار رقابت محو و نابود می شوند. البته خیلی هم نمی خواهیم منفی نگاه کنیم چون سرعت پیشرفت در این سالها با توجه به مشکلات خوب بوده است ، اما این موفقیت ها نباید تنها در بخش آزمایشگاهی باشد، بلکه باید در بخشهای مختلف قوانین و مقررات ، آگاه سازی مردم ، نقش درست مطبوعات و صداوسیما، نقش دولت و مجلس و برای رسیدن به موفقیت گام برداریم.
خوشبختانه تمام مردم ما از بالاترین مقام تا افراد عادی حسن نیت دارند و قلبشان برای موفقیت هر چه بیشتر کشور می تپد. ما در قضیه زیست فناوری در حال حاضر در بحران نیستیم و تنها مطلع کردن مردم مهم است که این قضیه در کنار مطلع کردن آنها از دستاوردهای مهم این علم امکان پذیر است.
اگر مردم عادی ما بدانند که زیست فناوری یکی از پرسودترین سرمایه گذاری های ممکن است که براحتی می توان محصولات آن را صادر کرد، مطمئنا این اطلاع باعث می شود سرمایه گذاری در این بخش افزایش یابد. با حمایت دولت از این سرمایه گذاران در بخش خصوصی می توانیم حداقل شاهد ایجاد دهها غول دارویی همچون سیناژن باشیم.
در این میان شبکه پزشکی مولکولی چه نقشی در گسترش این محصولات ایفا می کند؛
سیر تحول در چند دهه گذشته چنان تحول عظیمی در جهانی که در آن زندگی می کنیم ، ایجاد کرده که پیش بینی چگونگی وضعیت جهان در چند سال آینده غیرممکن به نظر می رسد. کما این که امروزه چیزهایی امکان پذیر است که در گذشته ای نه چندان دور بعید به نظر می رسید.
با این حال پیشرفت در برخی از زیرشاخه های جوان علوم پایه مانند بیوتکنولوژی و پزشکی مولکولی با سرعتی حیرت انگیز در جریان بوده و شگفتی های بسیاری را سبب شده است.
در کشور ما و اکثر کشورهای دیگر جهان سوم ، به دلایل متعدد در گذشته ، غفلت فاجعه باری صورت گرفته است ، به طوری که در زمینه علوم جدید، فاصله ما با جهان اول بسیار زیاد شده است.
ولیکن در چند سال گذشته ، فعالیت های مناسبی در زمینه پزشکی مولکولی در ایران صورت گرفته است که بسیار موثر بوده اند.
در سال 1379 با توجه به پشتوانه تحقیقاتی و سالها تجربه عده ای از محققان و با هدایت معاونت محترم تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی اولین هسته مراکز تحقیقاتی و تشخیص در زمینه پزشکی مولکولی تحت عنوان شبکه پزشکی مولکولی کشور ایجاد شد تا اولا فاصله بین مراکز تحقیقاتی ، تشخیصی و درمانی را کم و از توان تحقیقاتی حداکثر استفاده را کند و ثانیا امکان ارتباط با خارج را به صورت هدفمند دنبال کند و همکاری بیشتری بین محققان به وجود آورد.
همچنین توسعه مدیریت شبکه ای می تواند ضمن ارتقای کمی و کیفی تحقیقات علوم پزشکی و توسعه دانش فناوری های نوین با تولید اطلاعات پژوهشی و توانمندسازی محققان نتایجی را به بار آورد که برای سیاستگذاران ، مردم ، مدیران و صنعت قابل استفاده باشد.
شبکه پزشکی مولکولی مجموعه ای از مراکز تحقیقاتی کشور است که به منظور ایجاد هماهنگی و تعیین سیاست های کلی تحقیقات در زمینه پزشکی مولکولی برای مشارکت در اعتلای سطح سلامت جامعه از طریق پیشگیری ، تشخیص و درمان و ریشه کنی بیماری ها تشکیل شده است.
این شبکه در سال 1379 با عضویت 5 مرکز شروع به کار کرد و بسرعت طی یک سال بعد 7 مرکز جدید را به عضویت پذیرفت و در سال 1381 نیز با 20 عضو کار خود را دنبال کرد. در حال حاضر این شبکه با 39 عضو به فعالیت خود ادامه می دهد که امید است در آینده شاهد پیشرفت کمی و کیفی شبکه پزشکی مولکولی باشیم.
حالا که قرار است مثبت به قضیه نگاه کنیم ، فکر می کنید زیست فناوری چه تاثیرات مثبتی بر چشم انداز 20 ساله توسعه کشور خواهد داشت؛
از دو جهت زیست فناوری می تواند نقشهای مهمی داشته باشد. یکی این که زیست فناوری محصولاتی را تولید می کند که در حال حاضر از خارج با هزینه های سرسام آور وارد می کنیم در حالی که علاوه بر مرتفع کردن نیازهای داخلی از مازاد آن هم می توان برای صادرات استفاده کرد. دومین حسن آن دسترسی به فناوری های نوین از سلولهای بنیادی تا تشخیص بیماری های ژنتیکی و... است که می تواند باعث شکوفایی علمی کشور شود. حضور در تمامی علوم واژه بیوتکنولوژی (زیست فناوری) نخستین بار در سال 1919 توسط Karl Ereky به مفهوم کاربرد علوم زیستی و اثر متقابل آنها در فناوری های ساخت بشر به کار برده شد. به طور کلی هرگونه فعالیت هوشمندانه بشر درخلق ، بهبود و عرضه محصولات گوناگون با استفاده از موجودات زنده مخصوصا از طریق دستکاری ژنتیکی آنها در سطح مولکولی ، در حوزه بیوتکنولوژی قرار می گیرد. برخی کاربردهای سنتی زیست فناوری عبارتند از: اصلاح نباتات و دام ، تهیه نان ، ماست و پنیر که سپس تولید انواع آنتی بیوتیک ها، انسولین انسانی و اینترفرون را نیز شامل شد.
در حال حاضر با ظهور فناوری DNA نوترکیب ، دستکاری ژنها و انتقال ژن از یک موجود زنده به دیگری یا به عبارت دیگر مهندسی ژنتیک ، ظرفیت بهره گیری از این فناوری به نحو فزاینده ای افزایش یافته است .کمیته ملی زیست فناوری کشور بیوتکنولوژی را این گونه تعریف کرده است: بیوتکنولوژی (زیست فناوری) عبارت است از کاربرد علوم مختلف در استفاده مستقیم یا غیرمستقیم از موجودات زنده ، قسمتی از بدن و یا فرآورده های آنها در اشکال طبیعی یا تغییر یافته. به عبارت دیگر، زیست فناوری شامل عضوی از فناوری هاست که در آن از موجودات زنده و یا اجزای آنها بهره گرفته می شود.
این تعریف ، گستره وسیعی از رشته های مختلف علوم و فنون را در بر می گیرد. چنان که می توان زمینه های فعالیت زیست فناوری را در بخش های کشاورزی ، پزشکی ، دام و آبزیان ، فرآورده های غذایی و دارویی ، صنعت و محیطزیست فراهم کرد. پیشرفت های چشمگیر زیست فناوری در دهه های اخیر (بویژه پس از دستیابی به روشهای نوین مهندسی ژنتیک در جداسازی ژنها، دستکاری و انتقال آنها از موجودی به موجود دیگر) آن را به عنوان یکی از مهمترین فناوری های مولد در حال و آینده معرفی کرده است.
به طور کلی زیست فناوری یکی از محورهای اساسی توسعه در بسیاری از کشورها قلمداد شده و در تنظیم راهکارها و برنامه های ملی توجه جدی به آن معطوف شده است.
در قرن 21 با توجه به افزایش بی رویه جمعیت و نیاز به تامین مواد غذایی ، زیست فناوری کشاورزی مورد توجه خاص قرار گرفته است. گیاهان زراعی تراریخته پر محصول و مقاوم گوناگونی مانند ذرت ، برنج ، سویا، گوجه فرنگی و گندم تولید شده و تکنیک های نوین زیست فناوری در افزایش تولید شیر و گوشت دام موثر واقع شده اند.تامین سلامت و بهداشت جمعیت بیش از 6 میلیاردی ساکنان کره زمین از طریق تولید داروهای نوترکیب و واکسن ها، دستیابی به روش های درمان کم هزینه بیماری ها، یافتن درمان بیماری های صعب العلاج و تشخیص سریع تر و موثرتر بیماری های گوناگون از جمله بیماری های ژنتیکی از وظایف زیست فناوری پزشکی است . رویکرد جدید به محیط زیست در قرن حاضر، در نظر گرفتن آن به عنوان یک جزئ از سرمایه ملی کشورها و در نتیجه لزوم حفظ آن با استفاده از زیست فناوری از مهم ترین دغدغه های بشر در قرن حاضر است.
حذف موثر آلاینده های محیطی خطرناک از محیط زیست با استفاده از میکروارگانیسم های پالایشگر آلودگی و استفاده از تکنیک های حفظ، نگهداری و حراست از ذخایر ژنتیکی کشور از جمله کاربردهای زیست فناوری در زمینه محیط زیست است.
کاربردهای زیست فناوری در صنعت که منجر به تولید محصولات گوناگون با صرف هزینه و انرژی کمتر، ضایعات اندک و از همه مهمتر با کمترین اثر مخرب بر محیط زیست می شود، باعث شده که از این فناوری به عنوان یکی از پاکترین و در عین حال سودآورترین بخشهای صنعت یاد شود. زیست فناوری همچنین تولید محصولات نوینی را که قبلا از روشهای دیگر امکان تولید آن وجود نداشته یا بسیار سخت و دشوار بوده ، ممکن ساخته است.
بهاره صفوی
گفت و گو
