خانه هایی در دل کوه
2 روستای کندوان آذربایجان و میمند کرمان با معماری صخره ای خود هر بیننده ای را شگفت زده می کنند و آنها را به تحسین و ستایش وامی دارد و این تفکر را که چگونه ایرانیان قدیم توانسته اند چنین صخره هایی را تراش دهند و خانه و کاشانه
نخستین پرسشی که در این خصوص پیش می آید این است که تفاوت معماری صخره ای با معماری معمولی در چیست؛ در پاسخ باید گفت در معماری معمولی مصالح و مواد مورد نیاز براساس طرح و نقشه روی هم قرار می گیرند و بنا را شکل می دهند اما در معماری صخره ای مصالحی در کار نیست . در واقع صخره ای وجود دارد که باید همچون کالبدی تراش بخورد و فرم داده شود که این تراشیدن سنگها و ایجاد فضا، کاری است سخت و طاقت فرسا و معماران آن هرگز آزادی عملی را که در معماری معمولی دارند ، در این نوع معماری نخواهند داشت . فرضیه ها بر این است که فلسفه معماری صخره ای به هزاران سال پیش و عقاید مذهبی کهن برمی گردد که گمان می کردند خدایان در فراز کوه ها هستند. پس همواره آیین و مراسم خود را بر فراز کوهها انجام می دادند و کوهها به همین سبب مظهر قدرت ، عظمت و از همه مهمتر مقدس بودند. حال این که چنین فلسفه ای صحیح است یا نه چندان مهم نیست . مهمتر آن است که معماری صخره ای بسیار ارزشمند است. چرا که این فضاها هرگز به سبب فرسایش طبیعی و یورش اقوام مختلف از میان نمی روند و پایدار می ماند و از این نظر توانسته در حوزه های مختلفی چون تاریخی ، معماری ، باستان شناسی ، مردم شناسی ، دین شناسی و... کمکهای شایانی کند. بسیاری از آرامگاه ها، خانه ها و دیگر مکانهایی که در دل صخره ها بنا شده اند به سبب همین ویژگی توانسته اند پایدار بمانند. معماری صخره ای را می توان در 2 نوع تقسیم بندی کرد: در نوع اول ، درون صخره های عظیم آزاد و مجزا از یکدیگر فضاها را به صورت یکپارچه و مستقل از یکدیگر ایجاد می کردند که هر کدام به یک واحد مسکونی یا واحد عمومی تبدیل می شد. در این نوع معماری صخره ای امکان تعبیه پنجره و نورگیر و حتی تزیین بنای خارجی نیز وجود دارد. در منطقه کورمه ترکیه ، معابد هندی و از همه مهمتر روستای کندوان از این نوع معماری صخره ای بهره گرفته شده است . در نوع دوم معماری صخره ای ، بناها را در صخره های کوهها و تپه ها با ایجاد یک حفره وسیع و بزرگ ایجاد می کردند و به همین دلیل فضای خارجی دیگر و امکان تعبیه پنجره و نورگیر وجود نداشته است. روستای میمند از نوع دوم است.
روستای کندوان
روستای کندوان یا به اصطلاح محلی ها کندوجان در 50 کیلومتری جنوب غربی تبریز و 18 کیلومتری جنوب اسکو در دامنه کوههای سهند واقع شده است. طبیعت اطراف روستای کندوان بی نظیر است . رودهایی که از سهند جاری می شوند خاک منطقه را حاصلخیز کرده و کشتزارهای مرغوبی پدیدار شده اند. دره شمالی جنوبی کندوان یکی از خوش آب و هواترین مناطق کوهستانی ایران است که در آن چشمه های آب معدنی بسیاری وجود دارد که از لحاظ درمانی دارای ارزش بسیار است و حتی گفته می شود سنگ کلیه را دفع می کند. این چشمه ها سالانه تعداد زیادی از گردشگران درمانی را به خود جذب می کنند. روستای کندوان در میان کران ها و با شکل بخشیدن به آنها توسط دستان هنرمندانی گمنام شکل گرفته است . کران ها بر اثر فعل و انفعالات آتشفشانی سهند و شکل گرفتن گدازه های مذاب آتشفشانی به وسیله عوامل فرسایشی چون باد و باران طی هزاران سال در انواع مختلف تکی ، جفتی ، مخروطی شکل ، دوکی مانند و... به وجود آمده اند. ورودی روستا از ناحیه غرب آغاز شده و یک خط تقریبا مستقیم غربی شرقی به طول تقریبی 800 متر ، کران ها را از دره جدا می کند. شکل تقریبی روستا ذوزنقه مانند است که در میانه ضلع شمالی آن یک شکستگی منحنی ایجاد شده است . شیارهای متعدد که آب رودهای طبیعی نیز هستند کران ها را از یکدیگر جدا کرده و شکل طبیعی کوچه های روستا را ایجاد کرده است . در برخی نقاط ، برای سهولت در رفت و آمد ، پلهای چوبی روی این شیارها نصب کرده اند. کران ها در مجموع در جهت غربی شرقی گسترده شده اند که بیشترین تمرکز در شرق است . کران های غربی به علت عدم حفاظت کافی بتدریج از میان رفته یا نیمه ویران شده است زیرا بر اثر کم بودن تابش نور خورشید مردم در قسمتهای غربی کمتر سکونت کرده اند ، در صورتی که کرانهای شرقی بیشتر به خاطر نور زیادتر خورشید مورد استفاده بیشتر قرار گرفته و در نتیجه بر اثر مراقبت زیادتر سالم تر باقی مانده اند. مهمترین خصوصیت این روستا همچون دیگر معماری های صخره ای ، پیروی بی چون و چرا از شکل کران هاست . در واقع معماران به هر نوعی که امکانش وجود داشته به ایجاد فضا اقدام کرده اند به همین سبب فضاهای اضافی وغیرقابل استفاده در این روستا دیده نمی شود. خانه ها بیشتر 2 طبقه هستند.
گاه نیز 3 و حتی 4 طبقه اما ارتباط هر فضا تنها با فضای بیرون است و طبقات از داخل با یکدیگر ارتباط ندارند. طبقه اول را بیشتر برای اصطبل استفاده می کنند و دیگر طبقات مسکونی هستند درهای ورودی بیشتر 1.50 تا 1.60 متر ارتفاع دارند و از چوب ساخته شده اند.
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
روستای میمند
در روستای میمند برخلاف روستای کندوان انگیزه قوی مذهبی (آیین میترا) سبب ساخت آن شده است . قدمت این روستا را تا 12 هزار سال نیز تخمین زده اند. در آن زمان مردم اغلب در غارهای تاریک عبادت می کردند و مرده های خود را در دخمه هایی که در دل کوه تعبیه کرده بودند ، قرار می دادند. تصور بر این است که در آن دوره میمند تنها این دو کاربرد را داشته اما با گذشت زمان و ایجاد ضرورت ، مردم در آن سکونت کردند تا بتوانند از حمله ها و یورش های اقوام مختلف درامان باشند. با ظهور حضرت زرتشت در 6هزار سال پیش ، مردم میمند به این دین گرویدند و سپس با ورود اسلام به ایران آنان مذهب شیعه را برای خود برگزیدند. میمند در 36 کیلومتری شمال شرق شهر بابک در استان کرمان واقع شده در میان مرز مشترک دشت و کوه ، زمستانی سرد و تابستانی معتدل دارد. به همین سبب مردم ساکن در آن زمستان را در میمند می مانند و به قالیبافی و دیگر هنرهای دستی و نگهداری از دامهایشان می پردازند و سپس در بهار به نقاط خوش آب و هوای اطراف کوچ کرده کشاورزی و باغداری می کنند. به همین دلیل هم زندگی کوچ نشینی دارند و هم میان خانه های صخره ای زیبای خود زندگی می کنند. مردم میمند گویشی متفاوت از مردم اطراف دارند ، چون بسیاری از خصوصیات فرهنگ ایران باستان را در خود حفظ کرده اند. به همین دلیل یکی از بهترین مناطق برای پژوهش درخصوص فرهنگ کهن ایران است. گفته می شود گویش آنها به زبان پهلوی ساسانی نزدیک است.
آیسا اسدی
گفت و گو
