هزار و یک شب کنکور دکتری

وقتی راهی طولانی را از شهری دیگر زیر پا می گذاری تا خود را به محل برگزاری آزمون برسانی و امید فراوانی هم به موفقیت داری ، حتی اگر در شهر ناآشنا جای بیتوته کردن هم نداشته باشی ، صبوری می کنی و دل خود را با این سخن پیامبرص خوش می داری که علم را بجویید، حتی اگر در چین باشد. پیه تمام دشواری ها و مصیبت ها را به تن می مالی ، چون خود را شایسته رسیدن به یک مرحله تازه از زندگی می دانی ، اگرچه با اعمال شاقه ! اما این مساله مشروط به این است که دانشگاه هم تو را شایسته ورود به این مرحله بداند و حتی اگر فارغ التحصیل یکی از دانشگاه های درجه چندم یکی از دورترین شهرهای کشور هم باشی ، تو را با سوابق تحصیلی ات محک بزنند ، نه با مهر دانشگاه (...) و نام و معرفی نامه استاد (...) و مانند اینها.اعتراض شمار فراوانی از داوطلبان آزمون دکتری به ضابطه مند نبودن روشهای پذیرش دانشجو است . بسیاری از آنها تصور می کنند دانشگاه ها شایسته سالاری را قربانی رابطه ها و گزینش نورچشمی های خود کرده اند و بی توجه به خطر کاهش اعتبار دانشگاه ، هر کس را که بخواهند از غربال آزمون و مصاحبه می گذرانند و کسی را که نخواهند، با وجود داشتن شایستگی و سوابق تحصیلی چشمگیر از میدان به در می کنند. یک داوطلب رشته علوم ارتباطات می گوید: من در آزمون 2 سال گذشته در یکی از دانشگاه های معتبر تهران رتبه سوم را به دست آوردم ؛ اما مرا برای مصاحبه دعوت نکردند و دانشجویان ارشد خود را پذیرفتند. یکی از دانشجویان رشته ریاضی معتقد است : گذشتن از سد مصاحبه در آزمون دکتری آنقدر دشوار است که حتی اگر در آزمون نمره عالی بگیری ، اطمینان نداری که بگذارند از وادی مصاحبه به سلامت عبور کنی و پذیرفته شوی . با این که بسیاری از داوطلبان مقطع دکتری در دور شدن از شایسته سالاری با یکدیگر همداستان هستند اما بسیاری از استادان و مسوولان دانشگاه ها خود را از این اتهامات تبرئه می کنند و با استدلال های شخصی که ارائه می کنند، وجود رابطه مندی در دانشگاه خود را توهم شرکت کنندگان در آزمون می دانند. یکی از استادان دانشگاه که طراح سوال هم هست ، ادعا می کند که نمره داوطلبان حتی در مرحله مصاحبه به صورت صدم و هزارم محاسبه می شود و تفاوتی بین هیچیک از دانشجویان وجود ندارد. او می گوید: گاهی پذیرفته شدگان ما از میان داوطلبانی است که تحصیل در مقطع ارشد خود را در دانشگاه آزاد به پایان رسانده اند اما سوابق تحصیلی درخشانی داشته اند.

چرا آزمون دکتری کشوری نباشد؛

در گذشته دورتر - پیش از سال - 1367 آزمون کارشناسی ارشد هم در خود دانشگاه ها برگزار می شد ؛ یعنی پذیرش دانشجو با نظارت خود دانشگاه ها صورت می گرفت اما 2 عامل موجب شد آزمون این مقطع زیر پوشش نظام پذیرش متمرکز و سراسری قرار بگیرد. یک عامل ، گسترش بیشتر رشته ها در دانشگاه ها بود که موجب می شد داوطلب برای شرکت در آزمون به چند دانشگاه مراجعه و هزینه و وقت بسیاری را صرف این کار کند. دلیل دیگر ، وجود داوطلبانی بود که در آزمون قبول نمی شدند و قبول نشدن خود را به عوامل دانشگاهی نسبت می دادند. یکی از نکات مثبت نظام پذیرش متمرکز ، رعایت عدالت در آن است زیرا در این شیوه با همه به طور یکسان برخود می شود و در ضمن ، راه بر اظهارنظرهای شخصی بسته می شود و جای هیچ اعتراضی برای کسی که در آزمون رد می شود، باقی نخواهد ماند.تا چند سال پیش هر دانشگاه ، بیشتر رشته های مقطع دکتری را در خود نداشت . به همین دلیل ظرفیت پذیرش هم بسیار پایین بود اما حالا که در بسیاری از شهرستان ها هم رشته های مقطع دکتری موجود است ، جداگانه برگزار کردن کنکور دکتری ظلم به داوطلبانی است که گناهی جز عشق به علم و ادامه تحصیل ندارند. داوطلبان انتظار دارند که مسوولان لااقل یک سال به صورت آزمایشی ، آزمون دکتری را به شیوه متمرکز برگزار کنند. اگر نتیجه بخش بود، همین روش را ادامه دهند که به سود داوطلبان نیز است ، چون هم هزینه کمتری صرف ثبت نام و سفر از شهر داوطلب تا محل برگزاری آزمون می شود و هم از رعایت عدالت ، اطمینان خاطر بیشتری وجود دارد. بسیاری از داوطلبان کنکور در شهرهای خود شاغلند و ممکن نیست هر بار و برای هر آزمونی در تهران یا مشهد یا اصفهان یا هر شهر دیگری از کار خود دست بکشند ، مرخصی بگیرند ، خانواده های خود را تنها بگذارند و دست به هجرت برای آینده ای نامعلوم بزنند.

باز هم مقایسه

اگرچه برخی استادان و مسوولان دانشگاهی معتقدند شیوه برگزاری کنونی آزمون دکتری و پذیرش دانشجو در ایران به دلیل تام الاختیار بودن دانشگاه در پذیرش دانشجو مثل شیوه های پذیرفته شده و در حال اجرا در بعضی از کشورهای اروپایی و امریکایی است اما مقایسه کشوری مثل ایران با این گونه کشورها در این مورد فقط یک قیاس مع الفارق است ، چون هر کشور براساس شرایط فرهنگی ، اجتماعی و سیاسی موجود در خود برنامه ریزی می کند و برنامه ها را به اجرا می گذارد. در این دانشگاه ها تنها سوابق تحصیلی دانشجویان در دوره های کارشناسی و کارشناسی ارشد اهمیت دارد ، نه نام یا دانشگاه محل تحصیل او . توصیه نامه علمی استادان در این دانشگاه ها آنقدر معتبر است که امتیازی برای دانشجو به شمار می رود و تاثیر بسیار زیادی در تعیین سرنوشت علمی داوطلب آزمون دکتری دارد. هر چند اعمال سختگیری در این مقطع از سوی دانشگاه ها ضرورت دارد و موجب محکم تر شدن بدنه علم خواهد شد و به کسانی که به این مقطع تنها به چشم وسیله ای برای ارتقای شغلی خود می نگرند، اجازه ورود نخواهد داد اما وجود شرایط دشوار و ناگواری همچون هزینه های ثبت نام ، غیرمتمرکز بودن آزمون ، دوری راه ، زیاد بودن تعداد دانشگاه های پذیرنده دانشجو در هر رشته و... برای داوطلبانی که بیش از هر چیز به ارتقای خود می اندیشند ، شایسته نیست . بسیاری از داوطلبان که از مدرک گرایی بیزارند و برخلاف برخی دانشگاه ها مثل هاوایی که برای 7هزار نفر از دانشجویان خود فقط مدرک صادر کرد ، بدون آن که ذره ای بر مهارت های علمی آنها بیفزاید ، دانشگاه را نه محل کسب نام و نان بلکه یکی از اهداف متعالی خود می دانند و حاضرند چشم را روی بسیاری از لذتهای روزمره زندگی ببندند اما توفیق تحصیل در مقاطع بالاتر را از دست ندهند. آیا شایستگی ندارند که مسیرشان هموارتر شود تا با دغدغه خاطر کمتر راه علم را بپیمایند.

پروانه بندپی