حذف دوپینگ نمره

سالن امتحانی وجود نداره ، صندلی ها رو جمع کردند، صدای مدیر نمی یاد که می گفت مگه نگفتم کسی با کناری اش حرف نزنه ، سراتون روی برگه های امتحانی باشه.

کد خبر: ۱۳۳۰۸۴

کوچولوهای ابتدایی دیگه از حال نمی رن ، دیگه از صدای «برگا همه بالا» به گریه نمی افتن که «خانم به خدا بلدیم ، همین یه دونه سواله به خدا بیست می شیم.»
نمره بیست ، این شاه نشین کارنامه ها کیش و مات شد، دیگه کسی روی برگه های امتحانی و کارنامه های آخر سال دقیق نمی شه که 20 پیدا کنه ، کابوس های آشفته و تذکر دادن های مامان و بابای بچه های ابتدایی که یادت نره عزیزم فقط 20 بگیری دیگه تکرار خواب شبهای امتحان نمی شه ، اتفاقی که افتاده اینه که رقابت های دروغی و دوپینگ برای نمره بیست داره کم کم حذف می شه....
باقی قصه را خودش می داند. نه قهر فایده دارد و نه قید شام و ناهار را زدن ، راهش را باید بکشد و در اتاق را پشت سرش محکم ببندد، نه اعتراض و نه دلیل که خانواده اسمش را می گذارند «بهانه». مرغشان نه این که یک پا داشته باشد، اصلا پا ندارد. حرفشان یکی است: فقط بیست ، پسرخاله ات را مگر نمی بینی همه نمره هایش 20 شده ، تو هم باید از او یاد بگیری. با همین تلنگر همیشگی ، باز هم خرد می شود و نای پاسخ ندارد. نمره های بیست چرا همیشه تشویق می شوند و نمره های متوسط سرزنش و نمره پایین مردود؛! مگر نمره به دانش آموز شخصیت می دهد؛ کلاسی که فرق نمره 20 و 12 آن را از رفتارهای بزرگترها می توان فهمید، تشویق های گرفتن نمره 18 به بالا، انگار ارزش آن را دارد که به زور حفظ کردن هم که شده ، به افتخار شاگرد اولی ، تشویق و لوح تقدیر در میان دوستان و فک و فامیل نایل آیی.

این که دانش آموزی با گرفتن نمره 10 قبول ، اما دانش آموز دیگری با نمره 9.75 مردود می شود، روش مناسبی برای سنجش دانش آموزان از نظر فراگرفتن دروس نیست ؛ زیرا چگونه می توان از 25 صدم نمره تشخیص داد دانش آموز استحقاق قبولی و یا مردود شدن را دارد یا خیر؛ دانش آموزان دوره دبستان بویژه در پایه های اول تا سوم در زمان امتحان ، نمی توانند آنچه را که آموخته اند کاملا و به صورت مکتوب ارائه کنند. از طرفی نمره موجب شده است که آموزگار و پدر و مادر میزان یادگیری دانش آموزان را براساس نمره کسب شده ارزیابی کنند و این نوع داوری ایراد دارد. در طرحی که هم اینک به صورت آزمایشی برای سال چهارم اجرا می شود، تلاش شده این نواقص برطرف شود.

ارزیابی کیفی - توصیفی

ارزیابی کیفی توصیفی ، الگویی کیفی است که تلاش می کند به عمق و کیفیت یادگیری دانش آموز توجه و توضیحی از وضعیت یادگیری دانش آموزان ارائه کند که موجب اصلاح ، بهبود و توسعه دانش ، مهارت ها و نگرش دانش آموزان شود. در این ارزشیابی به جای مقیاس فاصله ای (20 ماه) از مقیاس رتبه ای استفاده شده و عملکرد دانش آموزان با مقیاس هایی همچون در حد انتظار، نزدیک به انتظار و احتیاج به تلاش دارد توصیف می شود. در این شیوه ارزشیابی از ابزارهای مختلف سنجش و چک لیست ، پوشه کار، آزمون عملکردی ، ثبت مشاهدات رفتار، ثبت واقعه نگاری ، کارنامه توصیفی و گزارش پیشرفت های تحصیلی استفاده می شود و دانش آموزان از تمامی ابعاد شخصیتی (جسمانی - عقلانی - اجتماعی و عاطفی) مورد توجه قرار می گیرند. مهمترین و مفیدترین بازخورد این نوع ارزشیابی ، تبدیل یادگیری یکجانبه به یادگیری لذت بخش است که در آن دانش آموز بدون اضطراب در کلاس فعالیت می کند. دیگر ترس از امتحان بر کلاس حاکم نیست و معلم در کنار دانش آموز و با مشارکت او در مسیر یادگیری پیش می رود و با ارائه بازخورد از عملکرد دانش آموز، خطاها و اشتباهات او را رفع می کند و به این ترتیب یادگیری دانش آموز اصلاح و بهبود پیدا می کند. در ارزشیابی توصیفی بهبود کیفیت فرآیند یاددهی یادگیری ، افزایش فرصت یادگیری از طریق مشارکت پدر و مادر، فراهم کردن زمینه مناسب برای حذف فرهنگ بیست گرایی ، تاکید بر اهداف آموزشی و پرورشی با توجه به فرآیند یادگیری ، فراهم کردن بستر مناسب برای حذف حاکمیت مطلق امتحانات پایانی در تعیین سرنوشت تحصیلی و... نیز مد نظر قرار گرفته است.
به طور طبیعی اجرای ارزشیابی توصیفی از ارزشیابی نمره آن دشوارتر است. در این طرح معلم باید وقت و انرژی بیشتری را صرف مشاهده پیاپی فعالیت دانش آموزان کند، ولی این طرح امتیازات قابل توجهی در مقایسه با ارزشیابی نمره ای دارد. در حالی که ارزشیابی نمره ای کمیت نگر است این طرح کیفیت نگر بوده و در آن معلم شناخت جامع و همه جانبه ای نسبت به دانش آموزان پیدا می کند. مهمترین خصوصیت طرح یاد شده این است که در ارزشیابی توصیفی ، هر دانش آموز تنها و تنها با خودش سنجیده می شود و مقایسه با دانش آموزان دیگر که به طور طبیعی استعدادها، توانایی ها و قابلیت های متفاوت دارند، صورت نمی گیرد.

منتقدان چه می گویند

طرح ارزشیابی توصیفی ، منتقدان خاص خود را دارد. برخی از مجریان این طرح که خود زمانی آن را اجرا کرده اند، تجربه های ارزنده ای را نیز کسب کرده اند و معتقدند در این روش جزییات مولفه ها نباید در کارنامه منعکس شود. معلم می تواند آنچه را که نیاز است برای دانش آموز و اولیا بیان کند و از آنها بخواهد در خصوص هدفهای کلاس ، بهتر و بیشتر فعالیت کنند و معلم جزییات را خود در کلاس کار کرده و در کارنامه وضعیت پیشرفت تحصیلی و راهکارها را به صورت کلی مطرح کند. از سوی دیگر این طرح که پارامترها را با تعابیری چون نزدیک به حد انتظار، در حد انتظار و... بیان می کند، خود به نوعی قالبی کردن فعالیت دانش آموزان است.

آسیب های نظام ارزشیابی (20 تا صفر)

بی تردید بسیاری از نمره های بالای درسی ، بدون پشتوانه علمی لازم به دست می آیند و بسیاری از افراد با نمره های متوسط از حد مطلوبی از دانش و توانایی برخوردار هستند. متاسفانه در نظام ارزشیابی نمره ای ، نقشی که نمره در زندگی آموزش کودکان بازی می کند، بسیار مهم و جدی است.
بسیاری از معلمان برای نمره های بالا اهمیت زیادی قائل هستند و همین موضوع باعث می شود که ورقه های امتحانی را با وسواس خاصی تصحیح کنند و در پی نمره های بالا باشند، دانش آموزان نمره بالا را ستایش کرده و کسانی که نمره های پایین می آورند، سرزنش می شوند. از سوی دیگر پدر و مادر نیز با حساسیت های بیش از حد خود به آشفتگی و اضطراب دانش آموزان دامن می زنند و زمینه ترس و وحشت از امتحان را فراهم می کنند. بسیاری از کارشناسان امور تربیتی معتقدند، کودکان بیشترین تاثیر و آموزش را در سالهای اول تحصیل کسب می کنند و هر چه را که در این دوره آموخته اند به عنوان سنگ بنای مقاطع دیگر تحصیلی استفاده می کنند. حال اگر سنگ بنایی چنین مهم و حیاتی تهی و خالی از محتوا باشد، تردیدی نیست دیواری که روی آن فراز می آید، هر آن احتمال ریزش دارد. تاکید بیش از حد بر حفظ مطالب به جای درک مفاهیم ، ایجاد اضطراب و استرس در فراگیران و از میان بردن لذت یادگیری با نگاه به امتحان به عنوان یک مانع که باید پشت سر گذاشت ، تمرکز معلم در تدریس بر یاد دادن چیزی که از آن امتحان به عمل می آید، نه آن چیزی که ارزش یادگیری دارد، ایجاد زمینه برای بارآوردن افرادی متقلب ، ریاکار و حسود و برجسته کردن نقش دانش آموز در فرآیند یادگیری بدون توجه به تفاوت های فردی آنها از مهمترین آسیبهای نظام ارزشیابی «20 تا صفر» است که پژوهشگران آموزش و پرورش بر حذف آن همواره تاکید داشته اند

علاوه بر این دست اندرکاران در سطوح مختلف آموزش و پرورش هنوز در خصوص این طرح توجیه نشده اند و به عبارتی دیگر در جامعه فرهنگسازی (از طریق رسانه های عمومی پرمخاطب) انجام نگرفته است. نگرانی مهمتر این است که اگر این طرح با موفقیت همراه نشود، کل موضوع ارزشیابی توصیفی زیرسوال خواهد رفت.
منتقدان این طرح همچنین معتقدند ارزشیابی توصیفی تقلیدی نادرست از جوامع بیگانه است و جایگزینی این سیستم را با سیستم کنونی علمی نمی دانند. با این حال سابقه طرحهای ارزشیابی که سنجش دانش آموزان براساس شاخصهای کیفی صورت می گیرد در دنیا به سال 1930 برمی گردد. در کشور ما نیز در سال 1344 چنین طرحی اجرا شد؛ اما پس از مدتی به عللی نامعلوم متوقف شد. به هر حال در بیشتر کشورها دست کم در دوره ابتدایی از روشهای کیفی سنجش و ارزشیابی استفاده شده است و برای مشخص کردن میزان رشد علمی دانش آموزان از مقیاس های توصیفی بهره می برند. در کشور ما نیز هر چند در مقطعی کوتاه این سیستم آزمایش شده ، ولی در طول تاریخ آموزش و پرورش ، این اولین بار است که یک روش کاملا توصیفی کیفی طراحی و به طور آزمایشی به اجرا درآمده است.

نمره ها گویایی چندانی برای ارزشیابی دانش آموز ندارد

در کشور ما ارزشیابی نمره ای 20 تا صفر از ابتدای شروع رسمی کار آموزش و پرورش در ایران اعمال شده است. به عبارتی حدود 80 سال از عمر این شیوه ارزشیابی (برگزاری امتحان ، به صورت تشریحی یا چندگزینه ای) در کشور می گذرد؛ اما از آنجایی که تشخیص داده شده است در مقاطع پایین تر تحصیلی توانایی دانش آموز برای ارائه مکتوب مطلب مشکل تر بوده و نیز نمره روایی خاصی برای سنجش میزان یادگیری دانش آموز ندارد، شیوه ارزشیابی کیفی - توصیفی مطرح شد.
ابوالقاسم جامه بزرگ ، مدیرکل دفتر پیش دبستانی و ابتدایی در وزارت آموزش و پرورش با اشاره به این مطالب می افزاید: نظام ارزشیابی نمره ای در مسیر خود تردیدهای بسیاری را برای وزارت به وجود آورد، از جمله این که دریافتیم ، نمره گویایی چندانی برای سنجش پیشرفت تحصیلی ندارد و دانش آموزان مقاطع اول ابتدایی به طور معمول یادگیری شان و ارائه آن ممکن است با ذهن بزرگسال منطبق نباشند و از طرفی نمره محوری مسابقه های جدی را میان دانش آموزان بویژه در دوره ابتدایی که بیشتر عاطفی و حساس هستند به وجود آورده است و همچنین باعث اضطراب و رقابت های کاذب برای به دست آوردن نمره 20 بوده است.
بنابراین ، نیاز به یک سیستم پیشرفته تر با دامنه ارزشیابی وسیع تری است تا روند یاددهی و یادگیری را کامل کند. ازاین رو، ارزشیابی توصیفی تعریف شد.
وی افزود: این طرح در حال حاضر وارد سال چهارم برای اجرای آزمایشی شده و قرار است یک سال دیگر نیز ادامه یابد که پس از پایان مدت یادشده ، درخصوص اجرای قطعی طرح و بسط آن در دیگر پایه های ابتدایی و تسری آن در دیگر مقاطع تحصیلی ، تصمیم گیری خواهد شد.
جامه بزرگ با اشاره به نتایج مثبت اجرای آزمایشی در مدارس گفت: پژوهشگاه تعلیم و تربیت در بررسی های علمی خود از طرح ارزشیابی توصیفی ، آن را موفق دانسته و در پی رفع کاستی های آن مانند آموزش آموزگاران ، فضای آموزشی و گسترش ابزارهای سنجش است.
براساس این بررسی ها ثابت شده است که اضطراب ها و حساسیت های حاصل از نمره محوری در پدر و مادر و دانش آموزان کاهش یافته و پدران و مادران رضایت بیشتری از این ارزشیابی تحصیلی دارند.
وی با اشاره به این که پیشرفت کشور وابسته به رشد و توسعه دوره های تحصیلی پایه های ابتدایی است ، یادآور شد: برای دستیابی به توسعه مطلوب باید از یک نقطه استراتژیک شروع کنیم. بیشتر کشورهای توسعه یافته نیز به این موضوع دست یافته اند که فعالیت ها و سرمایه گذاری های خودشان را باید روی آموزش و پرورش خود متمرکز کنند، از آنجایی که رشد هوش بالای 80 و 90 و شخصیت افراد در دوره های ابتدایی پایه گذاری می شود، لازم است به این دوره توجه بیشتری شود.
مدیرکل دفتر ابتدایی و پیش دبستانی وزارت آموزش و پرورش گفت: این ضرورت هم اکنون در آموزش و پرورش بشدت احساس شده به طوری که سال تحصیلی 85 - 86 به نام «آموزش و پرورش ابتدایی و پیش «دبستانی» نامگذاری شده است.
وی افزود: اکنون سیاست وزارت آموزش و پرورش تلاش برای کیفیت آموزشی این دوره و گرایش قرآنی و آموزش آن در دوره پیش دبستانی و ابتدایی است که ارزشیابی توصیفی نیز یکی از مولفه های کیفیت بخشی به سیر یاددهی یادگیری در این دوره است .وی ادامه داد: وجود تردیدهای جدی درباره اعتبار امتحان در سنجش اهداف موردنظر، هدف شدن امتحان و کسب نمرات بالاتر از ضرورت های اجرای این طرح بوده است که با برجسته کردن نقش ارزشیابی های پیاپی در تصمیم گیری درباره ارتقای دانش آموزان ، کاهش مردودی دانش آموزان از طریق افزایش اختیارات مدرسه و کاهش تقلب در مدرسه ، رفع کاستی های فرآیند یادگیری و روش تدریس ، سعی در بهبود وضعیت تحصیل دانش آموزان ابتدایی دارد.
اینجا کسی دنبال گمشده ای به نام نمره نمی گردد. امتحان ، تصویر خشن و ناخوشایند تحصیل کم کم رنگ باخته و محو می شود. کسی صدای مدیر را نمی شنود که می گوید، بدون آن که به دست کناری نگاه کنی ، بدون آن که حرف بزنی ، سرها پایین امتحان شروع شد....