حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
فناوری ساختمان
مواد و مصالحی که معماران اسلامی در اختیار داشتند، تابع شرایط جغرافیایی منطقه ای بود که در آنجا کار می کردند.
این مواد بر حسب مورد عبارت بود از سنگ ؛ لاشه سنگ ، آجر، خشت ، خاک رس و چوبهای جنگلی. در قرون وسطی ، پیش از آن که جنگلهای لبنان از بین برود، چوب سرو نیز بخصوص برای ساختن سقفها فراوان بود. سوریه از سنت ساختمان های سنگی که آن را «بنای سنگی» نیز می گفتند ، پیروی می کرد.
بنایی با سنگ تراشیده در مصر و تونس هم معمول بود، ولی در مغرب تا قرن ششم هجری رواج نیافت.
استفاده از لاشه سنگ یا سنگهای نیمه تراشیده در ساختمان ها از سنتهای ایران ساسانی بود و هنوز هم در کشورهای اسلامی و جاهای دیگر معمول است.
آجر در تمام کشورهای اسلامی به کار برده می شود، ولی ایران را می توان مهد صنعت آجرسازی و آجرکاری دانست. آجر به ابعاد مختلف ساخته می شود و می توان آن را از زوایای مختلف برید یا به صورت تقریبا مدور درآورد. آجر را می توان به تنهایی یا در ترکیب با قلوه سنگ در ساختمان ها به کار گرفت.
خشت یا آجر نپخته که با مخلوطی از خاک رس و کاه و در قالبهایی چوبی ساخته می شود، هنوز هم در شهرهای حاشیه صحرای آفریقا کاربرد دارد و از دیرباز در مناطق خشک مانند عربستان و بخشهایی از بین النهرین رواج داشته است. خشت را همراه با آجرهای پخته شده در کوره های مخصوص در ساختمان های سامره ، پایتخت عباسیان نیز به کار می بردند. همان زمان ، آجر در تونس نیز رواج داشت.
آجرهای ظریف و زیبایی که متعلق به همان دوره است ، در تونس کشف کرده اند که 42 سانتی متر طول و 21 سانتی متر عرض و تقریبا 10 سانتی متر ضخامت دارند.
تیرهای چوبی تا زمانی که به وفور یافت می شد، بخصوص برای ساختن سقفها، از مهمترین مصالح ساختمانی بود. در بسیاری از شهرها و شهرک های اسلامی ، خانه ها به طور کلی از چوب و الوار ساخته می شد. برای مثال در بخارا چنین بود و در بندر سیراف (بندرعباس) در فارس خانه ها از چوب ساج ساخته می شد. به طور معمول از الوارها و تیرهای چوبی برای ساختن خرپاها، شاه تیرهای سقف ، تیرک اتصال ، تیرچه های افقی کف یا سقف استفاده می شد.
نظارت بر امور ساختمانی در شهرها به عهده محتسب بود. تعدادی قالب یا الگوی چوبی در مسجد حفظ می شد که هر یک از آنها اندازه های استاندارد عناصر و مصالح ساختمانی را به دست می داد. یکی برای آجر، یکی برای ضخامت کاشی ها و مانند اینها. محتسب به وسیله این الگوها به طور مرتب مصالح ساختمانی را کنترل می کرد تا مطمئن شود که عملیات طبق مشخصات و ضوابط تعیین شده انجام می گیرد.
بنایان ملزم بودند که ذخیره هایی از مصالح ساختمانی در اختیار داشته باشند: آجر مخصوص سفت کاری دیوارها، آجر برای فرش کفها، آجرهای نسوز برای ساختن دیواره های کوره ها و بخاری ها و کاشی های مخصوص برای سقف ساعتهای آنی. این وظایف نظارتی محتسب شباهت فراوانی به وظایف ناظر مقیم در کارگاه های ساختمانی امروزی دارد.
گفت و گو
