برخورد از نوع فیزیکی

«اعمال هرگونه تنبیه از قبیل اهانت ، تنبیه بدنی و تعیین تکالیف درسی با هدف تنبیه دانش آموزان در تمام دوره های تحصیلی ممنوع است».

کد خبر: ۱۳۱۱۵۹

این جمله بخشی از بخشنامه آموزش و پرورش به مدارس کشور است. پس به این ترتیب به نظر می رسد دوره جریمه ، تنبیه ، تحقیر و... در مدارس ما به پایان رسیده و طفل گریزپا با زمزمه های تعلیم و تربیت صحیح آشنا شده است. اما هنوز اتفاقاتی از این دست در محیط رشد و بالندگی روی می دهد تا مدرسه برای کودک یادآور ترس ، اضطراب و دلهره شود. به روایت فرهنگ فارسی عمید «تنبیه» یعنی بیدار کردن ، هوشیار ساختن و آگاه کردن کسی به امری است. آیا دخالت امر تنبیه در سیستم آموزش و پرورش ما به همین معنی است؛ با تنبیه دانش آموز بیدار، هوشیار و آگاه به راه صواب می شود؛
گاه در عمل با مفاهیم متفاوتی از تنبیه نزد برخی والدین و کادر آموزشی روبه رو می شویم . به طوری که خشونت ، کودک آزاری ، تحقیر، سرزنش ، توهین ، ناسزا گفتن ، تبعیض و محروم کردن نام تنبیه به خود می گیرد. انتخاب این شیوه ها مشخص می کند که هنوز نزد عده ای معنی و کارکرد درست تنبیه روشن نیست. طبق بررسی بین المللی دانشگاه نیوهمپشایر انگلستان ، کودکانی که در خانه و مدرسه از دست والدین و معلمان کتک می خورند یا تحت سلطه همسالان و همکلاسی های قلدر خود قرار می گیرند، از نظر هوشی و کسب معلومات از دیگران عقب تر می مانند. این دسته از کودکان در بزرگسالی توان کمتری در یادگیری و خواندن و درک مطالب دارند.
این افراد بدون تفکر و مطالعه قبلی ازدواج می کنند یا خانه و خودرو می خرند و به هر جا که آنها را استخدام کنند می روند و از تحقیر شدن و ظلم کمتر ناراحت می شوند. دکتر قاسم قاضی مدیر گروه روان شناسی و مشاور دانشگاه در این باره می گوید: «تحقیقات روان شناسی نشان داده است که تنبیه نقش مثبتی در تربیت کودک ندارد و تنبیه چه به صورت بدنی و یا روانی آثار منفی بر یادگیری کودکان دارد. تنبیه بدنی از طرف نزدیکان و بستگان کودک نیز خطاست.»
به اعتقاد این روان شناس ، حتی برای تغییر رفتار دانش آموز ناسازگار باید بعد از طی مراحل صحبت خصوصی با دانش آموز، تذکر، اخطار شفاهی در حضور دانش آموزان ، معرفی به مدیر، اطلاع به ولی ، معرفی به مشاور و تغییر مدرسه در صورت تکرار رفتار، روشهای خاص تنبیه را در نظر گرفت و طی مراحل والدین و کادر مدرسه باید جنبه های اصلاحی و درمانی را در نظر داشته باشند و حفظ احترام دانش آموز هم شمرده شود.»

گذشته ، حال و آینده

در جامعه امروز که کودکان و نوجوانان ذخایر انسانی آن به شمار می روند، برای تقویت و شکوفاسازی این استعدادها با احساس مسوولیت بیشتر، ظرافت و دقت کافی و با تدارک دیدن محتوا و فضای آموزشی لازم برنامه ریزی می شود تا در آینده از این سرمایه های انسانی بهره گرفته شود. با تکیه بر علم و دانش بخصوص در زمینه های رفتاری از بروز بسیاری خشونت ها و نابسامانی ها که معمولا ناشی از ناآگاهی است می توان جلوگیری کرد.
طبق پژوهش دکتر زهرا بازرگان و دکتر مسعود لواسانی در مدارس راهنمایی تهران از نظر دانش آموزان از مهمترین عوامل پدیدآورنده خشونت بدنی در معلمان به ترتیب ، شلوغ بودن کلاس و فضای نامناسب آن ، عدم روابط مناسب و همکاری میان معلمان و مسوولان مدرسه و ویژگی های فردی معلم ذکر شده است. همچنین درباره این سوال که چه عاملی در ایجاد خشونت بدنی دانش آموز موثر است ؛ عواملی چون حجم زیاد کتابهای درسی ، وجود رقابت در کلاس و مدرسه ، شرایط خانوادگی و محیطی و ویژگی های فردی دانش آموزان را عنوان کرده اند.
این گروه پژوهش جلوگیری از خشونت را دور از دسترس نمی دانند و به منظور کاهش و پیشگیری این پدیده راهکارهایی را مطرح و پیشنهاد کرده اند. به اعتقاد آنان باید خطمشی و سیاست رفتاری در مدرسه ایجاد شود که براساس آن قواعد انضباطی و چگونگی رفتار مناسب و مورد انتظار در مدرسه تعیین ، پیگیری و تشویق شود. همین طور آموزش معلمان و مسوولان مدرسه در زمینه روشهای سازنده تربیتی ، مهارت های حل تعارض و روابط میان فردی از راههای موثر است. آنها همچنین ایجاد کارگاه های آموزشی برای معلمان و مسوولان مدرسه به منظور تقویت مهارت های ارتباطی و تحقق ارزشهای اخلاقی مانند تسامح و سعه صدر را پیشنهاد می کنند.
پس می شود معنی واقعی تنبیه را با روشهای صحیح از فرهنگنامه ها بیرون کشید و با بیدار کردن دانش آموز راه را به او نشان داد تا دیگر کمتر کسی از تنبیه و آثار تلخ آن در زندگی خود یا همکلاسی هایش برایمان خاطره های محو نشدنی داشته باشند.