برنامه ریزی های صورت گرفته این رقم چه در بخش تولید و چه در بخش مصرف بالا اعلام می شود. سنتی بودن بخش کشاورزی در ایران ، کمبود صنایع تبدیلی و تکمیلی ، پایین بودن قیمت محصولات و نبود فرهنگ مناسب مصرف در بین خانوارها باعث شده تا رقم ضایعات محصولات کشاورزی بالا باشد و سالانه میلیاردها تومان به اقتصاد کشور زیان وارد شود. با وجود این که وزارت جهاد کشاورزی و وزارت صنایع چنین طرح و برنامه ای برای کاهش ضایعات محصولات به اجرا درآورده اند اما این طرحها در عمل کارایی لازم را نداشته است چرا که مشکلات این بخش ریشه در ساختار اقتصادی بخش کشاورزی دارد. عباس رجایی عضو کمیسیون کشاورزی مجلس در گفتگو با خبرنگار ما می گوید: آمار دقیق و علمی در رابطه با میزان ضایعات محصولات کشاورزی وجود ندارد؛ اما نمی توان به آماری که در این زمینه نیز اعلام می شود بی اعتنا بود. ضایعات بخش کشاورزی در مراحل مختلف با مقادیر متفاوتی مطرح است و برای کاهش ضایعات علاوه بر آن که پیگیری وزارت جهاد کشاورزی را می طلبد سایر وزارتخانه ها و همچنین مصرف کنندگان نیز در آن دخیل هستند چرا که ضایعات به عوامل مختلفی چون نحوه برداشت محصول از اراضی ، حمل و نقل ، نحوه مبادله در بازارهای مصرف و همچنین شیوه مصرف بازمی گردد. رجایی درباره اهداف تعیین شده در برنامه چهارم توسعه می گوید: بر اساس برنامه ، وزارت جهاد کشاورزی موظف است به سمت و سویی حرکت کند که حداقل 30درصد ضایعات این بخش را کاهش دهد.
امیدی به تحقق اهداف
برنامه چهارم برای کاهش ضایعات نیست
اما با توجه به روندی که تاکنون طی شده امیدی به تحقق اهداف تعیین شده برای کاهش ضایعات در برنامه چهارم وجود ندارد. وی می گوید: کشاورزی ایران معیشتی ، خرده پا و غیرمکانیزه است ، در نتیجه نسبت به سایر کشورهای صنعتی که دارای اراضی کشاورزی با مقیاسهای بزرگ بوده و صنعت را در کنار بخش کشاورزی دیده اند، ضایعات ما بسیار بالاست . این در حالی است که در کشورهای صنعتی که دارای کشاورزی صنعتی هستند ، ضایعات آنها 4 - 5 درصد است که ما نیز باید با توسعه تعاونی های تولیدی کشاورزی و شرکتهای سهامی ، زراعی و همچنین تجهیز و نوسازی اراضی ، کشاورزی را وارد مقیاس بالای تولید کنیم.
انگیزه برای سرمایه گذاری
صنایع تبدیلی کشاورزی وجود ندارد
وی انگیزه سرمایه گذاری برای ایجاد صنایع تبدیلی بخش کشاورزی را از سوی بخش خصوصی پایین دانست و گفت : سرمایه گذار باید در مکان هایی که محصول تولید می شود سرمایه گذاری کند و از آنجا که حجم تولید بالا نیست ، برای سرمایه گذار صرفه اقتصادی ندارد. دولت باید برای ترغیب سرمایه گذاری در این بخش علاوه بر یکپارچه سازی اراضی و توسعه مکانیزاسیون ، تسهیلات و امکانات بیشتری را نسبت به صنایع دیگر در اختیار سرمایه گذاران بگذارد. وی افزود: به دلیل نبود انگیزه کافی تاکنون عملا از 10 درصد تسهیلات دیده شده از محل حساب ذخیره ارزی برای کارخانه های صنایع تبدیلی استفاده چندانی نشده است . هر چند عضو کمیسیون کشاورزی مجلس تحقق اهداف برنامه چهارم را در کاهش ضایعات کشاورزی پیچیده می داند اما معاون برنامه ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی بسیار خوشبین است و اظهار می کند که اهداف برنامه را محقق می کنیم . صادق خلیلیان ، معاون برنامه ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی در گفتگو با خبرنگار ما می گوید: آمار ضایعات از مرحله تولید تا مصرف ارقام مختلفی را تشکیل می دهد ، که بین 15 تا 30 درصد عنوان می شود. در این باره اما بخشی که مربوط به وزارت جهاد کشاورزی می شود ، مرحله تولید و فراوری محصولات است که میزان ضایعات از مرحله تولید و فرآوری محصول 10 تا 15 درصد است . بقیه ضایعات مربوط می شود به بخش مصرف که از چارچوب کار وزارت جهاد کشاورزی خارج است و باید روی الگو و فرهنگ مصر ف خانوار کار شود تا ضایعات این بخش کاهش یابد. وی افزود: وزارت جهاد کشاورزی در چارچوب برنامه چهارم توسعه موظف شده است در پایان برنامه چهارم درصد ضایعات در مرحله تولید را 50 درصد کاهش و میزان فرآوری محصولات را 50 درصد افزایش دهد یعنی محصولات فرآوری شده را از 28 میلیون تن به حدود 42 میلیون تن در پایان برنامه برسانیم . خلیلیان در پاسخ به این سوال که با توجه به گذشت دو سال از برنامه چهارم توسعه ، چقدر در تحقق اهداف این بخش موفق بوده ایم ، گفت : با اقدامات انجام شده پیش بینی می شود ظرفیت فرآوری محصولات تا پایان امسال به 36 میلیون تن افزایش یابد که این رقم در سال 83 حدود 28 میلیون تن بوده است یعنی حدود 25 درصد رشد را طی دو سال نشان می دهد که با توجه به سیاست دولت در اعطای تسهیلات به بنگاه های زودبازده ، پیش بینی می شود ظرفیت فرآوری محصولات تا پایان برنامه بیش از اهداف تعیین شده در برنامه چهارم افزایش یابد.وی گفت : در بخش تولید نیز با افزایش راندمان آب ، اجرای طرح های یکپارچه سازی اراضی ، سیستم آبیاری تحت فشار تجهیز و نوسازی اراضی در تلاشیم میزان تولید را افزایش دهیم که سال 85 در سطح حدود 150
هزار هکتار این طرحها به اجرا درآمده است و در زمینه آبیاری تحت فشار نیز امیدوار هستیم 75 هزار هکتار را تحت پوشش این سیستم قرار دهیم که نسبت به سال گذشته حدود 30درصد افزایش نشان می دهد. در توسعه مکانیزاسیون نیز در توزیع کمباین ، تراکتور و سایر ادوات کشاورزی در سال 85
نسبت به سال گذشته 25 درصد رشد داشته ایم و توانسته ایم ضریب مکانیزاسیون را از حدود 0.6 به بالای 0.7 برسانیم . خلیلیان گفت : در مراحل مختلف تهیه زمین ، کاشت ، برداشت ، نگهداری محصول ، بازاررسانی ، ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی باید اقداماتی را طبق برنامه انجام دهیم تا میزان ضایعات در پایان برنامه 50 درصد کاهش یابد البته این کار مستلزم تامین اعتبارات لازم از سوی دولت و مجلس است . وی افزود: استقبال از حساب ذخیره ارزی برای سرمایه گذاری خوب بوده و تاکنون از 800 میلیون دلار تعیین شده حداقل 450 میلیون دلار استفاده شده است.