یادداشت

برخورد امام رضا(ع) با اقلیت‌های دینی و مذهبی

شخصیت محبوب و وحدت‌آفرین امام هشتم(ع) مانند خورشید تابان محور وحدت مسلمانان محسوب می‌شود، همچنین سیره ائمه(ع) حفظ وحدت و ایجاد تعامل بین مسلمانان بود ولی سیره امام رضا (ع) شاخص وحدت و انسجام مسلمین برشمرده می‌شود و با مطالعه در سیره امام رضا(ع) می‌توان فهمید که عقل‌گرایی محور اصلی سیره آن حضرت است. آموزه‌های وحدت‌بخش امام رضا(ع) که از متن و محتوای مناظره‌ها، جلسات پرسش و پاسخ و گفتارهای حیکمانه و استدلال منطبق با مبادی عقل برگرفته شده است، وجدان هر انسانی را در اهتمام آن حضرت به اتحاد امت اسلامی بیدار می‌سازد. مقوله عقل‌گرایی و محوریت عقل در دورانی که جامعه اسلامی گرفتار فرقه‌های انحرافی شد، همان‌گونه که زنادقه شبهات کلامی فراوانی را در مواردی چون توحید و اصل اثبات وجود خداوند مطرح کردند و نیز نفوذ ادیان آسمانی همچون مسیحیان، یهودیان، زرتشتیان در مراکز قدرت و نیز تسریع در امر نهضت ترجمه در آن عصر و زمان، موضعگیری‌های امام رضا(ع) و همچنین در مقابل فرقه‌های درون شیعه و ورود حضرت به جلسات مناظره علمی و اتخاذ رویکرد عقلانیت و تبیین آموزه‌های ناب شیعی موجبات محو شدن آنان شد.

کد خبر: ۱۱۵۵۵۳۲

امام رضا(ع) در مدت اقامت کوتاهشان در مرو با عالمان ادیان دیگر مناظرات متعددی داشتند که از جمله مشهورترین آنها مناظره با «جاثلیق» مسیحی و «رأس‌الجالوت» یهودی است که این مناظرات را شیخ صدوق در کتاب «عیون اخبار الرضا» آورده و مرحوم علامه مجلسی نیز در جلد 49 بحار الانوار از کتاب عیون نقل کرده و در کتاب مسند الامام الرضا جلد دوم نیز آمده است که این مناظرات با «جاثلیق» عالم بزرگ مسیحی، «رأس الجالوت» پیشوای بزرگ یهودیان، «هربز اکبر» و «عمران صابی» در یک جلسه و با حضور مأمون و جمعی از دانشمندان و رجال خراسان انجام گرفته که هر یک از این مناظرات دارای محتوای عمیق و جالبی است که امروزه هم با گذشت بیش از هزار سال از آن تاریخ بسیار آموزنده است که هم از نظر محتوا و هم از نظر فن مناظره و طرز ورود و خروج در بحث‌ها می‌تواند سرآمد باشد.

به علت رویکرد قوی امام رضا(ع) در محوریت عقلانیت و استفاده از مبادی عقل در استدلال، این رویکرد باعث شکوه و عظمت امام و پویایی علمی و اعتقادی شیعه شد و همچنین با مراجعه به فقه امام و سیره عملی امام رضا(ع) در می‌یابیم که احادیث فقهی وارده از این امام معصوم(ع) می‌تواند به عنوان مرجعی جامع و کامل برای حقوق مدنی و نیز حقوق روابط بین‌الملل مطرح شود. در این میان باید به فقه ائمه معصومین(ع) بالأخص فقه امام رضا(ع) اشاره کرد که هنوز بخوبی شناخته نشده است و غالب بررسی‌های علمای اسلام به فقه جعفری متمرکز شده‌اند و فقه دیگر امامان مورد بررسی و استفاده لازم قرار نگرفته است. این امر خود نشان‌دهنده کوتاهی برخی نخبگان جوامع اسلامی در بهره‌گیری از فقه ائمه‌اطهار بالأخص فقه امام رضا(ع) است.

طی اقامتی که در خارج از کشور داشتم برای تحصیل یا انجام مسئولیت‌های دینی یا اسلامی با برخی از استادان و پژوهشگران در حوزه علوم اسلامی راجع به ائمه شیعه(ع) بخصوص امام رضا(ع) گفت‌وگوهایی داشتیم و آشنایی آ‌نها با معارف رضوی بعضا قابل توجه بود حتی برخی از عالمان اهل سنت ابراز می‌کردند که در سفر به ایران توفیق زیارت مرقد مطهر امام رضا(ع) را داشتند و آن را برای خود یک خاطره جاودانه در طول سفر می‌دانستند.خصوصا زائران مرقد مطهر آن حضرت که با شور و شعف و عشق و دلدادگی ابراز احساسات می‌کردند و از مضجع شریف آن حضرت به عنوان کعبه صاحبدلان می‌نگریستند و از خداوند متعال بواسطه کرامت آن بزرگوار با تضرع و ابتهال حاجاتشان را درخواست می‌کردند، یعنی برآورده شدن حاجات خود را درخواست می‌کردند که برای آنان چشمگیر و عبرت‌آموز بود.