تماشای اسم‌های زیبای خدا

ا...، رحیم، رحمان، ودود، صابر، کریم و صفات دیگری که خداوند را در قرآن توصیف کرده‌اند به نام اسماءالحسنی شناخته می‌شوند. با استفاده از همین نام‌ها طی 14 سال گذشته هزاران اثر حروف‌نگاری طراحی شده و به نمایش درآمده است. علی وزیریان، بنیانگذار نمایشگاه اسماء الحسنی است که نمایشگاه پوستر عاشورایی و جهان عاری از خشونت هم از سوی او مطرح و برگزار شده است.

وزیریان، نمایشگاه اسماءالحسنی را نخستین نمایشگاه پوسترهای دینی و مذهبی در دنیا می‌داند و طی این سال‌ها، در مجموع آثار متعدد و متنوعی در این نمایشگاه به معرض دید عموم درآمده است. در چهاردهمین دوره این نمایشگاه 1030 اثر از 677 شرکت‌کننده به دبیرخانه رسیده و پس از بررسی توسط هیات داوران در نهایت 44 اثر به نمایشگاه راه یافته که در تالار شهناز خانه هنرمندان، به تماشا درآمده است.

اینجا موضوع خداست

نمایشگاه اسماءالحسنی اگرچه رقابتی در عرصه هنر گرافیک است و حروف‌نگاری‌های منتخب داوران را به نمایش می‌گذارد، اما در عین حال یک نمایشگاه موضوعی هم هست. علی وزیریان حتی بر این عقیده است که وجه موضوعی این نمایشگاه بر وجه تکنیکی و هنری آن ارجح است و البته تاکید دارد اسماءالحسنی، اولین نمایشگاه پوستر دینی و مذهبی در دنیاست که به طور منظم و سالانه برگزار می‌شود.

وزیریان به توسعه جشنواره هم فکر کرده، اما تا این دوره امکانش فراهم نشده است. این دانش‌آموخته رشته نقاشی برای اضافه کردن بخش خوشنویسی، خط‌نقاشی، هنر دیجیتال و حجم‌سازی با موضوع اسماء الحسنی طرح‌هایی هم داشت و حتی همراه زنده‌یاد دکتر عبدالمجید حسینی نیز بخشی به نام هنر نو را برای این نمایشگاه طراحی کرده بود که بعد از کوچ حسینی به جهان باقی، حتی به فکر کردن درباره آن هم ادامه نداد.

چه کسانی داوری می‌کنند؟

آثاری که در چهاردهمین نمایشگاه اسماءالحسنی به نمایش درآمده، توسط مسعود نجابتی، محمد خزایی، ناصر طاووس، محمدرضا دوست‌محمدی و علیرضا حصارکی انتخاب شده‌اند. هنرمندانی که آثارشان نظرات این داوران را جلب کرده، به ترتیب 50، 30 و 20 میلیون ریال هدیه می‌گیرند و همچنین در این دوره برای تشویق تعدادی از هنرمندان به انتخاب هیات داوران، پنج تقدیرنامه و مبلغ 50 میلیون ریال به پنج طراح برگزیده نمایشگاه (هر هنرمند ده میلیون ریال) اهدا می‌شود.

علی وزیریان درباره شیوه داوری آثار می‌گوید در انتخاب آثار هم معنای لغوی و محتوایی حروف مدنظر است و هم ترکیب و زیبایی بصری آنها. به اعتقاد این هنرمند، ایده خوب باید با قواعد زیبایی‌شناسی پوستر طراحی و اجرا شود، در غیر این‌صورت به لحاظ بصری بدون جذابیت خواهد بود و ارزش بصری چندانی نخواهد داشت. وزیریان عکس این قضیه را هم درست می‌داند و تاکید می‌کند اگر یک پوستر زیبا، خالی از معنا و محتوا باشد یعنی طراح به بیراهه رفته و به مقصد نرسیده است. وزیریان می‌گوید: به همین دلیل هیات انتخاب آثار و داوران نمایشگاه اسماءالحسنی سعی می‌کنند آثاری را انتخاب کنند که هر دو مورد در پوستر لحاظ شده باشد. البته در این انتخاب‌ها کیفیت آثار رسیده و سطح آنها هم تعیین‌کننده است.

نمایشگاهی که دیگر بین‌المللی نیست!

معمولا نمایشگاه‌ها و رویدادها در گام اول به طور ملی برگزار می‌شوند و در صورتی که امکان و شرایط توسعه آنها وجود داشته باشد، آثاری از هنرمندان خارجی هم خواهند پذیرفت، اما در این باره اسماءالحسنی روند معمولی نداشته است. در آغاز، این نمایشگاه به صورت ملی برگزار می‌شد که خیلی زود بین‌المللی شد و حتی داور خارجی هم داشت، اما تقریبا از دوره دهم دیگر این جشنواره به صورت بین‌المللی برگزار نمی‌شود. علی وزیریان علت آن را تحریم دانسته و گفته قرار است روال تغییر کند و باز هم به صورت بین‌المللی برگزار شود. این در حالی است که این روزها هنرمندان متعددی از سراسر دنیا به ایران سفر می‌کنند و نمایشگاه آثارشان اینجا برپا می‌شود.

نمایشگاه اسماءالحسنی علاوه بر این‌که نظر هنرمندان جوان را جلب کرده، طی این سال‌ها تکثیر هم شده و چند نمایشگاه گروهی پوستر با همین نام در شهرهای مختلف ایران برگزار شده که هیچ ارتباطی با این نمایشگاه نداشتند، اما از عنوان و موضوع اسماءالحسنی بهره برده‌اند.

یکی از نکاتی که بارها درباره جشنواره اسماءالحسنی مطرح شده، کارکرد پوسترهای این نمایشگاه است. معمولا پوستر به این دلیل طراحی می‌شود که رویداد یا موضوعی را به اطلاع برساند و پوسترهای نمایشگاه اسماءالحسنی چنین کارکردی ندارند. علی وزیریان معتقد است در دنیای رسانه‌های امروز خیلی چیزها عوض شده و پوسترهای اسماءالحسنی که نام خداوند را طرح می‌کنند به مضامین دینی و عرفانی اختصاص دارند. ضمن این‌که اطلاع‌رسانی تنها یکی از کارکردهای پوستر در دنیای معاصر است و یک نمایشگاه می‌تواند مثل بسیاری از نمایشگاه‌های گرافیک در دنیا، به این کارکرد خاص کاری نداشته باشد.

گفتنی است 40 اثر از این نمایشگاه در قالب کتاب منتشر و به گفته علی وزیریان با استقبال مواجه شده است. این آثار جزو برگزیده‌های پوسترهای دوره گذشته بوده‌اند.

سرنوشت کپی‌کارها

بیشترین کپی‌کاری را معمولا در آثار گرافیکی شاهد هستیم. علاوه بر این‌که جنس آثار گرافیکی امکان بیشتری برای کپی‌کاری فراهم می‌کند، وابستگی مستقیم‌تر گرافیک و آثار تبلیغاتی با پول و سرمایه نیز در این ماجرا بی‌تاثیر نیست. جشنواره اسماءالحسنی برای کپی‌کارها هم برنامه دارد و درصورتی که اثر ارسالی به این نمایشگاه مشابه یا کپی اثر دیگری باشد، در هر مرحله‌ای که این موضوع تشخیص داده شود، مجموع آثار آن طراح از نمایشگاه حذف و در صورت تشخیص برگزارکننده این موضوع اطلاع‌رسانی عمومی می‌شود.