منتظر بورس ارزی باشیم؟

بر این اساس حدود دو سال پیش بود که شورای بورس با طرح تأسیس بورس ارز موافقت کرد و پس از آن نیز زیرساخت‌های آغاز معاملات ارز در بورس کالا آماده شد تا شاید معاملات ارز هم در بورس انجام شود؛ اما راه‌اندازی بورس ارز باز هم با مخالفت‌های سنتی بانک مرکزی مواجه شد، آن هم با این استدلال که تا ارز تک‌نرخی نشود امکان راه‌اندازی بورس ارز وجود ندارد. این در حالی است که موافقان راه‌اندازی بورس ارز نظری متفاوت در این باره دارند و می‌گویند این بورس ارز است که اجرایی شدنش به تک‌نرخی شدن ارز می‌انجامد و برای آغاز معاملات بورس مشتقات ارزی، لزوما نیازی به تک‌نرخی بودن آن نیست. از سوی دیگر برخی معتقدند قیمت‌های تعیین‌شده در قراردادهای آتی بورس ارز می‌تواند مبنایی برای تعیین قیمت‌ها در بازار نقد باشد، و به همین دلیل هم هست که به‌صورت بنیادی با تأسیس بورس ارز مخالف هستند و در مقابل موافقان راه‌اندازی بورس ارز در پاسخ به این ابهام می‌گویند در تمام کشورهایی که با نوسان قیمت ارز مواجه بوده‌اند، تأسیس بورس ارز منجر به کاهش نوسان‌های قیمت شده است.

بر این اساس در پاسخ به این پرسش که بورس ارز چطور می‌تواند به کاهش نوسان قیمت کمک کند، برخی کارشناسان معتقدند بورس مشتقات ارزی قادر است تقاضاهای سفته‌بازانه را که اکنون هم در بازار وجود دارد، به سمت خود جذب کند و چون در آنجا قراردادهای آتی مبادله می‌شود، از یک طرف راه‌اندازی بورس ارز ریسک این بازار را کاهش می‌دهد و از سوی دیگر به کاهش نوسان قیمت منجر می‌شود. ضمن این که با انجام معاملات مشتقات ارزی در بورس ارز، بازار داد و ستد ارز شفاف‌تر می‌شود و می‌توان تا حدودی به حجم عرضه و تقاضای بازار پی برد، این در حالی است که هم‌اکنون هیچ اطلاعاتی در مورد حجم عرضه و تقاضا در بازار ارز وجود ندارد. افزون بر این آنچه در بورس ارز انجام می‌شود معاملات ارز به‌صورت نقد نیست بلکه معاملات مشتقه در قالب قراردادهای آتی و اختیار معامله است؛ لذا این که بگوییم برای تأسیس بورس ارز باید ارز تک‌نرخی شود درست نیست؛ چراکه قرار نیست در بورس ارز قیمت‌ها کنترل شود بلکه هدف از تأسیس بورس ارز پوشش نوسان‌های نرخ ارز است. ضمن این که در قراردادهای آتی اساسا ارزی به‌صورت نقد مورد مبادله قرار نمی‌گیرد و حتی در زمان تسویه، سررسید قرارداد موردنظر به‌صورت ریالی تسویه می‌شود.

به همین دلیل این استدلال که اوراق مشتقه، قیمت‌ها را در بازار نقد تعیین می‌کند درست نیست، زیرا حجم و ظرفیت بازار نقد بسیار بیشتر از بازار معاملات مشتقات ارزی است. درواقع بازار نقدی ارز بزرگ‌تر و قوی است و از قدرت نقد شوندگی بالاتری برخوردار است.

با این تفاسیر و نظرات موافق و مخالف، حالا ارز تک‌نرخی شده است و شاید دیگر چند نرخی بودن، بهانه مناسبی برای استقامت در برابر راه‌اندازی بورس ارز نباشد. ضمن این که به باور برخی کارشناسان چون پیشتر شورای بورس، مسئولان را به تأسیس بورس ارز پس از تک‌نرخی شدن ارز مکلف کرده بود، حالا بهترین زمان برای راه‌اندازی بورس ارز است.

در این زمینه رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس می‌گوید حالا که ارز تک‌نرخی شده است، بر اساس طرح مشترک مجلس و دولت که در چند روز آینده نهایی می‌شود بانک مرکزی مکلف خواهد شد حداکثر در مدت یک ماه بازار متشکل ارزی یا همان بورس ارز را تأسیس کند. اگر هم بانک مرکزی حداکثر ظرف یک ماه زمینه تأسیس بازار متشکل ارزی یا همان بورس ارز را فراهم نکند، آن وقت مجلس خودش دست به کار خواهد شد و با تصویب قانونی، بانک مرکزی را به انجام این کار مکلف خواهد کرد.

در مجموع فارغ از این‌که ارز دارای بورس شود یا نه، و این که ارز در بازار آزاد معامله شود یا در بورس، نکته مهم‌تر در این زمینه آرامش و تعادل در بازار ارز بیش از هر نکته دیگر مورد توجه سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی و همچنین مردم است و هر اتفاقی که موجب شفافیت بیشتر و از بین رفتن تنش از بازار ارز شود، مورد تحسین و حمایت است، خواه این اتفاق در بورس بیفتد یا با نظارت‌های دلسوزانه در بازار آزاد رخ دهد!