بازیگری که با نوشتن تفنن نمی‌کند

پنجشنبه گذشته از تازه‌ترین کتاب منتشرشده رایگان رونمایی شد؛ او این بار به جای ترجمه‌ای دیگر از نمایشنامه‌نویسی که کمتر بشناسیمش، خودش دست به کار شده و برای نمایش، متن نوشته است.

«رویای یک عکس» پس از یخبندان تهران

برف‌های بزرگ‌ترین خیابان تهران آرام‌آرام در حال آب‌شدن بود که عده‌ای شال و کلاه کردند و پس از چند روز یخبندان خودشان را به موسسه‌ای در میدان فاطمی رساندند تا در مراسم رونمایی کتاب «رویای یک عکس» شرکت کنند؛ نمایشنامه‌ای از مسعود رایگان، بازیگر سینما و تلویزیون و کارگردان تئاتر. رایگان این نمایشنامه را به نوعی با اشاره به تجربه‌های شخصی خودش از زندگی و کار هنری‌اش در سوئد نوشته است؛ اتفاقا نکته‌ای که یکی از منتقدان سینما به آن اشاره می‌کند همین است که رایگان این نمایشنامه را براساس تجربه واقعی خود و با نگاه به نمایشنامه «آثول فوگارد» نوشته است و چیزی که به این اثر هویت می‌دهد، تجربه زیستن در غربت است. حرف‌ها از این مورد به اینجا هم می‌کشد که «ما در مورد مهاجرت ایرانیان آثار خوب، کم داریم و بیشتر آثار در مورد روانکاوی مهاجران است، اما نمایشنامه‌ای مثل «رویای یک عکس» و همچنین دو اثر دیگر رایگان بسیار خوب به بیان این مساله پرداخته است».

ماجرای مادر شهید و زندگی در غربت

ابوالفضل بانی، مدیر و مؤسس موسسه‌ بهاران که مراسم در آنجا برگزار شد، با اشاره به بازی مسعود رایگان در فیلم «بوسیدن روی ماه» که او را به یاد مادر خود و برادر شهیدش که هرگز پیدا نشد می‌اندازد، از حضورش در موسسه بهاران تشکر کرد و پس از او نوبت به مسعود رایگان رسید تا بگوید خردمندی، عین دردمندی است و حرف‌هایش درباره نمایشنامه «رویای یک عکس» را این‌طور آغاز کند: «بیشتر اسم‌های این کتاب، واقعی و همه ماجراها یک واقعیت عینی هستند که بیشتر بر اساس تجربیات شخصی خودم است؛ من هیچ ابایی از بیان کارهایی که در غربت انجام دادم، ندارم. در این کتاب من خودم را در شرایط «گل بانو» قرار دادم که اگر چنین اتفاقی برای من بیفتد چه خواهد شد. ما در سال 90 میلادی در چاپخانه علیرضا مجلل با بچه‌های مهاجری که از کشورهایی مانند اوکراین، عراق و خلاصه خیلی از جاها آمده بودند تمرین می‌کردیم و تئاتر زبان مشترک بچه‌های مهاجر بود».

رایگان حرف‌هایش را با انتقاد از وضع نابسامان تئاتر کشور به پایان برد.

او در گفت‌وگوی اخیرش با روزنامه جام‌جم نیز بشدت از برخی سیاست‌های حاکم بر تئاتر انتقاد کرده بود.

او می‌گوید: «آیا ما در کشور، تئاتر ملی داریم؟ تئاتر رسمی ما کجاست؟! یک‌سری تئاترهای آزاد در خارج کشور وجود دارد که به طرز اشتباه از آنها در ایران الگوبرداری شده است. ما از یک سو تئاتر میلیاردی با یک‌سری بازیگر میلیونی داریم و از دیگر سو هم بازیگران شریفی داریم که کارشان فقط اجرای تئاتر است و سهمی از این جریان ندارند. به نظر من باید آن‌قدر در این‌باره صحبت کرد تا بالاخره تئاتر کشور یک سامانی بگیرد.»

همه کتاب‌های رایگان

1394/ قاتل بی‌رحم و سه مونولوگ همراه

اولین ترجمه از برگردان‌های مسعود رایگان در ادبیات نمایشی، «قاتل بی‌رحم و سه مونولوگ همراه» نوشته هنینگ مانکل بود که دو سال پیش به همراه سه متن دیگر از فدریکو گارسیا لورکا، عادل حکیم و میاتورن کویست در نشر افراز منتشر شد و به نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران رسید. شخصیت‌پردازی که هنینگ مانکل در این نمایشنامه در نظر داشته کاملاً بر پایه آن چیزی است که علم روان‌شناسی در اوایل قرن 20 پیشنهاد کرد. البته او فراتر رفته و دلایل بروز ریشه‌های شر را نیز بازخوانی کرده است. رایگان این نمایش را روی صحنه هم برد و فیلم‌تئاتر آن نیز در بازار موجود است.

1395/ لازاریلو

«لازاریلو» دومین نمایشنامه‌ای بود که رایگان از بین ترجمه‌هایش منتشر کرد؛ ملچیور شدلر آلمانی را که نویسنده این نمایشنامه‌ است، ما پیش از ترجمه‌ای که رایگان از او به دست داد و سال گذشته در نشر افزار منتشرش کرد، چندان نمی‌شناختیم. رایگان درباره لازاریلو گفته بود: «ملچیور شدلر که یک دراماتورژ است و در آلمان زندگی می‌کند، از رمان لازاریلو اقتباس می‌کند که حاصل آن، نمایشی با مدت‌زمان اجرای دو ساعت می‌شود. چند سال بعد این نمایشنامه به سوئد می‌رود و پنج نویسنده سوئدی روی آن کار می‌کنند و اثری از این طریق تولید می‌شود که مدت‌زمان اجرای آن 90 دقیقه است».

1396/ رویای یک عکس

سومین کتاب منتشرشده رایگان که مانند دو کتاب پیشین در نشر افراز منتشر شده، نمایشنامه‌ای است که این بار خودش نوشته است. هر چند با نظر به «سیزوئه بانسی یک مرده است» از «آثول فوگارد» به نگارش درآمده است. داستان کتاب «رویای یک عکس» نیز مانند اثر فوگارد در مورد مهاجران است. در حقیقت شخصیت محوری نمایشنامه فوگارد یعنی سیزوئه بانسی که یک مرد بود در رؤیای یک عکس به شخصیت یک مهاجر ایرانی که زن است تبدیل شده و باید منتظر ماند و اجرای رایگان از این اثر را هم دید.