هیچ کودکی مجرم به دنیا نمی آید

بررسی برخی پرونده ها نشانگر آن است که بعضی جرایم بر اثر احساسات و عواطف انجام می شود. ممکن است فردی تحت تاثیر سخنان یا اعمال یا صحنه های اطرافیان قرار گیرد و مرتکب بزهکاری شود. بتازگی خانمی که به خاطر کیف قاپی دستگیر شده در پاسخ این پرسش که با وجود تمکن مالی و تحصیلات عالیه چرا مرتکب چنین جرمی شده ای؛ اظهار کرد: وقتی به لحظه قاپیدن یک کیف فکر می کنم احساس غلبه می کند و فکر می کنم بهترین لحظه من است و از آن لذت می برم و آن لحظه برای من بسیار دوست داشتنی و ارزشمند است. ممکن است این احساس به شکل دیگری گریبانگیر مرتکب شود. شخصی که در طول عمر خود حتی مرتکب نزاع لفظی نشده است ، در وضعیتی قرار می گیرد که از خود بی خود می شود و دست به کاری می زند که نباید بزند. می بیند در کوچه فردی طفلی را مورد آزار و اذیت قرار می دهد. برای نجات او بناچار مرتکب جرم ایراد و ضرب ، فحاشی و قتل می شود. به خانه مراجعه می کند می بیند مادر، خواهر، همسر یا فرزند او گریه می کند. علت را جویا می شود. می گویند فردی مزاحم آنها شده است ، بی اختیار به سوی فرد مقابل می رود و مسائلی به وجود می آورد. برای مثال در پرونده ای فردی در یکی از شهرستان ها با مراجعه به یک واحد نجاری با صاحب مغازه درگیری لفظی و در نهایت فیزیکی پیدا کرده بود. فرزند 18 ساله نجار که این وضع را مشاهده کرده بود و شاهد کتک خوردن پدر پیرش بوده است با یک وسیله نجاری ، ضربه ای به طرف مقابل وارد می کند و همین ضربه باعث مرگ او می شود. در جلسه محاکمه وقتی درخصوص این موضوع از وی بازجویی شد، اظهار کرد: وقتی دیدم پدرم را می زنند، احساسی بر من غلبه کرد و ناخواسته ضربه ای به او وارد کردم. من قصد قتل او را نداشتم ، ولی این اتفاق افتاد. چون ارکان تشکیل دهنده جرم کامل بود، حکم اعدام او صادر شد.

جرمی برای تفریح

برخی جرایم ممکن است به عنوان تسکین و سرگرمی مطرح شود، نداشتن تفریحات سالم ، نداشتن دوستان خوب ، نبود امکانات رفاهی ، نداشتن انگیزه تحصیل و امثال آن می تواند از علل عمده این بخش تلقی شود. بیکاری ، قماربازی ، ایجاد مزاحمت های خیابانی ، کبوترپرانی ، استفاده غیرمجاز از اینترنت ، ماهواره و بویژه اعتیاد از این قبیل است. بیشتر معتادان در توجیه کار خلاف خود همواره به عنوان تفنن و سرگرمی یا تسکین دردهای جسمی و روحی خود یاد می کنند و گاهی در لابه لای گرفتاری های خانوادگی و برای فرار از مسوولیت گرفتار چنین بلایی می شوند غافل از آن که این جریان ناشی از انگیزه های ساده فوق در مدت زمان نه چندان طولانی به یک معضل اجتماعی تبدیل شده و خانواده ها و در نهایت جامعه را از هم می پاشد و در این خصوص سوداگران مرگ و مودیان فساد فرهنگ های ابتذال نیز نهایت استفاده را از این نگون بختان می کنند. دیدن چهره های فرسوده ، نگران ، سرشار از غم و اندوه خانواده های مبتلا به مواد مخدر بروشنی موید این مطلب است.

فقر و فساد در کنار هم

یکی از عوامل مهم وقوع جرایم مسائل و مشکلات اقتصادی است و شاید پس از عدم پایبندی به اعتقادها و مقررات مهمترین عامل باشد. در بررسی بسیاری از پرونده ها، ریشه این عامل پیدا می شود. فقر و فساد در بسیاری از موارد لازم و ملزوم یکدیگرند. فردی که نه شغلی دارد نه جایی برای سکونت و از طرفی هزینه سنگین زندگی بر او تحمیل می شود، لاجرم به سوی ارتکاب جرم رو می آورد. ریشه فقر در جرایم مفاسد اخلاقی ، اجتماعی ، اقتصادی و جرایم عمومی بخوبی پیداست.

شاکی ها هم مجرم می شوند

یکی دیگر از عواملی که باعث ارتکاب جرم می شود، خود بزه دیده است و شاید در ارتکاب جرم علت اصلی را دارا باشد. برخی حرکات و سکنات بزه دیده ممکن است بزهکار را تحریک و ترغیب به ارتکاب جرم کند. گفته بودیم خلاصه صحبت می کنیم ، اما علل دیگری نیز در وقوع جرایم موثر است که به اختصار بدان اشاره می شود. جامعه (عدم پذیرش افراد بزهکار)، مشکلات خانوادگی ، طلاق ، مواد مخدر، خانواده بزهکار، ضعف قوانین ، درآمدزایی برخی جرایم (مانند تکدیگری)، مقررات دست و پاگیر، مشروبات الکلی ، نبود امکانات تفریحی ، نداشتن شغل ، عدم برخورد مناسب با بزهکاران ، عدم اجرای کامل قوانین ، مسوولیت گریزی فردی و اجتماعی ، ثروت ، همسویی با فرهنگ ابتذال ، بی بند و باری.

باز هم مهاجران از دیگر عواملی که در به وجود آمدن جرم تاثیر دارد، مقوله مهاجرت است. در عصر کنونی که بشر برای ادامه حیات خود به لحاظ بدتر شدن شرایط زندگی با تلاش در جهت زندگی بهتر و سخت شدن وسایل مهاجرت ، شاهد اختلاط فرهنگ ها، قومیت ها، ملتها، سنتها، زبانها و غیره هستیم ، در پاره ای موارد این مهاجرت ها خود به یک معضل تبدیل می شوند. بررسی ها نشان می دهند در استان ها و شهرهایی که مهاجرپذیرترند، میزان رشد جرایم ، بویژه در نقاط مهاجرنشین نیز بیشتر است و مزید بدان علت نیز مهاجرت اتباع یک کشور به کشور دیگر و علت آن نیز بخوبی روشن است. هر فرد یا گروه یا ملتی ، آداب و رسوم ، اعتقادها و سنن خاص خود را دارد. کشور ما نیز یک کشور مهاجرپذیر به شمار می آید و از این قاعده مستثنا نیست و از آن جا که میزان مهاجرت اتباع بیگانه بویژه برای سکونت دراز مدت بیشتر بوده است شاهد افزایش جرایم در زمینه های مختلف از قبیل ورود غیرمجاز، اقامت غیرمجاز، مواد مخدر، قتل ، مسائل خلاف عفت عمومی و سرقت و نظایر آن بوده ایم و این موضوع در مهاجرت های داخلی نیز مصداق دارد.

رضا جعفری - معاون دادستان تهران