رویکرد سلبی یا ایجابی

با شکست مذاکرات دبیرکل سازمان ملل متحد (کوفی عنان) در تهران و رد پیش شرط تعلیق غنی سازی اورانیوم از سوی ایران ، تمام امیدهای جامعه بین المللی به دیدار لاریجانی و خاویر سولانا معطوف شده است.

کد خبر: ۱۰۹۸۱۲

در اهمیت این دیدار مهم باید اعلام کرد که بعد از بازگشت کوفی عنان از تهران فضای مذاکرات میان ایران از یک سو و گروه 1+5 از سوی دیگر به گونه ای پیش رفته که مقامات امریکایی با متهم ساختن ایران به پنهانکاری و فرصت سوزی ، بر لزوم اتخاذ تحریم های بین المللی بیش از گذشته اصرار می ورزند. همزمان با موضعگیری های امریکایی ها، مقامات صهیونیستی نیز پس از شکست سخت در جبهه لبنان با ایجاد جنگ روانی از طریق رسانه های وابسته خود در غرب ، تلاش جدیدی را برای اعمال فشارهای سیاسی و به کارگیری تحریم های بین المللی علیه ایران به کار گرفته اند. همزمان با تلاشهای گسترده مقامات کاخ سفید و رژیم صهیونیستی برای ایجاد اجماع بین المللی و به کارگیری روشهای سلبی و محدودیت زا علیه ایران ، نشانه هایی از بروز اختلاف میان گروه 1+5 مشاهده می شود به طوری که خاویر سولانا اعمال تحریم و هرگونه محدودیتی را علیه ایران در چنین شرایطی رد و آن را موجب بدتر شدن اوضاع ارزیابی می کند. از سوی دیگر روسیه و چین همچنان نگران گسترش ابعاد تحریم و به خطر افتادن منافع اقتصادی راهبردی خویش در منطقه هستند بنابراین در وضعیت فعلی هنوز فرمول خاصی که منعکس کننده دیدگاه های مشترک گروه 1+5 برای تحریم و ایجاد محدودیت علیه ایران باشد وجود ندارد. در بررسی دیدگاه های مقامات اروپا و امریکا و اشتراکات و افتراقات در پرونده هسته ای ایران باید به این موارد اشاره کرد:
1- در حالی که دولت بوش پس از 11 سپتامبر با تکیه بر سیاست های یکجانبه گرایانه و کوبیدن بر طبل جنگ ، حضور و نقش آفرینی مثبت ایران را در خاورمیانه مغایر با اهداف و منافع ملی خود می داند و با اتخاذ روشهای سلبی خواهان تحدید حوزه نفوذ ایران در منطقه است ، اتحادیه اروپایی با تکیه بر چندجانبه گرایی به طور مشروط ، حضور ایران در منطقه را عامل ثبات دانسته و بر تداوم گفتگوهای سازنده با ایران تاکید می ورزد.
2- در حالی که امریکا و رژیم صهیونیستی با تکرار اتهامات واهی مبنی بر نیت پنهانی ایران برای دستیابی به سلاحهای هسته ای بهانه مناسب را برای اعمال فشار و هرگونه تحریم احتمالی به دست آوردند ، اروپا به اندازه امریکا نگران برنامه هسته ای ایران نبوده بلکه مقامات اروپایی بر این باورند که از طریق تداوم مذاکرات و راه حل های دیپلماتیک می توان ایران را به ادامه مذاکرات و شفاف سازی بیشتر اقناع کرد.
3- از دیدگاه اروپا اتخاذ رویکرد سلبی و برخورد تند با ایران می تواند علاوه بر رادیکالیزه کردن سیاست خارجی ایران ، به قطع تمام همکاری های آن با آژانس بین المللی انرژی اتمی (IEAE) و دیگر نهادهای بین المللی بینجامد که در صورت عملی شدن آن ، شاهد گسترش هر چه بیشتر بحران در منطقه خاورمیانه خواهیم بود.
4- به لحاظ اقتصادی ، اتحادیه اروپایی برای تامین نیازهای نفتی خویش بیش از امریکا به مناطق نفتخیز خاورمیانه بویژه ایران چشم دوخته است. دارا بودن 9 درصد ذخایر نفتی دنیا و موقعیت استراتژیک در منطقه خلیج فارس و تسلط بر تنگه هرمز باعث شده است که اروپا برای تضمین جریان نفت بر اهمیت روابط دوجانبه بیش از گذشته تاکید داشته باشد.
5- به لحاظ امنیتی نیز مجاورت ایران با کشورهای تهدیدزا مانند افغانستان و عراق که می تواند در درازمدت امنیت اروپا را با خطر جدی مواجه سازد بر نوع برخورد با ایران تاثیرگذار است . گسترش ناامنی ها در افغانستان و عراق و حضور مستقیم نیروهای اروپایی در قالب ناتو در افغانستان و تولید و ترانزیت موادمخدر از افغانستان ، بخش عمده ای از نگرانی های کشورهای اروپایی بوده است . نقش مثبت ایران در منطقه و کنترل مرزهای طولانی با دو کشور افغانستان و عراق ، عامل مهم برای ثبات منطقه و اروپا محسوب می شود که از دید مقامات اروپایی دور نمانده است البته اروپا با وجود اختلافات آشکار با مقامات امریکایی در موضوعات مذکور در مسائلی همانند حقوق بشر و همچنین مناقشه خاورمیانه و لزوم تضمین امنیت و برتری نظامی رژیم صهیونیستی و تداوم فرآیند صلح خاورمیانه از طریق عملی کردن «طرح نقشه راه» با مقامات امریکایی اشتراک نظر دارد بنابراین متغیرهای بالا شرایط را برای همگرایی دو سوی آتلانتیک برای اعمال فشار و تهدید سیاسی و نظامی علیه ایران فراهم می سازد لذا در صورت عملی شدن تهدیدات امریکا بر ضد ایران شاهد شکاف فراآتلانتیکی نخواهیم بود بنابراین در موضوع حساس پرونده هسته ای ایران ، مواجهه اتحادیه اروپایی و امریکا بیشتر در بعد نرم افزاری خواهد بود تا حوزه سخت افزاری . نکته دیگر این که در شرایط فعلی تنها گزینه ممکن برای ایران در برخورد با سیاست های خصمانه مقامات کاخ سفید ، تداوم مذاکرات سازنده با اتحادیه اروپایی و همکاری مستمر و نزدیک با آژانس و دیگر نهادهای بین المللی برای ایجاد اعتماد و اثبات جدی بودن ایران در ادامه مذاکرات است . به نظر می رسد در شرایط حساس کنونی هنوز فرصت تاثیرگذاری اتحادیه اروپایی بر امریکا وجود دارد چرا که این اتحادیه با تداوم مذاکرات خویش نشان داده است در برخورد با ایران به روشهای ایجابی و نه قهری اعتقاد دارد. ازاین رو مقامات ایرانی باید درخصوص علایق مشترک میان ایران و اروپا بیش از گذشته تعامل مثبت و سازنده داشته باشند و از هرگونه اقدام یا عملی که به عمیق شدن اختلافات و نگرانی های اروپا بینجامد خودداری کنند. ارائه طرحهای جدید و سازنده ازجمله اعتقاد قلبی و عملی ایران به یافتن راه حل مناسب برای اتمام بحران خاورمیانه و نیز تاکید بر خاورمیانه عاری از تسلیحات می تواند به زدوده شدن سوءتفاهم ها درخصوص مناقشه هسته ای ایران منجر شود.