رمزگشایی از راز بزرگ مارمولک‌ها

آنچه برای دانشمندان جالب است – مخصوصا کسانی که در حرفه پزشکی مشغول کارند – این واقعیت است که برخلاف پستانداران، طناب نخاعی مارمولک‌ها تا پایین دُم آنها ادامه می‌یابد. این بدان معنی است که وقتی حیوانات شروع به روند احیای دُم خود می‌کنند، در همان حال به بازسازی نخاع خود نیز می‌پردازند.

محققان با مطالعه این که چگونه این خزندگان باهوش، چنین شاهکاری در طبیعت را به نمایش می‌گذارند، امیدوارند با الهام گرفتن از جزئیات زیست‌شناسی که در جریان این فرآیند رخ می‌دهد، به شیوه‌های تازه‌ای در درمان‌های ضایعات نخاعی انسان‌ها دست یابند.

پروفسور متیو ویکاریوس که بتازگی نتایج تحقیقات - جدیدش را در مجله نورولوژی (به معنی عصب‌شناسی) تطبیقی منتشر کرده است در این باره می‌گوید: «ما می‌دانستیم طناب نخاع مارمولک خانگی می‌تواند دوباره رشد کند. اما نمی‌دانستیم در این کار، سلول‌ها نقش کلیدی بازی می‌کنند. بنابراین امیدواریم بتوانیم از آنچه از مارمولک‌ها یاد می‌گیریم، در ترمیم جراحات نخاعی انسان استفاده کنیم.»

محققان با شبیه‌سازی یک پستاندار شکارچی مثل گربه وحشی در آزمایشگاه و تکان دادن آن در مقابل یک مارمولک، به تجزیه و تحلیل جزئیات رفتار دفاعی مارمولک پرداختند که چه اتفاقی در سطح سلول‌های نخاع مارمولک، قبل و بعد از قطع شدن دُم آن می‌افتد. آنها دریافتند نخاع دارای یک نوع خاص از سلول بنیادی است که رادیال گِلیا (radial glia) نامیده می‌شود. این سلول‌ها در تمام مهره‌داران وجود دارند و معمولا به هدایت سلول‌های عصبی نوزادان به مقصد نهایی خود کمک می‌کنند. به علاوه معمولا آرام هستند. اما وقتی دُم مارمولک قطع می‌شود، اتفاق دیگری رخ می‌دهد. ویکاریوس می‌گوید: «این سلول‌ها پروتئین‌های مختلف را تولید و در واکنش به آسیب وارد شده به نخاع، شروع به تکثیر بیشتر می‌کنند. در نهایت آنها یک طناب نخاعی جدید را به‌وجود می‌آورند. هنگامی که جراحت بهبود می‌یابد و نخاع ترمیم می‌شود، این سلول‌ها به حالت استراحت بازمی‌گردند.»

توانایی بازیابی مارمولک‌ها فقط به دُم آنها محدود نمی‌شود، بلکه آنها می‌توانند دیگر بخش‌های سامانه عصبی مرکزی خود را نیز ترمیم کنند. به همین علت محققان اکنون می‌خواهند روی نحوه مدیریت سلول‌های مغزی جدید در مارمولک‌ها تمرکز کنند.

منبع: IFLScience

مترجم: صدیقه سخندان فداکار

جام‌جم