شفافیت، کلید حل مشکلات آب خوزستان

رودخانه تمدن ساز کارون منبع اصلی تامین آب شرب و کشاورزی خوزستان همچنان جاری ولی بیمار است؛ ورود حجم قابل توجهی از فاضلاب شهری و روستایی، پساب‌های صنعتی و زهاب‌های کشاورزی در مسیر رودخانه از گتوند تا خرمشهر کارون را به کانال بزرگی از فاضلاب روان تبدیل کرده است.

فارغ از فاجعه سد گتوند علیا، مهم‌ترین چالش‌های خوزستان در بحث آب و محیط زیست، افراط در اجرای پروژه‌های سدسازی در حوضه‌های آبریز خوزستان و انتقال آب از سرشاخه‌های رودخانه‌های کرخه، مارون، جراحی و به طور خاص کارون بزرگ (دز و کارون) است.

در دهه‌های گذشته غلبه تفکر سازه‌ای در مدیریت منابع آب کشور به احداث سدهای متعدد و انحراف رودخانه‌ها از مسیر طبیعی شان با ساخت تونل‌های انتقال آب منجر شده است. استیلای چنین رویکردی به همراه تاثیر عوامل طبیعی کاهش آورد رودخانه‌ها را موجب شده است. تامین نشدن حقابه‌های محیط زیست (رودخانه‌ها، تالاب‌ها، دشت‌ها)، تخریب گسترده محیط‌های طبیعی و به تبع آن افزایش شدت ریزگردها، نابودی نخیلات و کشاورزی خصوصا در مناطق پایین‌دست حوضه‌های آبریز خوزستان تنها بخشی از عوارض منفی اصرار بر پروژه‌های سدسازی و انتقال آب یکسو نگر و بدون رعایت جدی ملاحظات زیست‌محیطی است.

به دلیل حجم عظیم مشکلات و حساسیت‌هایی که در خوزستان نسبت به مسائل زیست‌محیطی بویژه طرح‌های انتقال آب کارون وجود دارد وزیر نیرو اولین سفر خود را به این استان اختصاص داد؛اما از نکات تامل‌برانگیز این سفر برگزاری نشست رضا اردکانیان با مجمع نمایندگان خوزستان بدون حضور خبرنگاران و اصحاب رسانه بود.

انتخاب چنین رویکردی از سوی وزیر نیرو، استاندار و نمایندگان خوزستان شائبه پنهانکاری در حل معضلات آب استان و معامله بر سر انتقال آب کارون و سایر طرح‌های مشابه و مورد اعتراض را دامن زده است. این که وزیر جدید نیرو با وجود مخالفت‌های گسترده مردم خوزستان و چهارمحال و بختیاری و بدون توجه به نظرات کارشناسان مستقل آب کشور همچنان موضعی غیرشفاف و دوپهلو را درباره طرح‌های انتقال آب کارون اتخاذ می‌کند و از توضیح صریح خودداری می‌ورزد، می‌توان متاثر از فشارهای سیاسی و لحاظ کردن موارد غیرکارشناسی احتمالی در این زمینه ارزیابی کرد.

آنچه مسلم است این که خوزستان سال‌هاست از حق خود در زمینه تامین آب و برخورداری از محیط زیست سالم محروم مانده است و همین مسأله یکی از عوامل اصلی توسعه نیافتن این استان استراتژیک مرزی محسوب می‌شود.

به نظر می‌رسد عمل به وعده اردکانیان مبنی بر تهیه طرح‌های آمایش سرزمین براساس برآورد دقیق میزان آب موجود در حوضه‌های آبریز کشور با نگاه عالمانه به ظرفیت‌های اکولوژیک منطقه‌ای درون هر حوضه آبریز و همچنین اعلام پایان دوران تفکر سازه‌ای در مدیریت منابع آب کشور با اولویت بخشی به مدیریت تقاضا و اقتصادی کردن مصرف آب در تمامی بخش‌های شرب، صنعت و کشاورزی راه‌حل پایدارمشکل آب و نجات محیط زیست رنجور خوزستان است.

نیما نخلی

جام‌جم