آفرینش زندگی درآزمایشگاه

نازایی یک مساله شایع و نگران کننده برای زوجین محسوب می شود و متاسفانه آمارها نشان می دهند که شیوع آن در جوامع بشری در حال افزایش است.

کد خبر: ۱۰۸۳۵۰

اگرچه علل نازایی چند فاکتوری هستند و باید هر زوج به طور کامل مورد بررسی قرار گیرند، اما هر چه می گذرد نقش مردان در این باره پررنگ تر می شود. خوشبختانه یک ایرانی به همراه گروه تحقیقاتی خود در خارج از کشور موفق شده است برای اولین بار با استفاده از اسپرمهای تشکیل شده در آزمایشگاه دست به آفرینش زندگی بزند.
این دانشمند ایرانی ثابت کرده است که می توان از اسپرم هایی که در سلول پایه جنین رشد کرده اند برای تولید مثل استفاده کرد. این کشف تازه که در حال حاضر روی موشهای آزمایشگاهی انجام شده ، می تواند در نهایت به مردانی که با مشکل عقیمی مواجه هستند کمک کند تا بچه دار شوند.
تا امروز تقصیر ناباروری به صورت مساوی بین زنان و مردان تقسیم می شد، اما جدیدترین مطالعات نشان می دهند ناباروری در مردان با سرعت زیادی رو به افزایش است ، به بیان دیگر ناباروری در مردان نسبت به زنان شیوع بیشتری پیدا کرده است. این در حالی است که تاکنون 40 درصد موارد ناباروری مربوط به مردان ، 40درصد به خانمها و حدود 20 درصد مربوط به مشکلات مشترک در هر دو گروه بود.
عوامل مختلفی باعث افزایش درصد مردان نابارور شده اند که آلودگی محیطی یکی از اصلی ترین آنها محسوب می شود. ضمن آن که سن ازدواج و بچه دار شدن هم افزایش یافته است و طبیعی است که در سنین بالاتر احتمال ناباروری مردان 50 تا 65 ساله هستند و می خواهند برای اولین بار صاحب فرزند شوند.
در زمینه تعداد زوجهایی که در کشور ما دچار این مشکل هستند، آمار دقیقی وجود ندارد، ولی بین 10 تا 20 درصد ازدواج ها با نازایی روبه رو می شود. البته درصدی از این مشکل با دارو درمان می شوند، ولی نزدیک به 5 درصد از زوجهای دچار ناباروری به وسیله دارو مشکلشان مرتفع نمی شود و مجبور به استفاده از روشهای درمانی دیگر هستند. از علل مهم نازایی در زنان اختلال در تخمگذاری ، ضایعات لوله رحمی ، اندومتریوز است و علل مهم مردانه هم مربوط به عملکرد تعداد و شکل اسپرم است و عوامل مختلفی از قبیل افزایش سن ، نوع تغذیه ، چاقی ، عوامل محیطی و شغلی و داروها، اختلالات کروموزومی و ژنتیکی می تواند در قدرت باروری هر دو گروه یعنی زن و مرد تاثیر بگذارد.

جدیدترین مطالعات نشان می دهند ناباروری در مردان با سرعت زیادی رو به افزایش است

با توجه به علل نازایی و ناباروری روشهای متفاوتی همچون IVI، IVF، GIFT، ZIFTو ICSIدر این شرایط توسط متخصصان پیشنهاد می شوند. براساس سن بیمار، سلامت عمومی و سابقه پزشکی ، وسعت بیماری ، قابلیت تحمل فرد در برابر داروها روشهای درمانی و جراحی مختلف نحوه انتظار از دوره بیماری و ارجحیت خود بیمار یکی از این روشها انتخاب می شود. با این حال بسیاری از ناباروری های مردانه که بیشتر آنها مربوط به عقیمی است ، درمان نمی شوند. البته با روش استثنایی که برای اولین بار در دنیا و توسط یک ایرانی ارائه شده است ، حتی این گروه از مردان هم می توانند به صاحب فرزند شدن امیدوار باشند.
اسپرمی که مصنوعی نیستپروفسور کریم نیریان و همکارانش در دانشگاه جورج آگوست گوتینگن آلمان و نیوکاسل انگلیس موفق شده اند برای نخستین بار در جهان اسپرم های تولیدی از سلول های بنیادی جنینی استخراج شده از موشهای آزمایشگاهی را بارور کنند.
این کشف مهم که در موش آزمایشگاهی صورت گرفته است ، می تواند در نهایت به زوجها کمک کند تا حتی با وجود ناباروری مردانه صاحب فرزند شوند. آنها با این موفقیت بی سابقه ثابت کردند که می توان از اسپرم های رشد یافته از سلول های بنیادی جنینی ، در زاد و ولد استفاده کرد.
پروفسور نیریان تاکید می کند: این نخستین بار است که با استفاده از این نوع اسپرم های غیرطبیعی ، موجودی زنده خلق شده است.
این تکنیک جدید به ما کمک می کند تا به این درک مهم برسیم که چگونه مردان اسپرم تولید می کنند و چرا برخی مردان قادر به تولید آن نیستند. به این ترتیب اگر به درک درستی در این زمینه برسیم ، آنگاه قادر خواهیم بود تا ناباروری در مردان را به طور کامل درمان کنیم. در نتیجه در آینده ای نزدیک مردان دارای مشکلات باروری اسپرمی ، قادر خواهند بود تا با استفاده از یک بافت برداری ساده بیضه ای دارای سلولهای بنیادین متعلق به خود باشند که در محیط آزمایشگاهی بارور و سپس پیوند زنده می شود.
نیریان که عضو شورای علمی پژوهشکده ابن سینا هم هست ، درخصوص اهمیت کار خود می گوید: ما در واقع توانسته ایم از سلولهای بنیادی جنینی اسپرمی بسازیم که قادر است تخمک را بارور کند و سپس باعث ایجاد یک موجود زنده شود. البته تلاشهایی در این زمینه تا به حال در امریکا هم صورت گرفته و آنها هم موفق شده اند تا سلولهای جنسی را از سلولهای بنیادی جنینی بسازند، اما این سلول ها قابلیت بارورسازی نداشتند. در حقیقت ما برای اولین بار اسپرم هایی ساخته ایم که صاحب آنها هنوز به دنیا نیامده است و ما از این اسپرم ها توانسته ایم موجود جدیدی را تولید کنیم.
در زمینه مسائل مرتبط با علم پزشکی پیش از این که بتوانیم بیماری را درمان کنیم ، باید آن را به درستی بشناسیم. بنابراین قبل از درمان ناباروری باید عوامل ایجادکننده آن را بدرستی بررسی کنیم. البته وقتی از ناباروری صحبت می شود، بیماری های مختلفی با عوامل ریشه ای متفاوت مطرح می شوند. ضمن آن که فرآیند اسپرم سازی بسیار پیچیده است و چندین سال طول می کشد. در نتیجه عملا تحقیق روی آنها غیرممکن است. اما در این روش جدید که در آزمایشگاه و روی موش پیاده شده است ، مرحله به مرحله تولید اسپرم بررسی شده است. به این ترتیب تمام عوامل و ژنهایی که می توانند در ناباروری دخیل باشند، تک به تک شناسایی و تشخیص داده شدند.
میزبان در ادامه معتقد است لفظ اسپرم مصنوعی که برای دستاورد این کار پژوهشی در بسیاری از مقالات و مجلات به کار می رود درست نیست. در واقع اسپرم مصنوعی به معنی آن است که قطعات مختلف به هم بافته شده اند و یک اسپرم ایجاد کرده اند ؛ اما در این روش آزمایشگاهی دقیقا مراحل تولید اسپرم همانند حالت طبیعی آن در بدن صورت گرفته است ، البته با این تفاوت که کار سریعتر و دقیق تر انجام شده است و بهتر است به جای اسپرم مصنوعی از لفظ اسپرم ساخته شده در آزمایشگاه برای این محصول استفاده شود.

بچه های موش های عقیم

در این تحقیق بی نظیر از جنین موشی که تنها چند روز داشت استفاده شد. این سلولها را در محیط آزمایشگاه رشپد دادند. سپس با استفاده از یک دستگاه ویژه ، شماری از سلولهای پایه تفکیک و ساخت اسپرم آغاز شد. برای انجام این تحقیق از موشهای آزمایشگاهی استفاده شد که منجر به تولید هفت بچه موش شده و تنها یکی ازموشها از بین رفته است.
با این حال ، الگوی رشد موشها عادی نبود و آنها مشکلات مختلفی از جمله مشکلات تنفسی داشتند. در کنار نگرانی در مورد ایمن بودن این روش ، جنبه اخلاقی استفاده از سلولهای پایه جنینی برای تولید اسپرم نیز مطرح شده است. در این روش اسپرم های ابتدایی به اسپرم های بالغ تبدیل و سپس به تخمک موش ماده تزریق شدند.
تخمک های بارورشده رشد کردند و با موفقیت به رحم موش ماده پیوند زده شدند. نتیجه این پیوند هفت بچه موش بوده است. به این ترتیب در آینده ای نزدیک می توان سلولهای پایه در بیضه مردان عقیم را با جراحی ساده جدا کرده و در شرایط آزمایشگاهی پرورش داد و پس از آن دوباره به بیضه پیوند زد تا اسپرم تولید کند. این کار جزو اولین قدمهای گروه پروفسور نیریان در نمونه استانی مورد بررسی خواهد بود و آنها امیدوار هستند که این کار در 5سال آینده به نتیجه مطلوب برسد. به طور کلی هدف اصلی و مهم آن است که کارهای انجام شده روی موشهای آزمایشگاهی ، روی انسان هم شروع شود و پیش بینی می شود که تا 10 سال آینده بیشتر مشکلات ناباروری مردان با کمک این روش درمان شوند. با درک بهتر این فرآیند حتی می توان برای درمان دیگر عارضه ها و مشکلات هم از این تکنیک استفاده کرد و در واقع این تحقیق بویژه از آنجا مهم تلقی می شود که سلولهای بنیادی دارای این ظرفیت و توانایی هستند که از آنها در تولید هرگونه بافتی در بدن استفاده شود.
نتیجه این تحقیق که توسط گروه تحقیق دکتر نیریان در آلمان صورت گرفته در نشریه علمی Development Cell به چاپ رسیده است. پروفسور نیریان امیدوار است این کار بتواند گام بزرگی در درمان ناباروری در تمام دنیا محسوب شود و در این میان با گرمی از همکاری های موسسات ایرانی مرتبط با سلولهای بنیادی استقبال می کند.