اندیشه سیاسی مکتب نجف

مکتب سیاسی نجف در حدود سالهای 1314 قمری (1278شمسی) توسط فقیه مجاهد، به آخوند خراسانی در نجف اشرف پایه ریزی می شود.

کد خبر: ۱۰۵۳۹۰

این مکتب پس از تاسیس ، حلقه ای از علمای مجاهد را به دور خود فراهم می آورد که بخشی از جنبشهای اسلامی معاصر در دنیای شیعه متاثر از آنان است: میرزای نائینی ، شیخ ملاعبدالله مازندرانی ، میرزا حسین تهرانی ، شیخ الشریعه اصفهانی ، سیدابوالقاسم کاشانی ، حاج آقا نورالله اصفهانی و دیگر علمایی که نقش آنها در تاریخ سیاسی شیعه انکارناپذیر است. مکتب نجف زائیده اندیشه های سیاسی آخوند خراسانی و نظریه پردازی نائینی است. اندیشه های سیاسی آن دو ابتدا در محضر میرزای شیرازی (مکتب سامرا) تکوین یافت و پس از مهاجرت نائینی به نجف اشرف (خصوصا در عصر مشروطه) پایه ریز مشرب و مرامی شد که هرچند در اصول اندیشه سیاسی متاثر از مکتب سامراست ، اما در انطباق نظریه سیاسی با جامعه ایران بیانگر بینش و روش جدیدی است که این بینش بعدها به مکتب سیاسی نجف شهرت پیدا کرد. جنبش مشروطیت بدون تردید حاصل مجاهدات علمای حوزه نجف برای پی ریزی یک نظام سیاسی مبتنی بر شریعت می باشد. شناخت بخش اعظمی از این جنبش بدون شناخت اندیشه های آخوند خراسانی ، نائینی و حاج آقا نورالله اصفهانی و مبانی اندیشه های مکتب نجف در حوزه معرفت سیاسی امکانپذیر نیست. مبانی اولیه و اصول موضوعه مکتب نجف در حوزه سیاست به اصولی بازمی گردد که یکی از مهمترین آنها «بازشناسی جایگاه شریعت در سیاست» است.
در اندیشه مکتب نجف فرآیند بازشناسی به اثبات توانایی اسلام برای حل چالشهای سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی مسلمانان بازمی گردد. تمامی تلاشهای پیروان مکتب نجف در جنبش مشروطه بر این اصل قرار دارد که شریعت هیچ ضدیتی با سیاست ندارد و مبانی بسیاری از پدیده های سیاسی چون اکثریت آرا و مشارکت سیاسی مردم ، آزادی ، مساوات و عدالت با شریعت اسلام همسازی دارد. دغدغه اساسی آنان این بود که به هر نحو ممکن ، نظام سیاسی اسلام را یک نظام ضداستبدادی و در نتیجه مبانی مشروطیت را که یک نظام ضداستبدادی بود منطبق با شریعت ترسیم نمایند. این انطباق از دیدگاه پیروان مکتب نجف ، نظام سیاسی ایده آل شریعت اسلام نیست ، اما «قدر مقدور» شرایط سیاسی دوران معاصر بود ؛ دورانی که استبداد بر تار و پود حیات اجتماعی مسلمانان سایه تاریکی گسترده و همه چیز فدای خودخواهی و فزون طلبی و لذت گرایی نخبگان سیاسی می شد.
تمامی جدال مکتب نجف در جنبش مشروطه بر این اساس قرار داشت و همه تلاش نائینی در «تنبیه الامه»، آخوند خراسانی در مکتوبات و رسائل (نظیر «اندرز نامه») و حاج آقا نورالله اصفهانی در «مکالمات مقیم و مسافر» اثبات این توانایی در شریعت اسلام بود.