مطبوعات
مطبوعات را رکن چهارم نظام و مشروطیت گفته اند.
چه ذات نایافته از هستی بخش کی تواند که شود هستی بخش؛ ویژگی دیگر، احساس مسوولیت است. آگاهی بدون مسوولیت ، تیغ در کف زنگی مست خواهد بود. اما آگاه مسوول ، حقیقت را از همه چیز عزیزتر می داند و رساندن آن را به افراد جامعه بر هر چیز دیگری از جمله منافع فردی و گروهی خود ترجیح می دهد. روشن است که آگاهی بخشی به جامعه ، مستلزم شناخت نیازهای آن است. بدون شناخت دقیق نیازهای جامعه ، اطلاع رسانی میسر نمی شود. به بیان عامیانه ، در این صورت ممکن است جامعه از بهر حسین بنالد و روزنامه از عباس جوابش دهد. نه تنها شناخت نیازها الزامی است ، بلکه اولویت بندی نیازها و بررسی چگونگی تاثیرگذاری داده ها و مکانیزمهای اطلاع رسانی همچنان پراهمیت اند. تا پیش از پیروزی نهضت مشروطیت ، در ساختار نظام استبدادی قاجار، مطبوعات حضور چشمگیری نداشتند. اما پس از پیروزی ، مطبوعات متنوعی در جامعه ظاهر شدند. در این سخن ، فرصت معرفی روزنامه های دوره مشروطیت و تحلیل محتوای مطالب و تبیین مواضع و عملکرد آنها میسر نیست. تنها می خواهیم به نکته ای اشاره داشته باشیم که شاید بتواند پژوهشگر را در انجام تحقیقاتش یاری رساند. نکته این است که برای شناخت دقیق مطبوعات دوره مشروطیت ، مهمترین معیار، نیازهای جامعه پس از پیروزی نهضت است. اگر به جای تعصب در مدح و قدح یک روزنامه ، مطالعه را بر روی نیازهای جامعه متمرکز کرده ، آن گاه بررسی شود که یک روزنامه تا چه اندازه در راه آگاه کردن مردم کوشا بوده است؛ به داوری منصفانه و عالمانه ای نسبت به آن روزنامه دست خواهیم یافت. به راستی یک جامعه رهیده از استبداد و در حال ساختن بنای جدید برای حفظ استقلال و نیل به پیشرفت و توسعه ، چه اندازه به حفظ وحدت و پرهیز از تفرقه و تقویت اعتماد به نفس و خودباوری ، پرهیز از خودباختگی و...نیاز داشت و مطبوعات آن دوره با توجه به رسالت و مسوولیتشان که در آغاز این سخن بدان اشاره داشتیم ، به چه میزان از عهده این مهم برآمدند و اگر توفیقشان ناچیز بود، چرا؛ ارزیابی علمی توفیق یا عدم توفیق مطبوعات آن دوره و بررسی علل و عوامل پیچیده آن ، می تواند برای اصحاب مطبوعات و جامعه امروز نیز آموزنده و سازنده باشد.
سید مصطفی تقوی
گفت و گو
