مراقب مصرف داروها طی بارداری باشید

انتقال مواد از مادر به جنین و برعکس از هفته پنجم بارداری شروع می‌شود. تقریبا تمام داروهای مصرف شده توسط مادر به استثنای یون‌های ارگانیک بزرگ مانند هپارین و انسولین به جنین منتقل می‌شوند، اما سرعت انتقال و غلظت آنها در جنین متفاوت است. داروها فقط توجیه کننده 2 تا 3 درصد از نقایص تولد هستند،‌ در حالی که در اکثر نقایص تکاملی علت ناشناخته و در 25 درصد موارد، علل ژنتیک است. در طول ایام بارداری،‌ آنچه مهم است روز 35 تا 75 بعد از آخرین سیکل عادت ماهانه است. تجویز داروها در اوایل این دوره، اعضایی مانند قلب یا لوله عصبی را درگیر می‌سازد در حالی که اواخر این دوره گوش و کام مبتلا می‌شود. می‌توان گفت، عوارض داروها خود را به شکل ناهنجاری‌های تشریحی نمایان می‌‌کند.بنابراین از نظر زمان به وجود آمدن ناهنجاری، سه ماهه اول بارداری پرخطرترین دوران است هرچند در بقیه دوران بارداری نیز جنین از تاثیرات سوء دارو در امان نیست.

مادران باردار باید از درمان با داروهای OTC (بدون نسخه) در سه ماهه اول بارداری اجتناب کنند مگر این که دلیل قانع‌کننده‌ای برای آن وجود داشته باشد. همچنین باید تا حد امکان، از تجویز فرآورده‌های مخلوط و ترکیبی اجتناب شود. یعنی فرآورده‌های حاوی یک دارو ترجیح داده می‌شوند. اغلب داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، دیکلوفناک، ایندومتاسین و پیروکسیکام در سه ماهه اول و دوم بارداری در صورت نیاز به مقدار کم قابل استفاده‌اند، اما در سه ماهه سوم نباید مورد مصرف قرار گیرند. ویتامین‌ها با مقادیر مجاز قابل مصرف هستند ولی در صورت مصرف با مقادیر زیاد در گروه ترکیبات خطرناک در دوران بارداری قرار می‌گیرند. مشتقات ویتامینA نظیر ایزوترتینوئین جزو داروهای تراتوژن (آسیب‌زا) محسوب می‌شوند. داروهای حاوی آسپرین با مصرف مقادیر زیاد و طولانی در گروه داروهای خطرناک قرار دارند، ولی با مصرف مقادیر کم و دوره درمانی کوتاه‌مدت بندرت مشکل زا هستند. البته باید دقت داشت، مصرف آسپرین در زمان نزدیک به زایمان ممکن است سبب بسته شدن مجرای شریانی جنین در رحم شود. به زنان حامله باید در مورد استفاده کردن از شامپو لیندان برای درمان شپش هشدار داد، زیرا لیندان می‌تواند از پوست دست مادر جذب شود.

با توجه به احتمال بروز برخی عفونت‌ها در دوران بارداری باید آگاه بود که داروهایی مثل پنی سیلین ، سفالوسپورین نسل اول، دوم و سوم، اریترومایسین و نیتروفورانتویین را براحتی می‌توان در دوران بارداری استفاده کرد و از بقیه آنتی‌بیوتیک‌ها هم بر حسب شرایط مادر باردار و جنین وی باید تصمیم گیری کرد.

فراموش نکنید، به دلیل محدود بودن اطلاعات در باره اثرات داروها روی جنین به دنبال مصرف آنها در دوران بارداری، به عنوان یک اصل کلی باید از مصرف داروها در دوران بارداری اجتناب شود. مصرف اغلب داروها در دوران بارداری می‌تواند عوارض کوتاه‌مدت یا دراز مدت روی جنین ایجاد کند، اما نوع و شدت این عوارض به نوع دارو و شکل دارویی آن یا طول مدت مصرف دارو و عمر جنین و مراحل رشد آن بستگی دارد.

دکتر کاوه سالارمند

داروساز