حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
خیابان امن نیست
دخترک در حالی که فشار یک روز کاری سخت همه انرژی اش را گرفته بود، با چهره ای خسته ، مضطرب و نگران ، کنار خیابان منتظر تاکسی ایستاد.
در تاریکی شب امکان تشخیص خودروهای مسافربر از دیگر اتومبیل ها، برایش دشوار بود. هر لحظه یک خودرو یک مدل بالا جلوی پایش ترمز کرده و او را به داخل دعوت می کرد و دخترک درمانده و نگران نمی دانست در این تاریکی شب چگونه از شر مزاحمت های آنها که گویی نشانی از مردانگی نداشتند، خلاصی یابد...
اینها صحنه های عادی هستند که هر روز بارها و بارها برای زنان و دختران شهر ما تکرار می شود پدیده ای که از آن به عنوان مزاحمت خیابانی نام برده می شود، اگر چند سال گذشته زنان و دختران از ایجاد مزاحمت توسط مردان و پسران در ساعات پایانی روز و بخصوص شبها شکایت داشتند، اما حالا پایین شهر و بالای شهر هیچ فرقی ندارد مزاحمت های خیابانی اکنون دیگر نیاز به خودروهای مدل بالا ندارد و مرز میان مسافربرهایی که قصد جابه جایی مسافر دارند و دیگر افراد مشخص نیست گاهی همین مساله موجب می شود زنان و دختران برخی از این خودروها را با مسافربر اشتباه گرفته و سوار آن شوند.
هر چند در این میان تعدادی ، زنان و دختران را مقصر می دانند که خود با نوع لباس ، رفتار و حرکاتشان زمینه ایجاد مزاحمت های خیابانی را برای مردان فراهم می آورند اما آنچه اذهان عمومی را به خود مشغول می کند، این است که دلایل بروز این پدیده نابهنجار در جامعه ما چیست؛
واکنش های متفاوت
براساس تحقیقات انجام شده مزاحمت هایی که زنان جوان 18تا 29سال عنوان کرده اند، در 5مقوله کلامی فیزیکی (با انگیزه جرم و جنایت)، با ماشین ترساندن ، زیر نگاه دیگران بودن و مسخره کردن بوده است و مزاحمتهای کلامی را شامل متلک و حرفهای زشت شنیدن ، با پیشنهاد یا تقاضای نامعقول مواجه شدن و مزاحم تلفنی عنوان کرده اند.
به نظر می رسد واکنش نشان دادن به مزاحمان خیابانی از سوی زنان و دختران جوان موضوعی کاملا طبیعی باشد، اما این واکنش بسته به موقعیت هایی که افراد در آن قرار می گیرند، متفاوت است.
این واکنش ها از بی اعتنایی تا درگیری فیزیکی در میان دختران و زنان جوان متغیر است ، اما بیشتر آنها از بی اعتنایی در مقابل مزاحمان استفاده می کنند، چرا که معتقدند اگر واکنشی غیر از این نشان دهند، طرف مقابل جری تر شده یا دست به تلافی می زند.
به طور کلی واکنش نسبت به مزاحمان در میان زنان جوان شامل بی اعتنایی ، ترک محل ، اعتراض و واکنش کلامی و فیزیکی است که مقایسه بین عکس العمل های کلامی و فیزیکی زنان جوان نشان می دهد واکنش فیزیکی بیش از اعتراض کردن در نظر زنان جوان نسبت به مزاحمان پاسخگوست.
اما زنان جوان برای کاهش هر چه بیشتر مزاحمت ها یا خطرات احتمالی دست به اقداماتی می زنند که ضریب ایمنی را در آنها افزایش دهد و حداقل خطرات احتمالی را برای آنها در برداشته باشد، بنابر این دست به حمل وسایلی همچون ابزارهای دفاعی ، چاقو، تیغ موکت بری ، اسپری و پنجه بوکس می کنند و از شرایطی که برای آنها مزاحمت ایجاد می کند، مانند محیطهای ناآشنا، تنها بیرون رفتن ، سوار ماشین های شخصی شدن و پوشیدن لباسهای تحریک کننده می پرهیزند.
در این میان برخی از زنان از حالتهای رفتاری همچون اعتماد به نفس داشتن ، محکم و سنگین رفتار کردن ، نترسیدن از شرایط و موقعیت های احتمالی و بی توجهی به اطراف برای برخورد با مزاحمان استفاده می کنند.
اما تعداد کمی از زنان و دختران جوان که دارای احساس امنیت هستند، بود یا نبود این احساس را به خود زنان نسبت می دهند و معتقدند این زنان هستند که در جامعه باید به گونه ای رفتار کنند، لباس بپوشند و حرکت کنند که حداقل مزاحمت ها متوجه شان شوند.
تفریح کم خرج اما نامطلوب
در یکی از خیابان های پرتردد شهر، وقتی از جوان تقریبا 22ساله ای که چند دقیقه پیش برای دخترانی که از آن مسیر گذر می کنند، با متلک پرانی ایجاد مزاحمت می کند، درباره انگیزه این کار می پرسم، از پاسخ دادن امتناع می کند، اما در نهایت می گوید: موتورسواری که نکنیم ، سرکوچه نایستیم ، شهربازی و سینما هم که مجردی رفتن صفا ندارد، فوتبال هم که نباید در خیابان بازی کنیم و... پس بالاخره چکار کنیم!
او که برافروخته شده ، ادامه می دهد: یک جوان بیکار که حتی پول ثبت نام در کلاسهای ورزشی و هنری را ندارد، کجا باید ورزش کند یا وقتش را بگذراند؛ نمی گویم امکانات نیست ، ولی توزیع آن در سطح مناطق ناعادلانه است ، پس می بینید که ایجاد مزاحمت برای دیگران ، کم خرج ترین و بهترین تفریح برای جوانانی مثل من است!
حائری 30ساله که پیش از 8سال است به دلیل موقعیت شغلی همسرش در خارج از کشور زندگی می کند، میزان شیوع پدیده مزاحمت های خیابانی برای زنان جوان در کشور محل سکونت خود را نسبت به کشور ما بسیار کمتر توصیف کرده و می گوید: آنچه در اینجا از اطرافیان در خصوص نحوه عکس العمل نسبت به مزاحمت های خیابانی شنیده ام ، بیانگر این واقعیت است که دختران جوان باید در مقابل مزاحمت ها فقط سکوت کنند و اگر زنی این سکوت را به اعتراض بشکند، به بی بندی و باری و این عبارت که خودش هم مقصر است متهم خواهد شد!
اما یک جوان 29ساله نظر دیگری دارد، او می گوید: وقتی یک پسر با ماشین در خیابان می چرخد، نمی داند دختری که در گوشه خیابان ایستاده ، تنها به قصد تاکسی سوار شدن در گوشه خیابان منتظر است یا انگیزه دیگری دارد، اما مسلما جواب این سوال را با چند تا بوق زدن و توقف جلوی پای او بزودی می فهمد.
او تاکید می کند: درست است که بتازگی مزاحمت از طرف مردان برای دختران زیاد شده و به قول شما هر لحظه ای که یک دختر در گوشه خیابان منتظر تاکسی ایستاده باشد، صدنفر جلوی پایش بوق می زنند، اما بقیه قضیه به خود دخترها برمی گردد چرا که اگر یک بار آن دختر خیلی جدی به ماشینی که جلوی پایش توقف کرده ، بی توجهی کند، فرد مزاحم ، دست از اذیت برمی دارد.
دخترها هم مقصرند!
اما در این میان شنیدن نظر یک خانم کارمند نیز در خصوص این موضوع خالی از لطف نیست. او در این قضیه بیش از 70درصد دختران را مقصر دانسته و معتقد است : اگر دختران و زنان ما با پوشش و رفتار مناسب در اجتماع ظاهر شوند، مسلما مورد مزاحمت قرار نخواهند گرفت.
اما متاسفانه بسیاری از زنان خود زمینه این گونه مزاحمت ها را فراهم می آورند. دکتر سید حسن حسینی آسیب شناس و استاد دانشگاه های تهران با استناد به سالها تحقیقات صورت گرفته در خصوص مزاحمت های کلامی و فیزیکی مردان برای زنان و دختران در ایران می گوید: مزاحمت های خیابانی در قالب گفتن حرفها و کلمات رکیک ، تنه زدن ، مزه پراندن و... بیشتر یک مساله اجتماعی جامعه شهری است و هر چه از شهرهای بزرگ به طرف جوامع کوچکتر و روستایی حرکت می کنیم ، به دلیل وجود کنترل های اجتماعی قوی تر این پدیده زشت را کمتر شاهد هستیم.
وی در خصوص دلیل خاموشی رفتاری زنان و دختران جامعه در برابر مزاحمان خیابانی معتقد است. بنابر تحقیقات انجام شده به علت تعداد بالای دفعات مزاحمت بین یک تا 20دفعه در روز زنان و دختران مورد آزار قرار گرفته باید در روز وقت زیادی را برای برخورد با مزاحمان صرف کنند در بسیاری از موارد نیز به دلیل نداشتن مدافع یا دفاع غیرمنصفانه مردها از مردان مزاحم و متجاوز، راه بر زنان بسته می شود.
به گفته دکتر موسوی در بسیاری از موارد مشاهده می شود که برخی رهگذران (مردان) و متاسفانه در برخی موارد حتی زنان نیز با بیان جملاتی مانند «خانم حالا مگر چه شده»، «برو خانم سر و وضع خودت را درست کن» حق را نادیده می گیرند و از مردان مزاحم دفاع کاذب می کنند.
وی در تشریح علل شیوع این معضل در سطح جامعه می گوید: با وجود این که 60درصد دانشجویان ما در دانشگاه ها را دختران تشکیل می دهند و همچنین با افزایش روند حضور زنان شاغل در فعالیت های اجتماعی طی سالهای اخیر، همچنان نگاه های سنتی در جامعه از سوی برخی از مردان ، حکمفرماست.
نکته دوم این است که متاسفانه در جامعه ما آدمها براساس ظاهر خوب و بد تقسیم شده اند. البته در این زمینه باید تاکید کرد که متلک پرانی فقط مختص زنانی که از پوشش ظاهری نامناسبی برخوردارند، نبوده اما معمولا مزاحمان در مواجهه با تیپ های خاصی از زنان و دختران به خود مجوز بیشتری برای متلک پرانی می دهند.
استاد دانشگاه تهران با تاکید بر این که بنابر نتایج تحقیقات در بین گویندگان و شنوندگان مزاحمت های کلامی و غیرکلامی تمام گروههای سنی و افراد مجرد و متاهل وجود دارند، اظهار می دارد: مردان مزاحم و مرتکبین به این عمل ناپسند، به هر نوع تیپ اجتماعی و پوشش و سنی تعدی کرده و بدتر از آن این است که در مواردی حتی افرادی با اماکن ثابت مانند کارگر یا کسبه محل نیز با وجود مشخص بودن محل حضورشان با احساس امنیت بالا دست به این عمل می زنند.
وی از این پدیده به عنوان یک بیماری اجتماعی در کشور یاد کرده و معتقد است: اگر این افراد همان طور که مزاحمت و متلک پرانی به بستگان درجه اول خود (خواهر، مادر و همسر) را نپسندیده و گاهی حتی برای دفاع از ناموس خود به زد و خورد می پردازند، به همین اندازه در رعایت اخلاق اجتماعی نسبت به زنان دیگر جامعه نیز مقید بودند، امروز تا به این حد شاهد شیوع این معضل در سطح جامعه نبودیم.
دکتر موسوی با تاکید بر ضرورت خویشتنداری و متانت در زنان و دختران جوان تصریح می کند: نوع برخورد و عکس العمل دختران و زنان جوان در برابر مزاحمان و متلک پراکنی آنها نباید به گونه ای باشد که فرد مزاحم از عمل خود احساس رضایت کند.
در این حال زنان می توانند با درهم کشیدن چهره ، بیزاری و انزجار خود را از رفتار مزاحمان نشان دهند.
فرهنگسازی تنها راه کنترل این معضل اجتماعی
این جامعه شناس ادامه می دهد: متاسفانه برخی از دختران هنگام مواجه شدن با مزاحمت ها، در خود نوعی احساس قدرت و در معرض توجه بودن می کنند و فکر می کنند چقدر زیبا هستند که این چنین مورد توجه واقع شده اند؛ در حالی که این دیدگاه کاملا نادرست است.
زیرا دیدگانی که این گونه جذب یک دختر می شوند، قابل اعتماد نبوده و ممکن است در جای دیگر گرفتار شخص دیگری شود.
این استاد دانشگاه تهران با بیان این که گستردگی این پدیده امکان هرگونه کنترل قانونی را سلب کرده معتقد است : با توجه به تبدیل این عمل از یک کار انحرافی به عمل هنجاری و تعداد زیاد مزاحمان خیابانی ، نیروی انتظامی و سیستم قضایی حتی با بسیج تمام امکانات خود نیز قادر به شناسایی و برخورد لازم با مزاحمان خیابانی نیست.
بنا بر این بهترین روش کار فرهنگی و بازسازی فکری جامعه بویژه جوانان خواهد بود. دکتر موسوی در ادامه تصریح می کند: تحقیقات بیانگر این واقعیت است افرادی که در خانواده هایی با تربیت قرآنی و دینی یا تربیت به شیوه امروزی جامعه پرورش یافته اند، بسیار کمتر برای زنان و دختران جامعه مزاحمت ایجاد می کنند یا اصلا این کار را نمی کنند.
قانون چه می گوید؛
تحقیقات بیانگر این واقعیت است که زنان و دختران بین سنین 18 30سال بیشترین مزاحمت های خیابانی کلامی و غیرکلامی از سوی مردان مزاحم می بینند و برپایه همین تحقیقات بسیاری از این افراد به دلیل تعدد دفعات مورد مزاحمت واقع شدن ، حفظ آبرو و کرامت خویش و... از پیگیری یا طرح شکایت علیه مزاحمان خودداری کرده و سعی می کنند با تحمل فشارهای روحی روانی زیاد، این مساله را در قعر دل خود نگه داشته یا این که نشنیده می گیرند.
براحتی با توجه به این اوضاع و اوصاف قانون در خصوص این گونه جرایم چه می گوید؛ آیا در صورتی که خود افراد تحت آزار قضیه را پیگیری نکنند، حافظان قانون و متولیان تامین امنیت شهروندان هیچ گونه مسوولیتی در قبال دختران و زنان جامعه نخواهند داشت؛
ضرورت برخورد جدی با مزاحمان خیابانی
پس از تدوین طرح افزایش امنیت اجتماعی با موضوع برخورد با اراذل و اوباش از سوی آیت الله هاشمی شاهرودی رئیس قوه قضاییه از تمام قضات و ضابطان قضایی خواسته شد مطابق با مفاد قانون آیین دادرسی کیفری در مواجهه با جرایمی نظیر شرارت ، مزاحمت برای نوامیس مردم ، قداره کشی ، شرب خمر، چه در مرحله شناسایی و دستگیری و چه در مرحله صدور رای با کمال قاطعیت برخورد کنند.
همچنین رئیس کل دادگستری استان تهران نیز ضمن برشمردن مصادیقی از جرایم مشهود به شرح مندرج در ماده 21قانون آیین دادگاه های عمومی و انقلاب در امور کیفری ، تصریح می کند: ضابطان دادگستری و در راس آنها نیروی انتظامی به حکم قانون وظیفه دارند به محض برخورد با جرایم مشهود بدون نیاز به دریافت مجوز قضایی در کمال قاطعیت وارد عمل شده و به نحوی با مجرمان برخورد کنند که از یک سو جدیت نظام و قانون در این زمینه روشن شود و از سوی دیگر مردم احساس امنیت کنند.
بهناز محمدی 
گفت و گو
