زبان فارسی چشمانتظار یک سند
درحالی که حدود یک سال از ارئه سند ملی گسترش زبان فارسی به شورای عالی انقلاب فرهنگی میگذرد، این زبان شیرین چشم امید به معجزهای دوخته تا شاید با تصویب و ابلاغ سند یادشده از سوی این شورا، اوضاع نامساعدش در این هرج و مرج شبکههای اجتماعی سامان پذیرد.
به گزارش جامجم، گسترش زبان و ادبیات فارسی دارای اهمیت راهبردی است. این اهمیت را میتوان از بیانات رهبر معظم انقلاب نیز دریافت. ایشان همـواره براهمیـت و اولویـت برنامهریزی برای ارتقای جایگاه زبان فارسی تأکید کردهاند. به اعتقاد ایشان «زبان فارسی، زبانی فاخر، زیبا، رسا و پرظرفیت است و محموله بسیار عظیمی از گنجینه معارفبشری و میراث ذهنیات و عقلیات بشری را با خود به همراه دارد، بنابراین فارسیزبانان و علاقهمندان و دوستداران این زبان در سراسر جهان و صاحبانذوق و اندیشه باید با جدیت کامل و اهتمام فراوان، تلاش مضاعفی را برای اعتلای زبان فارسی به عمل آورند.» (سخنرانی در دیدار اعضای مجمع بینالمللی زبان فارسی 16 دی 1374)
از سوی دیگر، اهمیت زبان فارسی در نقشه جامع علمی کشور مورد توجه قرار گرفته و ارتقای جایگاه این زبان در بین زبانهای بینالمللی از اهداف کلان نظام علم و فناوری کشور است. تدوین سند ملی خط، زبان و ادبیات فارسی در چارچوب تحقق نهمین راهبرد کلان نقشه جامع علمی کشور در همین راستا صورت گرفته است. با تدوین این سند هر سازمانی نسبت به اهداف و وظایف خود در حوزه خط، زبان و ادبیات فارسی آگاه میشود و سیاستهای آموزشی زبان فارسی در خارج از کشور نیز مشخص میشود، اما ظاهرا پیشنویس اولیه این سند که توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی آماده و بیش از یک سال است برای تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه شده، نتوانسته از پیچ و خم راهروهای این شورا عبور کند.
سند تدوین میشود
نخستین بار دبیر ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی در شهریور 94 از تدوین پیشنویس تدوین سند ملی خط، زبان و ادبیات فارسی و قرار گرفتن آن در دستور کار ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور خبر داده بود.
درواقع ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور براساس نقشه جامع علمی کشور مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب اسناد و سیاستهایی در زمینههای علمی و فناوری کشور میپردازد و نقش هماهنگکننده دستگاههای اجرایی کشور را ایفا میکند.
منصور کبگانیان با بیان اینکه نهمین راهبرد کلان نقشه جامع علمی کشور به تکلیف ستاد درباره گسترش زبان فارسی پرداخته است و دستگاههای بسیار زیادی در این سند ذینفع هستند، گفته بود: دستگاههای مهمی از جمله بنیاد سعدی، جامعه المصطفی، سازمان صداوسیما، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، شورای عالی مرکز ملی فضای مجازی، کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، وزارت علوم، وزارت بهداشت، وزارت آموزش و پرورش و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی همکاری میکنند.
کبگانیان همچنین به آسیبهایی که زبان فارسی را تهدید میکند، اشاره و افزوده بود: مطالبی که در تبلیغات و جامعه میشنویم و زبانهایی که در بحثهای علمی، فناوری و صنعتی استفاده میشود، نگرانکننده است. از اینرو تلاش میکنیم که انتهای پاییز پیشنویس سند خط، زبان و ادبیات فارسی را تهیه کنیم تا بتوانیم این سند مهم را نیز جزو اسناد مصوب و قابل رصد کشورمان داشته باشیم.
در انتظار تائید شورا
اوایل مهر سال گذشته معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی از آماده بودن نسخه اولیه سند ملی گسترش زبان فارسی خبر داده بود.
به گفته محمد دبیر مقدم، شورای عالی انقلاب فرهنگی سال 92 در جلسهای، تدوین این سند را از فرهنگستان خواستار شد. او با بیان اینکه سند ملی گسترش زبان فارسی در حوزه رسمالخط، ادبیات فارسی و پژوهش زبان فارسی تدوین شده است، افزوده بود: قرار است این سند تا حد زیادی تنگناهای پیش روی زبان و ادبیات فارسی را در حوزههای گوناگون از جمله رسمالخط، کاربرد زبان فارسی در فضای مجازی، تقویت زبان فارسی در مقام زبان علم، تعامل با کشورهای فارسی زبان و کاربرد زبان و خط فارسی در مطبوعات و رسانه ها، کاربرد زبان و خط فارسی در کتابهای درسی آموزش و پرورش و مانند آن رفع کند. حالا با گذشت بیش از یک سال از تدوین سند اولیه، معاون علمی و پژوهشی فرهنگستان زبان و ادب فارسی به ایرنا میگوید: این سند را یک سال قبل به شورای عالی انقلاب فرهنگی تقدیم کردیم و منتظر تائید آنها هستیم. به گفته دبیرمقدم، نسخه غیرقابل استناد سند برای شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال شد و از نزدیک به یک سال قبل فرهنگستان منتظر قرار گرفتن آن در دستور کار شورای یاد شده است.
این استاد دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه یک بار، وقتی برای ارائه کار تعیین شد، میافزاید: نماینده فرهنگستان در جلسه شورا حضور یافت و منتظر شد، اما اعلام کردند دستور جلسه عوض شده است و کاری از جلسه قبل باقی است. هنوز هم فرهنگستان منتظر پاسخ شورای عالی انقلاب فرهنگی برای سند ملی گسترش زبان فارسی است.
این استاد دانشگاه علامه طباطبایی همچنین در پاسخ به سوالی در این مورد که آیا اجرای این سند برای دستگاههای مربوط لازمالاجراست یا صرفا جنبه توصیهای دارد، عنوان میکند: سندهای ملی بعد از تصویب در شورای عالی انقلاب فرهنگی حکم قانون دارند، لازمالاجرا هستند و همتراز قوانین مجلس شورای اسلامی محسوب میشوند، اما یقینا وزارتخانهها و نهادهای مختلف به دلیل بار مالی این طرح ملاحظاتی خواهند داشت که باید در شورای عالی انقلاب و مجلس زمینههای تامین این نیازهای مالی فراهم شود.
در دستور کار قرار دارد
با این تفاسیر، معاون سیاستگذاری ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور درباره وضعیت کنونی این سند، به جامجم میگوید: پیشنویس این سند به درخواست شورای عالی انقلاب فرهنگی از سوی فرهنگستان زبان و ادب فارسی تهیه و به این شورا ارائه شد. در فرآیند پیشنویس سند اعضای دستگاههای مختلف از جمله شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز در جلسات حضور داشتند.
ناصر باقریمقدم با بیان اینکه پیشنویس این سند برای طرح در صحن علنی شورای عالی انقلاب فرهنگی به دبیر این شورا ارائه شده است، میافزاید: در حال حاضر، منتظر طرح آن در صحن علنی این شورا هستیم. به گفته او، دو روش برای طرح اسناد در شورای عالی انقلاب فرهنگی وجود دارد؛ نخست نهاییسازی پیشنویس سند در ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور و ارائه آن به صحن علنی شورای عالی انقلاب فرهنگی و دیگری ارسال مستقیم این اسناد به صحن علنی شورا که به تشخیص دبیر شواری عالی انقلاب فرهنگی صورت میگیرد. او با اشاره به اینکه پیشنویس سند گسترش زبان فارسی برای نهاییسازی در اختیار ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی قرار نگرفت و مستقیما به تشخیص دبیر شورا به صحن علنی ارسال شده است، عنوان میکند: این سند در دستور جلسه شورا قرار دارد، اما من از نوبت بررسی آن اطلاعی ندارم.
کارکردهای سند
محمدرضا دربندی، معاون بینالملل بنیاد سعدی درباره جزئیات سند گسترش زبان فارسی به جامجم میگوید: در تدوین سند زبان فارسی حدود 12 سازمان و نهاد حضور دارند و مدیریت آن با فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. همکاران فرهنگستان زبان و ادب فارسی به کمک این 12 سازمان یک پیشنویس را آماده میکنند و در صورت قطعی شدن برای تصویب تحویل شورای عالی انقلاب فرهنگی میدهند. او درباره کارکردهای تدوین این سند گفته بود: وقتی سند تدوین شود، هر سازمانی نسبت به اهداف و وظایف خود در حوزه خط، زبان و ادبیات فارسی آگاه میشود. مثلا وزارت آموزش و پرورش باید آن سیاستها را در کتابهای آموزشی اعمال کند، وزارت علوم باید آن را در کتابهای دانشگاهی لحاظ کند و صداوسیما باید آن را در ساخت برنامههایش مدنظر قرار دهد.
کمیل انتظاری
فرهنگ و هنر
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
