قیام 17 خرداد 1354 در قم
17 خرداد 1354 ه.ش ، بعد از آن که 12 سال از قیام 15
خرداد 1342 می گذشت ، قیام بزرگ دیگری در قم آغاز شد.
قیام 17 خرداد 1354 در حالی آغاز شد که رژیم شاه گمان می کرد ، سیاست های خشن و خونین و وحشیانه اش چنان ترسی بر دلها حاکم کرده است که هیچ کس جرات ابراز وجود ندارد. رژیم شاه هر سال در سالگرد قیام 15 خرداد ، همه عوامل امنیتی و انتظامی را در قم به حال آماده باش نگه می داشت تا از بروز هر حادثه ای جلوگیری کند. سال 1354 نیز رژیم شاه همین روسیه در پیش گرفت و از چند روز قبل از سالگرد قیام 15 خرداد ، همه عوامل امنیتی و انتظامی رژیم شاه به طور نهان و آشکار ، تمام خیابان ها و کوچه ها و گذرهای معروف قم را زیر نظر گرفتند. در این زمان ، علاوه بر این که نیروهای امنیتی و انتظامی رژیم شاه در قم تقویت شده بود و در تهران نیز عوامل کمکی به حال آماده باش بودند ، پادگان منظریه قم نیز در حال آماده باش بود تا اگر اتفاقی افتاد و نیروهای امنیتی و انتظامی قم نیاز به کمک پیدا کردند ، فورا سربازان پادگان منظریه خود را به قم برسانند. 15 و 16 خرداد گذشت ولی حادثه قابل توجهی رخ نداد و مخالفت ها با رژیم شاه ، مثل گذشته منحصر به نوشتن شعارهایی بر در و دیوار مدارس حوزه علمیه و برخی مکان های عمومی دیگر شد و در برخی مکانهای عمومی نیز طلاب و روحانیون به صورت گروههای کوچک با یکدیگر پیرامون مسائل روز و سایر مسائل مربوط به سیاست های رژیم شاه ، به گفتگو پرداختند اما روز 17 خرداد ، اوضاع به شکل دیگری درآمد. در این روز ، صدها نفر از طلاب و روحانیون در مدرسه فیضیه اقدام به تجمع ، سخنرانی و تظاهرات کردند. تجمع و تظاهرات طلاب فورا مورد توجه مردم واقع شد و افرادی خود را به حوالی مدرسه فیضیه رساندند. در این زمان که ماموران رژیم شاه بسیار وحشت زده شده بودند ، اقدام به محاصره محل تجمع طلاب نمودند و به مردم و تجمع کنندگان مدرسه یورش بردند. تهاجم ماموران امنیتی و انتظامی رژیم شاه به مدرسه فیضیه ، سبب درگیری بین ماموران و طلاب شد. این درگیری به سرعت به خارج مدرسه نیز سرایت کرد و علاوه بر مدرسه فیضیه ، کوچه ها و خیابان های اطراف آن نیز به عرصه درگیری تبدیل شد. بلافاصله بعد از آغاز درگیری ، نیروهای کمکی با تجهیزات کامل وارد عرصه شدند تا نیروهای امنیتی و انتظامی را در سرکوب مردم و طلاب یاری کنند. در همین حال ، شهر قم و بازار آن ملتهب گردید و نسبت به حادثه ای که پیش آمده بود، واکنش نشان داد. التهاب در حوزه علمیه و بازار و خیابان های مرکزی قم ، فورا به دبیرستان ها نیز سرایت و دانش آموزان در آستانه واکنش قرار گرفتند ولی روسای مدارس سعی کردند دانش آموزان را در کلاسها نگه دارند و مسائل را طور دیگری به گوش آنها برسانند. به هر حال ، قیام 17 خرداد 1354 ه.ش با خشونت تمام سرکوب شد و ماموران امنیتی با تجهیزات کامل ، عملیات سرکوب را با خشونت تمام آغاز کردند. ماموران امنیتی حتی در کوچه ها، مغازه ها و خانه ها نیز به تعقیب مردم پرداختند و به هر کسی دسترسی پیدا می کردند ، دستگیر می نمودند. در جریان این سرکوب ، تعداد زیادی از طلاب و مردم زخمی شدند و گروه کثیری نیز دستگیر گردیدند و به زندان ها منتقل شدند. امام خمینی بعد از شنیدن خبر قیام قم در 17 خرداد 54 ، پیامی به ملت مسلمان ایران فرستادند و این قیام را طلیعه درخشان آزادی نامیدند. امام خمینی در بخشی از پیام خود، درباره قیام مذکور چنین فرمودند: اخبار واصله از ایران ، دنبال شکست مفتضحانه شاه در حزب بازی جدید (تاسیس حزب رستاخیز) ، با آن که موجب کمال تاسف و تاثر است ، مایه امید و طلیعه درخشان آزادی است . تاسف از آن که در عصری که ملت ها یکی پس از دیگری از یوغ استعمار خارج می شوند و استقلال و آزادی خود را به دست می آورند، ملت بزرگ مسلم ایران با گماشته شدن یکی از مرتجع ترین افراد و یکی از عمال بی چون و چرای استعمار و سایه افکندن وحشتناک ترین استبداد وحشیانه بر سرتاسر کشور ، از تمام شئون آزادی محروم و با جمیع مظاهر استبداد و ارتجا دست به گریبان هستند... ولی با همه مصیبت ها ، بیداری ملت مایه امید است . مخالفت دانشگاههای سراسر ایران ، به حسب اعتراف شاه و مخالفت علمای اعلام و طبقه محصلین و طبقات مختلف ملت با همه فشارها و قلدری ها ، طلیعه به دست آوردن آزادی و رهایی از قید استعمار است . شرکت نکردن ملت غیور در حزب فرمایشی و انتخابات خائنانه ، نمونه بیداری و پیروزی است . اینجانب به ملت بزرگ و عزیز ایران پس از تسلیت در این مصیبت های دلخراش و تسلیت در اهانت به قرآن کریم و حریم اهل بیت طهارت علیهم السلام و تسلیت در واقعه 15 خرداد 42 و 17 هفده خرداد 54 ، تبریک می گویم بر این روشنفکری و آزادمنشی ، تبریک می گویم بر طلوع صبح آزادی و قطع ریشه استعمار و عمال خبیث آن ، سلام من به مقتولان و مصدومان 15 خرداد ، سلام من بر مصدومان و مظلومان 17 خرداد...
گفت و گو
