توسعه میادین نفتی ایران در دست روس‌ها

از همان روزهایی که صدای توافق هسته‌ای شنیده شد، مردان یخی حوزه قفقاز وارد صحنه شده و برای سرمایه‌گذاری در میادین نفت و گاز ایران مذاکرات جدی را آغاز کردند به طوری که وظیفه برگزاری و اسپانسرینگ مالی یکی از همایش‌های سرمایه‌گذاری در ایران را بر عهده گرفتند.

در صنعت نفت و گاز روسیه سه شرکت بار اصلی روس‌ها را بر دوش دارند؛ گازپروم به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده و صادرکننده گاز جهان، روس نفت به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت روسیه و لوک اویل که دومین تولیدکننده نفت کرملین است. البته جز این سه شرکت چند شرکت دیگر نیز در حوزه نفت و انرژی فعال هستند ولی اندازه‌شان به بزرگی سه شرکت دیگر نیست. یکی از این شرکت‌ها تات نفت است که چندی پیش برای توسعه میدان دهلران ایران، تفاهم‌نامه‌ای را با شرکت ملی نفت ایران امضا کرد.

گازپروم

این شرکت را باید مهم‌ترین حوزه کاری ولادیمیر پوتین و مدودف دانست که از سهامداران نامرئی این شرکت هستند و با استفاده از توانمندی این شرکت در صادرات گاز، به نوعی آن را به سلاحی قوی و نابودگر تبدیل کرده‌اند. گازپروم بخش اعظمی از نیازهای گازی اروپا را تأمین می‌کند و در رده سه شرکت بزرگ نفتی جهان قرار دارد. گازپروم را می‌توان یکی از شرکت‌های نفتی نامید که جنبه سیاسی‌اش بر جنبه اقتصادی‌اش می‌چربد و از چنان قدرتی برخوردار است که می‌تواند معادلات سیاسی را بر هم بزند.

این شرکت از سال‌ها پیش برای سرمایه‌گذاری در ایران وارد جنوب کشور شد و در پارس جنوبی سهامدار یکی از پروژه‌ها شد و در ادامه از علاقه خود برای حضور در پروژه‌های دیگر گفت ولی مجموع مذاکرات به نتیجه روشنی منجر نشد. در دولت نهم میلررئیس گاز پروم به ایران سفر کرد و طی تفاهم‌نامه‌ای با شرکت ملی نفت ایران، از حضورش در پروژه صادرات گاز ایران به پاکستان پرده برداشت و قول داد در صورت توافق، ساخت خط لوله صادراتی در پاکستان را تأمین مالی کند اما به دلایل مختلف این تفاهم‌نامه نیز به اجرا نرسید.

آنها این بار هم بر میادین گازی ایران نظر ویژه‌ای دارند ازجمله میدان گازی کیش که یکی از میادین بزرگ و مستقل گازی کشور است. شرکت ملی نفت ایران هفته گذشته تفاهم‌نامه‌ای را برای توسعه این میدان با شرکت هلندی ـ انگلیسی شل امضا کرد؛ در حالی که پیشتر برای توسعه آن روس‌ها را فراخوانده بود. هرچند گازپروم دارای یک بازوی توسعه‌دهنده میادین نفتی به نام «گازپروم نفت» است ولی ترجیح می‌دهد در حوزه میادین گازی به فعالیت در ایران ادامه دهد زیرا نقش‌آفرین بزرگی در حوزه گاز و تجارت گاز است.

روس نفت

بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت روسیه روزانه بیشتر از چهار میلیون بشکه نفت تولید می‌کند؛ بیشتر از شرکت ملی نفت ایران.

مدیرعامل این شرکت کسی نیست جز ایگور سچین که برای کارشناسان حوزه اطلاعاتی ـ سیاسی کشور قطعا نامی آشناست. وی دومین فرد قدرتمند در روسیه پس از ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور این کشور است که افسر سابق اطلاعاتی اتحاد جماهیر شوروی بوده است. وی یکی از اعضای جناح سیاسی سیلوویکی از حزب نخبگان روسیه به شمار می‌رود و نقش زیادی در گسترش نقش دولت در فعالیت‌های اقتصادی روسیه در دهه اخیر داشته است. سچین یکی از متحدان نزدیک و باسابقه پوتین به شمار می‌رود. وی زمانی که پوتین معاون شهردار سن‌پترزبورگ در دهه 1990 میلادی بود به عنوان رئیس دفتر وی فعالیت می‌کرد.

زمانی که پوتین رئیس‌جمهور روسیه شد، سچین نیز ابتدا معاون رئیس دفتر وی شد. وزارت دارایی آمریکا در توضیح علت این که سچین را در فهرست تحریم‌های خود گنجانده است، تاکید کرد: سچین اوج وفاداری خود به پوتین را نشان داده است. در دور نخست ریاست جمهوری پوتین، ایگور سچین بیشتر نقش پشت پرده را ایفا کرده است. ویکی لیکس در این باره نوشته است: «سچین آنقدر نقش پشت پرده‌اش را خوب بازی کرده که به شوخی مطرح می‌شود انگار او واقعا وجود خارجی نداشته است.» زمانی که پوتین در سال 2008 میلادی نخست‌وزیر روسیه شد، سچین یک پست نسبتا دولتی‌تر گرفت و معاون نخست‌وزیر شد. سپس در سال 2012 میلادی زمانی که پوتین بار دیگر به ریاست جمهوری بازگشت، سچین رئیس شرکت روس نفت شد.

این شرکت نفتی با مدیرعامل خاصش، برنامه روشنی برای سرمایه‌گذاری در ایران ارائه نداده است، اما باید بدانید این شرکت با یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های نفتی ایران به توافق رسیده است تا در دو پروژه بزرگ نفت ایران وارد شود. آنها پول دارند و در کار خود واردند و این که آنها به ایران بیایند یا خیر، به منویات وزیر نفت ایران بستگی دارد. برخلاف دیگر شرکت‌های نفتی روسیه، روس نفت بسیار محافظه‌کارانه و چراغ خاموش حرکت می‌کند. این شرکت فعالیت‌های بین‌المللی خود را توسعه داده است و بتازگی بخش بزرگی از سهام یکی از خریداران نفت ایران را از آن خود کرده است. روس نفت سهامدار پالایشگاه اسار هند است که سهم خوبی از صادرات نفت ایران را به خود اختصاص داده است که شاید روس نفت تصمیم بگیرد نفتش را از کشوری دیگری وارد کند.

لوک اویل

این شرکت پس از روس نفت دومین تولیدکننده نفت روسیه است؛ با تولید یک میلیون و 700 هزار بشکه در روز.

لوک اویل در روزهای فروپاشی جماهیر شوروی در 1991 شروع به رشد کرد. این شرکت توسط گروه کوچکی از بوروکرات‌های شوروی به رهبری آلکپروف تأسیس شد. این گروه، دسته‌های کاری قدرتمندی را به یک منطقه دورافتاده در سیبری به نام کوگالیم (به معنای دریاچه‌ای که یک مرد در آن مرده است)، برای حفاری فرستادند.

لوک‌اویل اولین شرکت روسی بود که وارد بازار بورس لندن شد. همچنین در سال 1994، این شرکت از اولین کمپانی‌هایی بود که شروع به عرضه سهام خود، در بازار بورس تازه تأسیس روسیه، کرد. این شرکت از دیرباز علاقه فراوانی به میادین غرب ایران داشت و هنوز هم به دنبال توسعه تعدادی از این میادین است مانند تات نفت که به غرب ایران رفته است. این شرکت از دو سال گذشته مذاکرات خود را با ایران از سر گرفته و در همه همایش‌های نفتی ایران حاضر بوده است. برعکس میلر و سچین، مدیرعامل لوک اویل با وزیر نفت و سایر مدیران ارشد دیدار کرده و به ایران رفت و آمد کرده است. در میان شرکت‌های متقاضی برای توسعه میدان چنگوله، این شرکت جدی‌تر از سایر شرکت‌ها و متقاضی‌ها وارد گود شده است و به نظر می‌رسد در نهایت توسعه این میدان نفتی به روس‌ها واگذار شود.

میدان نفتی چنگوله، یکی از میدان‌های هیدروکربوری موجود در ساختمان زمین‌شناسی بلوک اکتشافی اناران در دماغه کوه‌های زاگرس، در امتداد مرز ایران و عراق و در قسمت جنوب غربی استان ایلام و در میان دو شهر مهران و دهلران واقع شده است و سازند بنگستان میدان چنگوله، به عنوان دومین میدان مهم منطقه ایلام به شمار می‌رود.