منافع ترکیه در همکاری‌های منطقه‌ای

از بعد دوجانبه انجام این دیدارها نشان‌دهنده اراده سیاسی طرفین برای توسعه مناسبات باوجود برخی اختلاف‌نظرها در مسائل منطقه‌ای است.

ایران و ترکیه حدود ده سال است که رساندن سطح مبادلات تجاری به بیش از 30میلیارد دلار را برنامه‌ریزی کرده‌اند و با وجود پتانسیل‌های فراوان در زمینه ترانزیتی، انرژی، تجاری، صنعتی، و... حجم مبادلات تجاری دو کشور هنوز حدود 12 میلیارد دلار است حال آن‌که اقتصاد و گردشگری بشدت آسیب‌دیده ترکیه از ناامنی، نیاز به توسعه مناسبات با ایران در دوره پسابرجام دارد. آنکارا در حال حاضر روی طرح‌هایی فعالیت می‌کند که بدون مشارکت ایران عملا در سودآوری آنها تردید وجود دارد. یکی از این طرح‌ها، خطوط انتقال گاز تاناپ و تاپ است که به علت کافی نبودن ذخایر گاز حوزه شاه دنیز جمهوری آذربایجان نیاز به دریافت گاز ایران دارد که می‌تواند دوره جدیدی از همکاری انرژی دو کشور را شکل دهد.

از بعد منطقه‌ای، این سفر بعد از سه تحول مهم صورت می‌گیرد. اول؛ رای 479نماینده پارلمان اروپا به تعلیق مذاکرات یازده ساله عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا که باوجود خوشخدمتی آنکارا در عادی‌سازی مناسبات با رژیم صهیونیستی صورت گرفت؛ این موضوع، پیام روشن سیاسی به همراه تبعات اقتصادی و امنیتی دارد که نشان می‌دهد منافع ترکیه در همکاری‌های منطقه‌ای نهفته است. دوم؛ تحولات عراق و سوریه با حضور مثال‌زدنی حشدالشعبی و نیروهای مردمی و محور مقاومت و موفقیت‌های آنها در موصل و حلب، نشان داد که با چشم‌انداز موجود، ترکیه نیاز به تجدیدنظر در رویکرد خود به عراق و سوریه دارد. حمله جنگنده‌های سوری به ستون نظامی ترکیه در نزدیکی الباب نشان داد که ادامه رویه کنونی مداخله، می‌تواند تبعات جدی‌تری برای آنکارا به بار آورد. ترکیه اکنون با وضعیت شعله‌ور در مناطق کردنشین خود مواجه است و کارشناسان مستقل ترکیه نیز معتقدند راه برون‌رفت از این وضعیت که با بازداشت رهبران حزب دموکراتیک خلق و تقویت گروه‌های کردی در سوریه و عراق تشدید شده است، استفاده از پتانسیل همکاری‌های منطقه‌ای است.

سوم؛ این‌که پس از مواضع جنجالی که آنکارا در قبال وضعیت تاریخی موصل و حلب و قرارداد لوزان گرفت، موج جدیدی از جبهه‌بندی علیه آنکارا در حال شکل گرفتن است که ادامه آن می‌تواند به‌طور جدی به طرح ادعاهای مشابه از سوی کشورهای منطقه از ارمنستان و عراق گرفته تا یونان منجر شود. این موضوع به همراه موضع غیرمنطقی که ترکیه در حمایت از ادعای بی‌اساس شورای همکاری خلیج فارس علیه جزایر ایرانی گرفته بود، ضروری می‌ساخت که مولودچاووش اوغلو و هاکان فیدان، رئیس امنیت و مغز متفکر امنیتی دولت کنونی ترکیه با سفر به ایران، پیام‌های روشن‌تری از تصمیم آنکارا برای تصحیح در سیاست‌های منطقه‌ای خود بدهند. موضوعی که پس از کودتای 15 جولای به یک مطالبه جدی برای مردم ترکیه تبدیل شده است.

احمد کاظمی

کارشناس مسائل ترکیه