بودجه کلان برای یک کارناوال!

به گزارش جام‌جم، مشکلات کتاب یکی دو تا نیست. در سال‌های اخیر با سخت‌تر شدن شرایط اقتصادی، نخستین تاثیر را در حذف کالاهای فرهنگی از سبد خانوار شاهد بوده‌ایم. در این میان کتاب یکی از مظلوم‌ترین کالاهای فرهنگی بوده که مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. افزایش قیمت کاغذ، هزینه‌های چاپ و به تبع آن گران شدن کتاب، مشغله مردم، فشارهای اقتصادی و بسیاری دلایل دیگر سبب شد رغبت به خرید کتاب کاهش داشته باشد. همین امر سبب شده ناشران دست به عصاتر شوند و کتاب هایشان را با شمارگان پایین‌تری منتشر کنند. به هر حال به آنها هم باید حق داد. جدا از هزینه‌های چاپ و نشر، اگر کتابی در شمارگان زیاد منتشر شود و بازاری نداشته باشد، هزینه‌های انبارداری هم بر هزینه‌های ناشر افزوده می‌شود. به همین سبب کاهش شمارگان متوسط کتاب در همه حوزه‌های رده‌بندی دیویی براساس آمارها، امری غیرواقعی نیست.

در چنین شرایطی برای رونق کتاب چه باید کرد؟ در طول سال اتفاقا برای رونق کتاب انبوهی نمایشگاه و برنامه‌های فرهنگی برپا می‌شود. نمایشگاه کتاب تهران، نمایشگاه‌های استانی کتاب، انواع و اقسام جشنواره‌های دولتی و شبه دولتی، جشنواره‌ها، طرح‌های تخفیف فروش و عرضه کتاب و حتی برنامه‌های هفته کتاب، اما در عمل کمتر شاهد تغییرات زیرساختی و بنیادین برای جراحی معضلات کتاب هستیم.

از فردا بیست‌ و چهارمین دوره هفته کتاب و کتابخوانی آغاز می‌شود و همچون ادوار گذشته انبوهی از نهادها و دستگاه‌های دولتی و غیردولتی پای کار آمده اند و برنامه‌هایی برای توسعه و ترویج کتاب و کتابخوانی تدارک دیده‌اند. اما تجربه دوره‌های قبل نشان داده گویا همه این برنامه‌ها یک شوی تبلیغاتی و نمایشی است که طی یک هفته از سوی دستگاه‌های مختلف کشور ارائه می‌شود تا به نوعی بیلان کاری باشد برای این نهادها تا بگویند آنها هم کار فرهنگی می‌کنند.

درباره مشکلات زیربنایی حوزه کتاب کارشناسان صنعت نشر، نویسندگان و حتی مدیران فرهنگی بارها هشدار داده‌اند. جدای از بحث کاهش شمارگان کتاب و گران شدن یکباره قیمت کتاب، سوای از بحث شغل نبودن نویسندگی در کشور و همه مشکلاتی که اهل قلم با آن دست به گریبانند، وضعیت کتابخانه‌های عمومی کشور هم چندان رضایت بخش نیست. دیگر مثل گذشته‌ها مردم برای مطالعه به کتابخانه‌های عمومی نمی‌روند. از طرفی بسیاری مشکلات عدیده بودجه نهاد کتابخانه‌های عمومی سبب شده بسیاری از کتابخانه‌هایی که در سال‌های قبل کلنگ تاسیس آن بر زمین خورده، نیمه‌کاره رها شوند. به طوری که مدیرکل تامین منابع نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور اعلام کرد در حال حاضر بیش از 350 پروژه نیمه تمام کتابخانه‌ای در استان‌های مختلف کشور داریم.

مشکلات کتابخانه ها

علی رمضانی دیروز در آیین تجلیل از مقام کتابدار و فعالان حوزه کتابخوانی استان که در مجتمع فرهنگی نور سنندج برگزار شد، مواجه شدن با جامعه کتاب‌نخوان را یکی از بحران‌های پیش روی کشورمان ذکر کرد و افزود: امروزه با 20 درصد امکانات موجود در کتابخانه‌ها به مردم ارائه خدمت می‌کنیم.

او از مسئولان استان‌های مختلف کشور خواست توجه بیشتری به موضوع عادت مطالعه و از بین بردن احساس دانایی کاذب در مردم داشته باشند.

مدیرکل تامین منابع نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور همچنین عنوان کرد: در حال حاضر بیش از 350 پروژه نیمه تمام حوزه کتابخانه‌ای داریم که با کمک خیرین و دستگاه‌هایی همچون بنیاد برک و ستاد اجرایی فرمان امام(ره) در حال تکمیل آنها هستیم.

رمضانی با بیان این‌که سالانه 100 کتابخانه جدید به مجموعه کتابخانه‌های عمومی کشور افزوده می‌شود، ادامه داد: در مقایسه با کالاهای دیگر قیمت کتاب زیاد بالا نیست، اما مساله اصلی این است که مردم احساس نیازمندی به خرید کتاب نمی‌کنند.

هفته کتاب یک کارناوال است

اما برنامه‌های هفته کتاب تا حدی می‌تواند مشکلات این حوزه را رفع کند و چرا کاری بنیادی در این زمینه رخ نمی‌دهد؟ مجید غلامی‌جلیسه، مدیرعامل خانه کتاب و دبیر برنامه‌های هفته کتاب در این باره به خبرنگار ما می‌گوید: این جور هم نیست که هفته کتاب هیچ خروجی نداشته باشد و اتفاقی نمی‌افتد. حقیقت امر این است که ما اگر زمانی بدون برنامه‌هایی مثل نمایشگاه کتاب تهران یا هفته کتاب برنامه‌های حوزه کتاب را در طول سال رصد کنیم و دیدیم تغییری حاصل نشد، آن وقت می‌توانیم بگوییم که این برنامه‌ها خروجی ندارد. قطع به یقین برنامه‌های هفته کتاب نمی‌تواند بی‌تاثیر باشد.

او ادامه می‌دهد: در همین هفته کتاب هزاران نمایشگاه کتاب برگزار می‌شود. نمونه‌‌اش نمایشگاه کتابی که آموزش و پرورش برگزار می‌کند و در آن بیش از 80 هزار عنوان کتاب عرضه می‌شود. همین باعث فروش کتاب و برگشت سرمایه ناشر می‌شود تا به کمک آن باز همین کتاب‌ها و یا کتاب‌های جدیدش را منتشر کند. همین نمایشگاه‌ها جانی تازه به چرخه نشر می‌دمد. حالا تصور کنیم این اتفاق نیفتد، چرخ صنعت نشر چطور می‌خواهد بچرخد؟ چطور می‌توان توقع داشت ناشران کتاب جدید منتشر کنند؟

با وجود این توضیحات اما شاهدیم در طول سال به مناسبت‌های مختلف برنامه‌های مقطعی زیادی برگزار می‌شود که عملا صرفا ارائه بیلان کاری است و به هیچ وجه کار زیربنایی محسوب نمی‌شود. غلامی جلیسه در این باره می‌گوید: قرار نیست در هفته کتاب کار زیربنایی صورت بگیرد. هفته کتاب یک کارناوال است، یک جشن ملی است، یک حرکت نمادین است. زیرساخت‌ها باید درست شود، بحث کتاب‌سازی، دغدغه معیشتی نویسندگان، نقدینگی ناشران و کپی‌رایت باید حل شود. مسئولان باید در طول سال به آن مسائل توجه و برای آن برنامه‌ریزی کنند. اینها همه درست، اما هفته کتاب کارش این نیست. قرار نیست در هفته کتاب مشکلات کتاب حل شود. هفته کتاب تذکری است به همه مردم ایران که کتاب بخوانند و آنها به کتاب و کتابخوانی تشویق می‌شوند.

آغاز فعالیت باشگاه‌های کتابخوانی در 15شهر

همزمان با افتتاح جام باشگاه‌های کتاب در نیشابور به عنوان دومین پایتخت کتاب ایران، آغاز فعالیت‌های باشگاه‌های کتابخوانی در 15 شهر دیگر ایران جشن گرفته می‌شود و گروه‌های متعدد کودکان و نوجوانان عضو گروه‌های کتابخوانی با یکدیگر در سطح مدارس، شهرستان و استان و کشوری به رقابت می‌پردازند و در نهایت گروه‌های برگزیده جام باشگاه کتابخوانی معرفی و تقدیر می‌شوند. استمرار آموزش، تشویق و هدایت کودکان به کتاب و کتابخوانی از اهداف برگزاری جام باشگاه‌های کتاب‌خوانی کودک و نوجوان است. همچنین دیروز با حضور سیدعباس صالحی معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از شعار هفته کتاب رونمایی شد.

سجاد روشنی

فرهنگ و هنر