پیروزی مردم با لغو امتیاز تنباکو

24 اردیبهشت 1270 ه.ش امتیاز انحصاری توتون و تنباکو لغو شد. در پی صدور فتوای آیت الله میرزا محمدحسن شیرازی مبنی بر تحریم تنباکو که به قیام تنباکو منجر شد ، ناصرالدین شاه مجبور به لغو امتیاز تنباکو شد.
کد خبر: ۹۶۳۶۶

مقدمات واگذاری امتیاز توتون و تنباکو در سفر سوم ناصرالدین شاه به اروپا فراهم شد و پس از بازگشت شاه از سفر، صورت عملی یافت . دولت انگلیس از همان آغاز ورود شاه به لندن ، ماژورتالبوت ، صاحب اصلی امتیاز تنباکو را مامور پذیرایی از هیات ایرانی کرد. تالبوت در جریان پذیرایی از شاه و هیات همراه او ، اطلاعات خودش را درباره محصول تنباکوی ایران تکمیل کرد و سپس بحث در این زمینه را شروع نمود. تالبوت از همان آغاز از طریق سفیر انگلیس و میرزا ملکم خان در جریان مسائل ایران و اخلاق شاه قرار گرفت . تالبوت برای اخذ امتیاز و شروع عملیات وسیع در ایران ، شرکتی به نام «شرکت رژی» را با کمک دولت انگلیس و سرمایه داران انگلیسی تاسیس کرد. وی پس از تاسیس شرکت رژی ، وارد ایران شد و مقدمات کار را به طور محرمانه آغاز کرد. تالبوت هر جا به مانعی برخورد می کرد ، با دادن رشوه کارش را از پیش می برد. حتی به خود شاه نیز 25هزار لیره رشوه داد و قرار گذاشت هر سال 15هزار لیره نیز به شخص شاه هدیه (رشوه) بدهد. بدین ترتیب ، در 28 رجب 1307 ه.ق قرارداد امضاء شد و تالبوت امتیاز انحصاری خرید و فروش توتون و تنباکو را از ناصرالدین شاه گرفت . حدود یک سال طول کشید تا موسس شرکت رژی بتواند دستگاه ها و تاسیسات خود را در ایران نصب کند. در این مدت ، انعقاد قرارداد کاملا محرمانه باقی ماند و غیر از شاه و دست اندرکاران قرارداد و آنهایی که رشوه گرفته بودند ، کسی از ماجرا خبر نداشت . حدود اوایل رجب 1308 ه.ق ، تالبوت همراه تعداد زیادی وارد ایران شد تا عملا کار خود را شروع کند. برخی نوشته اند به تدریج حدود 200هزار نفر اروپایی وارد ایران شدند. همراه این عده ، تعداد زیادی زن و دختر بودند که گویا پیش از آن که ماموریت اقتصادی در شرکت داشته باشند، مامور بودند فساد را در جامعه ایران گسترش دهند و با سرووضع خاص و نیمه عریان ، بر زنان و دختران جامعه ایرانی تاثیر بگذارند. علاوه بر این ، تالبوت به بهانه محافظت از شرکت و عوامل آن ، ارتش کوچک ولی مجهزی نیز تشکیل داد. به این ترتیب ، همه چیز حکایت از این داشت که تاسیس شرکت و امتیاز انحصاری توتون و تنباکو فقط بخشی از ماجراست و هدف اصلی تر این است که فرهنگ اروپایی در ایران رواج یابد و به تدریج ایران اشغال شود و به مستعمره انگلیس تبدیل گردد؛ یعنی قرار بود همان بلایی که بر سر هند آمد و به تدریج تحت استعمار انگلیس قرار گرفت ، در ایران نیز همان برنامه عملی شود. هنگامی که موضوع سپردن امتیاز انحصاری توتون و تنباکو فاش شد و اروپایی ها به تدریج وارد ایران شدند، علما و روحانیون و همچنین اقشار آگاه و متعهد جامعه نسبت به واقعه ای که افتاده بود، حساس شدند و به تدریج صدای اعتراض بلند شد و حرکتهایی به وقوع پیوست . قیام مردم به رهبری علما در تهران و شهرهای بزرگ ایران در حال گسترش بود که میرزای شیرازی نیز به عنوان مرجع بزرگ زمان ، فتوای زیر را صادر کرد:
«بسم الله الرحمن الرحیم الیوم استعمال تنباکو و توتون بای نحو کان در حکم محاربه با امام زمان عج است».
صدور فتوای تحریم تنباکو، غوغایی به پا کرد و قیام مردم در سراسر ایران گسترش یافت . حتی دربار نیز از تاثیر فتوا مصون نماند و تعدادی از درباریان ، برخلاف میل شاه ، از استعمال توتون و تنباکو خودداری کردند و به ناصرالدین شاه گفتند: ما نمی توانیم به حکم مرجع زمان بی توجهی کنیم و گناه بزرگ مرتکب شویم . شاه و انگلیس در ابتدای کار خواستند با تهدید و زور، قیام را سرکوب کنند ولی شکست خوردند و مجبور به عقب نشینی شدند. به این ترتیب ، لغو قرارداد تنباکو و پیروزی قیام مردم به رهبری روحانیت ، رسما اعلام شد. بعد از آن که انگلیس و شاه عقب نشینی کردند و قرارداد لغو شد ، مردم مسلمان ایران این پیروزی را جشن گرفتند.
newsQrCode
ارسال نظرات
مدرسه فراتر از نمره

در گفت‌وگوی اختصاصی روزنامه «جام‌جم» با معاون آموزش متوسطه وزیر آموزش‌وپرورش عنوان شد

مدرسه فراتر از نمره

نیازمندی ها