نفتی‌ها در فهرست صادرات غیرنفتی!

اما مراسم روز ملی صادرات امسال درحالی برگزار می‌شود که انتظارات از برجام به علت کارشکنی آمریکا در لغو تحریم‌ها برآورده نشده و صادرات غیرنفتی نیز رشد مورد انتظار را نداشته است. ارزش صادرات غیرنفتی کشور در نیمه اول امسال به 7/21 میلیارد دلار رسید که 3/1 میلیارد دلار بیشتر از رقم سال گذشته است. به عبارتی، برجام فقط 3/1 میلیارد دلار (6 درصد) صادرات غیرنفتی کشور را افزایش داده است، اما بررسی دقیق‌تر آمار صادرات غیرنفتی نشان می‌دهد اضافه کردن یک کالای نفتی به فهرست صادرات غیرنفتی امسال، تاثیر عمده‌ای در افزایش رقم صادرات نسبت به سال گذشته داشته است. در آمار امسال برای اولین بار صادرات گاز طبیعی مایع‌شده جزو فهرست کالاهای غیرنفتی آمده که این مساله سبب افزایش رقم کلی صادرات غیرنفتی شده است.

در صورت حذف صادرات گاز طبیعی از فهرست کالاهای غیرنفتی، رشد نیمه اول امسال نسبت به سال گذشته، منفی هم می‌شود.ضمن آن‌که ارزش صادرات غیرنفتی کشور در نیمه اول امسال نسبت به هدفگذاری آن، 3/3 میلیارد دلار کمتر است. رقم هدفگذاری‌ شده برای صادرات غیرنفتی نیمه اول امسال 25 میلیارد دلار بود.

نکته مهم دیگر آن که از ده کالای اصلی در فهرست صادرات غیرنفتی کشور، 9 ردیف آن مربوط به محصولات و فرآورده‌های نفتی است. بنابراین می‌توان گفت محصولات نفتی سهم اصلی را در صادرات غیرنفتی کشور دارد.

درباره صادرات مواد معدنی نیز به‌رغم رشد مطلوب این بخش، کارشناسان معتقدند این نوع صادرات نیز نوعی خام‌فروشی است و ارزش افزوده بالایی نصیب کشورمان نمی‌کند.

برخی کارشناسان بیان می‌کنند که برای پیشبرد اهداف کشور در بخش صادرات باید به بنگاه‌های کوچک و متوسط توجه کرد، اما برخی دیگر می‌گویند که تنها راه‌حل مشکلات اقتصادی، اجرای کامل اقتصاد مقاومتی در لایه‌های پایین‌دستی است.

گمرک ایران چندی پیش جدول صادرات و واردات کشور را منتشر کرد که در آن نشان می‌داد تراز تجاری مثبت است، به طوری که بخش صادرات غیرنفتی یا به‌صورت مستقیم با نفت در ارتباط بوده یا محصولات تعیین‌شده نفت پایه است. محصولات نفت پایه به‌ این معناست که نفت مواد اولیه آن را تشکیل می‌دهد همچنین گمرک محصول تازه‌ای به نام گاز طبیعی مایع شده اضافه کرده و از این طریق تراز تجاری را به سمت مثبت شدن حرکت داده است.

محصولات فرآوری شده در جدول گمرک

دکتر فرهاد فزونی، عضو کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی تهران به خبرنگار ما گفت: مواردی که در جدول تراز تجاری گمرک اعلام شده همه نفت پایه بوده و روی آنها فرآوری صورت گرفته است و جزو صادرات غیرنفتی محسوب می‌شود.

وی افزود: تقسیم‌بندی نفتی و غیرنفتی در کشور ما تا این اندازه مهم است و کشورهای پیشرفته تنها بخش صادراتی را ارزیابی می‌کنند و دلیل این موضوع نیز می‌تواند صادرات تک‌محصولی کشور ایران در مدت‌های طولانی باشد و زمانی که کالاهای دیگر نیز صادر شد، در جدول غیرنفتی قرار گرفت.

فزونی با اشاره به برجام و انتظاراتی که در این توافق وجود داشت، اضافه کرد: برجام مسیری را برای حل معضلات و مشکلات اقتصادی و همچنین همکاری با کشورهای دیگر گشود و فعالان اقتصادی باید از این فرصت بهره لازم را ببرند.

این فعال اقتصادی ادامه داد: انتظاراتی که از برجام در بین برخی اقشار مردم به وجود آمد، بسیار زیاد بود و قرار نیست که برحسب این توافق، کیسه‌های طلا در منزل ما بیاورند. در نتیجه باید در بهترین زمان، مناسب‌ترین عملکرد را از خود نشان دهیم.

وی با تاکید بر اجرای اقتصاد مقاومتی گفت: اگر می‌خواهیم در بخش صادرات موفق عمل کنیم، باید از شعارها فاصله گرفته و سراغ اجرای اقتصاد مقاومتی برویم. مقام معظم رهبری امسال را سال اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل نامیدند. به‌این معنا که برای نسخه نجات‌بخش اقتصاد ایران هم باید اقدام و هم عمل کرد و تنها به شعارها نمی‌توان بسنده کرد.

فزونی تصریح کرد: زمانی که درونزا و برون‌نگر باشیم، در آن موقع می‌توانیم تولیدات دانش‌بنیان داشته باشیم و صادرات محصولات ایران را گسترش دهیم.

سود برجام به صادرات نرسید

دکتر شهاب نادری، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس نیز در این باره به خبرنگار ما گفت: برجام سودی برای کشور ما نداشت و ما این موضوع را بارها توسط مسئولان دولتی به دلیل بدعهدی آمریکا شنیدیم، درحالی که براساس وعده مسئولان قرار بود صادرات غیرنفتی و همچنین تولیدات کشور تغییری محسوس داشته باشد، اما متاسفانه محقق نشد.

وی افزود: تنها دستاورد برجام برای کشور ما، پذیرایی از مهمانان خارجی بود که هیچ نتیجه‌ای نداشت و آمریکا با سنگ‌اندازی‌های مختلف علیه ایران مانع پیشرفت کشور شد.

نادری با اشاره به تراز تجاری کشور گفت: هنوز واردات کشور از صادرات بیشتر بوده و همچنان در این بخش دچار مشکل هستیم.

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس ادامه داد: برای افزایش توان صادراتی باید بنگاه‌های تولیدی را احیا کرد و وقتی تولیدی نداشته باشیم، قطعا صادرات نیز وجود ندارد.

کالاهای خام معدنی در تراز تجاری

حسن‌ بهرام‌نیا، عضو کمیسیون انرژی مجلس در گفت‌وگو با جام‌جم به موضوع صادرات پرداخت و تصریح کرد: در بخش صادرات از برنامه عقبیم و همچنان محصولاتی که به عنوان کالاهای غیرنفتی صادر می‌شود، مواد خام معدنی بوده که تصمیم‌گیری جدی نیز برای آنها صورت نگرفته است.

وی افزود: برای این‌که بتوانیم صادرات هدفمند داشته باشیم، باید بنگاه‌های تولیدی را تقویت کرده و از فناوری روز برای فرآوری کالاهای خام استفاده شود.

بهرام‌نیا به توان بالای داخلی در بخش دانش‌بنیان اشاره کرد و گفت: برخی شرکت‌های داخلی، توانایی لازم را برای تولید محصولات باکیفیت و همچنین فرآوری محصولات خام دارند که باید از دانش آنها استفاده شود، اما متاسفانه تنها به خارجی‌ها می‌خواهیم تکیه کنیم و خودمان را دست‌کم می‌گیریم.

عضو کمیسیون انرژی مجلس تاکید کرد: اگر مواد خام مانند نفت و مواد معدنی را از فهرست تراز تجاری خود خارج کنیم، آن زمان متوجه می‌شویم که تا چه اندازه از برنامه صادراتی عقب هستیم.

10 قلم عمده صادرات غیرنفتی کشور در 6 ماهه سال 1395

محمدحسین علی‌اکبری

اقتصاد