دوئل نفتی آمریکا و عربستان

ریاض پیشتر تهدید کرده بود چنانچه کنگره طرح شکایت از دولت عربستان به دلیل دست داشتن در حملات تروریستی 11سپتامبر در آمریکا را تصویب کند، این کشور دارایی‌های خود را از آمریکا خارج خواهد کرد. اما آیا واقعا این تهدید عملی می‌شود؟ دکتر لطف‌الله فروزنده، کارشناس مسائل سیاسی و اقتصادی که در دولت قبل معاون رئیس‌جمهور بود، در گفت‌وگو با جام سیاست، مناسبات آمریکا و عربستان را از زاویه اقتصادی تحلیل کرده است که در ادامه می‌خوانید.

مدتی پیش کنگره آمریکا قانونی را تصویب کرد که خانواده قربانیان 11 سپتامبر می‌توانند از عربستان برای دریافت غرامت از این کشور شکایت کنند، اما در همین حال عربستان تهدید کرده که اوراق قرضه آمریکا را - که 40 درصد آن را در اختیار دارد - به حراج خواهد گذاشت. به نظر شما این مشکل عربستان و آمریکا از کجا نشأت می‌گیرد؟

سوال شما چند بخش است اما من از بخش آخر پاسخ می‌دهم. رابطه‌ای که اکنون میان عربستان سعودی و آمریکا به عنوان مشکل تلقی می‌شود می‌تواند نوعی بازی سیاسی و اقتصادی باشد و پشت پرده این جریان مشخص نیست. طبق قانون اساسی آمریکا کشورهای خارجی در دادگاه‌های آمریکایی نمی‌توانستند محاکمه شوند، اما با تصویب قانونی که به آن اشاره کردید این امکان فراهم شده که رئیس‌جمهور آمریکا با این موضوع مخالف بود. اوباما اعلام کرده بود که اجازه دادن به شهروندان آمریکایی برای شکایت از کشورها در دادگاه‌های آمریکا مسیری دو طرفه است؛ چرا که در این‌صورت کشورهای دیگر هم اجازه خواهند یافت از شهروندان آمریکایی در مسائل دیگر شکایت کنند، اما با این حال این قانون تصویب شد. حمایت‌های بی‌حد و حصر آمریکا از رژیم سعودی باعث شده که اکنون خود با مشکل بزرگی مواجه شود. داعش، زاده غرب است، اما اکنون برای همان کشورها شاخ و شانه می‌کشد و عربستان نیز چنین وضعیتی پیدا کرده است. رابطه اقتصادی این دو کشور باعث شده تا سیاست هم در آن دخیل شود و همه چیز را تحت‌الشعاع قرار دهد.

به نظر شما مشکل عربستان و آمریکا از روابط اقتصادی شروع شده است؟

بله. ماهیت کلی آمریکا بر اساس اقتصاد سرمایه داری است. در چنین اقتصادی منافع و سود حرف اول را می‌زند و سیاست خود را بر این اساس در دستگاه‌های دیپلماسی خود چیدمان می‌کنند تا به هدفشان برسند. در این اقتصاد قدرت و ثروت به هم پیوند می‌خورند و اصولا در این کشورها اقتصاد از کارایی لازم برخوردار نیست و تبعیض‌های زیادی در آن رخ می‌دهد. اکنون بحث‌های نژادپرستی که برخی افراد رنگین‌پوست را در اقتصاد راه نمی‌دهند و نمی‌گذارند رشد کند، یکی از نمونه‌های بارز در این کشور است. آمریکایی‌ها با نفوذ و قدرتی که در اختیار دارند فضا را طوری فراهم می‌کنند تا بتوانند به رونق اقتصادی برسند. مشکلی که آمریکا با عربستان پیدا کرده از آنجا نشات می‌گیرد که آمریکا اوراق قرضه خود را آن هم به میزان زیاد در اختیار این کشور قرار داد و از آنجایی که بالاخره عربستان هم در آمریکا مخالفانی دارد اکنون قصد متهم کردن این کشور را در حادثه 11 سپتامبر دارند اما دیگر برای دریافت غرامت امکانی فراهم نیست به این دلیل که تهدیدهای اقتصادی عربستان علیه آمریکا جدی است.

در صحبت‌هایتان به حمایت‌های مختلف آمریکا از عربستان اشاره داشتید؟ این حمایت‌ها در چه بخش‌هایی بیشتر بوده است؟

40 درصد از صنایع آمریکا تسلیحاتی است و مسلما در این شرایط باید جنگ‌هایی در جهان در جریان باشد تا اقتصاد آنها چرخش داشته باشد. اکنون در خاورمیانه کشورهای مختلفی با هم در جنگ هستند و پشت پرده همه این جنگ‌ها آمریکا و انگستان است که قصدشان تقویت اقتصاد تسلیحاتی بوده و جان مردم بی‌گناه برای آنها ارزشی ندارد. استراتژی که آمریکایی‌ها در چند سال اخیر دنبال می‌کنند تشکیل رژیم‌های وابسته به خودشان است و هیچ پایگاه مردمی در آنها دیده نمی‌شود. از امکاناتی هم که در اختیار آنها قرار دارد مشخص است که به صورت سازماندهی به این رژیم‌ها کمک می‌شود. اکنون عربستانی‌ها با آمریکا دست دوستی دادند و از یک طرف اوراق قرضه خود را در اختیار آنها قرار می‌دهند و از سوی دیگر عربستان مجری فرمایشات آمریکا می‌شود. جنگ یمن نمونه بارز این معاملات اقتصادی است. ارتشی که عربستان در اختیار دارد و تسلیحات و تجهیزاتی که استفاده می‌کند همه آمریکایی است.

با توجه شرایط پیش آمده و بروز مشکلات بین آمریکا و عربستان تا چه زمانی این رابطه دوام خواهد داشت؟

مشخص نیست که این رابطه تا چه زمانی دوام داشته باشد، اما اگر هر کدام از طرفین کوتاهی نسبت به یکدیگر داشته باشند قطعا هر دو کشور ضرر خواهند کرد به همین دلیل همیشه یکدیگر را راضی نگه می‌دارند و آمریکا تسلیحات می‌دهد و عربستان مردم بی‌گناه را بمباران می‌کند. مدتی قبل عربستان تهدید کرده بود اگر آمریکا این قانون را تصویب کند، ریاض اوراق قرضه دولت آمریکا و دیگر سرمایه‌های آمریکایی را که در اختیار دارد، به حراج خواهد گذاشت و احتمال دارد که این کار توسط سعودی‌ها انجام شود، اما باز هم باید تاکید کنم که مشخص نیست که چه اقدامی پشت پرده این جریان است.

اقدامات نفتی که دو کشور دنبال می‌کنند چقدر با این موضوع در ارتباط است؟

سیاست‌های نفتی آمریکا و عربستان مخالف هم هستند و نمی‌توانند در این بخش کنار هم باشند. آمریکا برای این‌که بتواند بر کشورهایی مانند ایران تسلط داشته باشد از عربستان خواست تا با افزایش صادرات نفت مانع کسب درآمد ایران شود و عربستان نیز این کار را به نحو احسن انجام داد، اما ایران روی پای خود ایستاد و مستقل شد و خود آمریکا بیشترین ضرر را کرد. به این دلیل که تولید نفت شل در آمریکا با هزینه بالایی تولید می‌شود و کاهش قیمت نفت آنها را به تعطیلی کشاند. اکنون رقابت‌های آمریکا و عربستان نوعی جنگ قدرت آن هم به صورت اقتصادی است. اقتصاد آمریکا و عربستان خود را با هم درگیر کردند، اما اکنون قصد جدایی دارند که با این کار قطعا هر دو کشور ضرر خواهند کرد. به یقین می‌توان گفت سیاست‌های هر دو کشور درخصوص مسائل مختلف از جمله نفت شکست می‌خورد و بازیگران غرب نیز تنها اقتصادشان را نابود کرده‌اند در حالی که غرب تنها از آنها سوءاستفاده‌های اقتصادی و سیاسی انجام داده و به اهداف مالی و رونق اقتصادی رسیده است. به نظر می‌رسد بخشی از اقداماتی که آمریکا علیه عربستان برای دریافت غرامت از حادثه 11 سپتامبر انجام می‌دهد گروکشی باشد تا عربستان همیشه بازیگر آمریکا تلقی شود، اما عربستان اکنون با مهره اوراق قرضه می‌خواهد خودی نشان دهد. همان‌طور که چندی پیش شاهد بودیم عربستان سیاست نفتی آمریکا را در خصوص قیمت‌ها رعایت نکرد و در نشست الجرایز با فریز نفتی برای افزایش درآمد خود موافقت کرد و کنار ایران ایستاد و چندی بعد پیگیری این موضوع در کنگره آمریکا پیگری شد که عربستان باید غرامت دهد. در این راستا شرکت‌های بزرگ آمریکایی مخالف این موضوع هستند و قصد دارند از طریق لابی‌هایی این جریان را مسکوت کنند.

محمدحسین علی‌اکبری/ روزنامه‌نگار